اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ فروردین ۱۴۰۳

کاربرد کلمه «مولیٰ» در آیات قرآن

متن فارسی

آیات دیگری نیز هست که مولی در آنها به معنای اولی به امر استعمال شده، از جمله آن آیات است: قول خدای تعالی در سوره بقره: “انت مولانا “

ثعلبی در “الکشف و البیان” میگوید: یعنی: ناصرنا و حافظنا و ولینا و اولی بنا.

و قول خدای تعالی در سوره آل عمران: “بل الله مولاکم”

احمد بن حسن زاهد در واجکی در تفسیر خود به زاهدی گوید: یعنی «الله اولی بان یطاع / خداوند اولی (سزاوار) تر به این است که اطاعت شود.»

و قول خدای تعالی در سوره توبه: “ما کتب الله لنا هو مولانا و علی الله فلیتوکل المومنون”

ابو حیان در جلد 5 تفسیرش در ص 52 گوید: کلبی گفته است: «هو مولانا یعنی هو اولی بنا من انفسنا فی الموت و الحیاه / او اولی (سزاوار) تر است به ما از خود ما در مرگ و زندگی»، و گفته شده: «مالکنا و سیدنا فلهذا یتصرف کیف یشاء / مالک ما و آقای ما است پس برای این سمت(که بر ما دارد) هر طور بخواهد تصرف مینماید»، و سجستانی عزیزی در “غریب القرآن” ص 154 گوید: یعنی ولی ما است، و مولی بر هشت وجه است: معتِق (آزاد کننده)، معتَق (آزاد کرده شده) و ولی، و اولی بالشیء، و پسر عمو، و داماد، و همسایه و هم پیمان.

(الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏1، ص: 622)

متن عربی

هناک آیات أخری استعمل فیها المولی أیضاً بمعنی الأَولی بالأمر منها:

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏1، ص: 623

قوله تعالی فی سورة البقرة: (أَنْتَ مَوْلانا): قال الثعلبی فی الکشف و البیان: أی ناصرنا و حافظنا و ولیّنا و أَولی بنا.
و قوله تعالی فی سورة آل عمران: (بَلِ اللَّهُ مَوْلاکُمْ‏): قال أحمد بن الحسن الزاهد الدرواجکی فی تفسیره المشهور بالزاهدی: أی اللَّه أَولی بأن یطاع.
و قوله تعالی فی سورة التوبة: (ما کَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ):
قال أبو حیّان فی تفسیره (5/52): قال الکلبی: أی أَولی بنا من أنفسنا فی الموت و الحیاة. و قیل: مالکنا و سیّدنا فلهذا یتصرّف کیف یشاء.
و قال السجستانی العزیزی فی غریب القرآن (ص 154): أی ولیّنا، و المولی علی ثمانیة أوجه: المعتِق- بالکسر- و المعتَق- بالفتح- و الولیّ، و الأَولی بالشی‏ء، و ابن العمّ، و الصهر، و الجار، و الحلیف.