logo-samandehi

آیا ابوبکر پیرترین صحابی پیامبر(ص) بود؟

.13 بوبکر سالخورده ترین یاران پیامبر
ابن سعد و بزار با سندی نیکو از زبان انس آورده اند که گفت سالخورده ترین یاران رسول خدا (ص) بوبکر صدیق بود و سهیل بن عمرو بن بیضاء

این گزارش را ابو عمر نیز در استیعاب آورده – 576 /1 – و هم ابن اثیر در اسد الغابه370 / 2 . چنانچه حافظ هیثمی نیز در ج 9 ص 60 از مجمع الزواید آن را یاد کرده و می نویسد بزار آن را گزارش کرده و زنجیره او نیکو است و بهمین گونه ابن حجر در اصابه آن را گزارش کرده – 85 / 2 – و بجای سهیل، سهل نوشته که برادر او است یا همان خودش است، سیوطی در تاریخ الخلفاء ص 73 آنرا از راه بزار و ابن سعد گزارش کرده است .  امینی گوید: ما گمان می کردیم گزافگویی تنها در مورد فضایلی امکان دارد پیش بیاید که مربوط به نفسانیات آدمی – همچون علم و تقوی و ماننده های آندو – باشد که با حواس ظاهری درک نشود اما راه گزافگویی درباره امور مشهور را هیچ منطقی باز نگذارده و خیلی زود دروغگویی گزافه پرداز آشکار می شود و دروغگو رسوا می‌گردد ولی بعد که سرگذشت نویسان، چنان بافته هایی را پیش روی ما نهادند دیدیم که اینان با تمام نیرو فریاد می کشند که بوبکر سالخورده ترین یاران پیامبر (ص) بوده است باآنکه خودشان در زندگینامه های گسترده‌صحابه بسی کسان را می یابند که بسیاراز او سالخورده تر بوده اند و این هم‌نام های گروهی از ایشان: 

1-اماناه بن قیس بن شیبان کندی که مسلمان شد و روزگاری دراز بزیست و چنانچه در اصابه 63 / 1 آمده گویند که او 320 سال بزیست .
2- امد بن ابد حضرمی روزگار هاشم بن عبد مناف و امیه بن عبد الشمس را دریافت و گویندکه در روزگار معاویه 300 سال داشت ص 63 / 1
3- ابو سفیان انس بن مدرک خثعمی که پیش از اسلام سرور خثعمیان بود و 154 سال بزیست و در رکاب علی کشته شد ص 73 / 1
4- اوس بن حارثه طایی پدر خریم از یاران رسول خدا (ص) 200 سال بزیست که بیشتر زندگی اش را هم پیش از ظهور اسلام کرده بود. الاصابه 82 / 1
5- ثور – ثوب – بن تلده که کلبی برای او چنین سرود: ” به راستی‌مردی هم که خود را از 90 سال  به دویست رسانید باز رفتنی است ”  گفته: نمی دانم پس از بر خواندن این شعر برمعاویه چند سال بزیست و برخی گویند او در روز بدر 120 سال داشت صب 205 / 1
6- جعد بن قیس مرادی به صد سالگی رسیده بود که مسلمان شد ص 235 / 1
7- حسان بن ثابت انصاری 60 سال در جاهلیت بزیست و 60 سال در اسلام صب 326 / 1
8- حکیم بن حزام اسدی برادرزاده خدیجه همسر پیامبر (ص) 23 سال پیش از عام الفیل بدنیا آمد ودر(120) سالگی درگذشت صب349 / 1
9- حمزه بن عبد المطلب عموی پیامبر بزرگ که دو یا چهار سال پیش از او (ص) زاییده شد صب 353 / 1
10- حنیفه‌بن جبیر بن بکر میمی نواده های او نیز روزگار پیامبر را دریافته و از صحابه او (ص) بشمار آمدند و چنانچه‌در اصابه 359 / 1 آمده خود او همچنان‌زنده بود.

11- حویطب بن عبد العزی بن ابی قیس عامری در 120 سالگی‌به سال 54 از هجرت درگذشت ص 364 / 1
12- حیده بن معاویه عامری روزی که مرد هزار برادرزاده – زن و مرد – داشت و خود روزگار عبد المطلب بن هاشم جد پیامبر (ص) را در حالی یافت که از مردان به شمار می آمد صب 365 / 1
13- خنابه بن کعب عبسی در روزگار معاویه بن ابوسفیان 140 سال داشت و این شعر را از زبان او در اصابه 463 / 1 آورده است:  ” از خواسته هایی که داشتم نود سال دیدم وهم پنجاه سال دیگر تا آنجا که گفتند تو بر سرت جز چند تار موی متفرق نمانده است” .
14- ابو خراش خویلد بن مره هذلی پیرمردی سالخورده بود که‌مسلمان شد صب 465 / 1
15- ابو اروی ربیعه بن حارث بن عبد المطلب بن هاشم‌هاشمی، حتی از عمویش عباس نیز که یاد او بیاید سالخورده تر بود صب506/ 1
16- سعید بن یربوع قرشی مخزومی متوفی در سال 54 هجری در 120 یا 124 سالگی صب 52 / 2
17- سلمه سلمی پیرمردی سالخورده بود که روزی به پیامبر (ص) آورد و مسلمان شد
18- ابو عبد الله سلمان فارسی متوفی در سال 32 یا 33 یا 36 هجری، ابو الشیخ‌از عباس بن یزید روایت کرده که او گفت دانشوران می گویند سلمان 350 سال بزیست ولی در عمر 250 ساله او که تردیدی نکرده اند صب 62 / 3
19- ابوسفیان قرشی اموی 12 سال و چند ماه ازابوبکر سالخورده تر بود صب 179 / 2
20- ابو قیس صرمه بن انس اوسی روزگار اسلام را دریافت و پیرمردی سالخورده بود که اسلام آورد و بر رویهم نزدیک 120 سال بزیست و چنانچه در اصابه 183 / 2 آمدهT اوست که گوید:  ” برای من چنان آشکار شد که من نود سال بزیستم  و نیز 10 سال وپس از آن 8 سال دیگر ولی چون بگذشت وآن را بی کم و کاست شماره کردم آن رادر برابر عمر روزگار بیش از شبی چند نیافتم ”
21- صرمه بن مالک انصاری روزگار اسلام را دریافت و در حالیکه پیری سالخورده بودمسلمان شد ص 183 / 2
22- طارق بن مرقع کنانی در حجه الوداع پیرمردی سالخورده بود ص 221 / 2
23- طفیل بن زیاد حارثی او همان‌کس بود که عمر را از حال رسول خدا (ص) در پیش از اسلام آگاه نمود و آن هنگام 160 سال بر وی گذشته بود ص224/ 2
24- عاصم بن عدی عجلانی در سال 45 هجرت در 120 سالگی مرد صب2/224
25- عباس بن عبد المطلب عموی پیامبربزرگ، دو یا سه سال پیش از پیامبر خدا زاده شد صب 271 / 2
26- عبد الله بن حارث بن امیه پیری سالمند بود که مسلمانی گرفت صب2/291
27-عدی به حاتم طایی پس از سال 60 هجری درگذشت و آن هنگام به گفته ابو حاتم سجستانی 180 سال و به گفته خلیفه 120سال داشت صب 468 / 2
28- عدی بن وداع دوسی از مردان روزگار جاهلیت بود که روزگار اسلام را دریافت و مسلمانی گرفت و جهار کرد و در سیصد سالگی درگذشت صب 472 / 2
29- عمرو بن مسبح طایی در 150 سالگی بمرد و ابن قتیبه گفته نمی دانم پیش از درگذشت پیامبر مرد یا پس‌از آن صب 16 / 3
30- فضاله بن زید عدوانی . معاویه او را پرسید فضاله چند سال بر تو گذشت گفت 120 سال صب 214 /3
31- قباث بن اشیم، عثمان بن عفان از او پرسید تو بزرگتری یا رسول‌خدا؟ او گفت رسول خدا بزرگتر از من است و من سالمندتر از او صب 221 / 3
32- قرده بن نفاثه سلولی پیرمردی سالمند بود که مسلمانی گرفت و بر رویهم 150 سال بزیست و چنانچه در اصابه 231 / 3 آمده سرودهایی هم داردو از آن جمله:  ” جوانی آشکار شد و من در خود اهمیتی به آن ندادم و اکنون اسلام و پیری با هم روی آور شده اند”
33- لبید بن ربیعه بن عامر کلابی جعفری در سال 41 هجری در 140 سالگی یا 157 سالگی یا 160 سالگی درگذشت صب 326 / 3 –
34- لجاج غطفانی در 70 سالگی بر پیامبر (ص) درآمد ورویهم 120 سال بزیست صب 328 / 3
35- مستوعز بن ربیعه بن کعب از سوارکاران‌عرب در روزگار جاهلیت بود که تا روزگار معاویه بزیست و 320 یا 330 سال زندگی کرد صب 492 / 3
36- معاویه بن ثور بکایی پیری سالمند بودکه بدست پیامبر مسلمان شد صب 156 /1 و در پاره ای از زندگینامه های گسترده آمده که آن روز 100 سال داشت
37 – منقذ بن عمرو انصاری، چنانچه در اسد الغابه آمده وی در زندگی رسول‌خدا (ص) به 130 سالگی رسید
38- نابغه جعدی، دویست سال از عمر خود را در روزگار جاهلیت بسر برد و در 225 یا 230 سالگی در گذشت و چنانچه در اصابه آمده 538 / 3 این سروده ها از او است:  ” آیا اسدیان نمی پندارند که من پدر فرزندان و بسی‌سالخورده و نابود شدنی‌ام؟ کیست از حال من بپرسد؟ که من از همان روزگارکودکی ام از جوانمردان بوده‌ام صد سال از تولد من می گذرد و پس از آن هم ده سال و دو سال دیگر گردش روزگاراز من همان را بجا نهاده که از شمشیریمانی بجا نهد ” و ابو حاتم گفته که وی دویست سال بزیست و این سروده ها از گفته او است:  ” امامه گفت تو چند سال در روزگار بزیستی و ماده بز در پای بتان قربان کردی؟ به راستی بازار عکاظ را پیش از گشودن آن دیدی و از جوانمردان بشمار می آمدی . همانگاه که منذر بن محرق پادشاهی می کرد و هم روز هجاین النعمان را دیدی و چندان زیستی تا احمد براهنمایی‌آمد و آیه هایی از قرآن در دفع دیوان و پریان خوانده شد . و در مسلمانی جامه‌ای فراخ پوشیدی که از عطا و دهش بود، نه محرومی داشت و نه منت ”
39- نوفل بن حارث بن عبد المطلب هاشمی عموزاده پیامبر پاک که از همه هاشمیانی که مسلمان شدند – حتی از دوعمویش حمزه و عباس که نامبردیم – سالمندتر بود صب 577 / 3
40- نوفل بن معاویه بن عروه دئلی او نیزاز آنان بود که شصت سال در جاهلیت و 60 سال در اسلام بزیست صب 578 / 3. و پیش از همه اینان باید از بوقحافه پدر بوبکر نام برد که خواه ناخواه ازخود وی بزرگ تر بوده است ، البته اگرمعجزه سازها او را نیز از پسرش کوچک تر ننمایند چنانکه رسول خدا (ص) راخردسال نمودند و او را همچون بچه و جوانی ناشناس گرفتند که پیش روی بوبکر – که از وی بزرگ تر بود – راه می سپرد .  بنگرید به زندگی نامه نامبردگان در: معارف از ابن قتیبه، معجم الشعراء از مرزبانی، استیعاب از ابو عمر، اسد الغابه از ابن اثیر، تاریخ ابن کثیر، اصابه از ابن حجر،مرآه الجنان از یافعی، شذرات الذهب از ابن عماد حنبلی که ما برای رعایت اختصار تنها در ذیل هر نام به اصابه بازگشت دادیم و صب را علامه اختصاری آن گردانیدیم .  این نام های گروهی بود از کسانی که می دانیم هم از صحابه نخستین بودند و هم سالخورده تراز بوبکر . حال آمدیم و از همه این ها هم چشم پوشیدیم ولی آیا نباید بپرسیم سالخوردگی به تنهایی چه دلیل بر فضیلت کسی می شود؟ مگر در میان ملت ها و اقوام، کسانی نیستند که سالخورده شده و عمری دراز یافته اند و آنوقت برخی از ایشان آراسته به برتری هایند و برخی عاری از آن ها؟ و چون کسی از آنان را می ستاییم او را بخاطر افتخاراتش ستایش می کنیم نه برای مسن بودن وی، از عمر خلیفه هر چه‌هم که گذشته بود بیشتر آن را در روزگار جاهلیت سپری کرده بود . پیامبر (ص) که برانگیخته شد خلیفه 38 سال داشت و در ج 3 ص 220 گذشت که او (ص) 7 سال نماز گزارد و جز امیرمومنان علی هیچکس نبود که با او نماز بگزارد، بنابراین بوبکر در هنگام‌اسلام آوردن 45 ساله خواهد بود و چون‌موقع مرگ 63 ساله بوده پس رویهم 18 سال از عمر خود را در مسلمانی گذرانده و از همه عمرش تنها همین مقدار است که می توانسته با برترهایی‌آراسته گردد و اکنون آیا آراسته گردیده یا نه؟  در پایان چنین‌گمان دارم که اینان هدف مشخصی ندارندکه بر اساس سالخوردگی استوارباشد تا به آن بپردازند مگر اینکه آمده اند و زیر بنیاد خلافت راهبرانه را چیزی چند قرار داده اند، یکی این که گویند بوبکر بر امیرمومنان پیش افتاد زیرا پیرمردی‌دنیا دیده بود که خونی از کس بر گردن نداشت تا او را دشمن دارند . و بر همین بنیادها بوده که گاهی آمده‌اند و او را سالخورده تر از پیامبر (ص) شمرده اند که پنبه این دعوی را در ص 162 تا 164 زدیم و گاهی او را پیری سرشناس و پیامبر را جوانی ناشناس شمردند که پنبه این دعوی را هم در ص 143 تا 162 زدیم و گاهی هم گفته اند او سالمندترین صحابه بوده تا دیگر جای این پرسش نماند که بسی از بزرگان و سران و پیران صحابه که همه از امام امیرمومنان (ع) بزرگسال تر بوده اند چرا آنان بربوبکر پیش نیفتند . و هیچ ندانستندکه آینده روشنگر، کاوشگران را آگاه خواهد ساخت که در میان صحابه بسی مردمان بزرگ سال تر از بوبکر هم بوده‌اند و آن هم با دانش فراوان تر و جهاندیدگی رساتر و ارجمندی پیشینه دارتر و پیشگامی بیشتر در راه اسلام .

(الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب ج 7 ص 377 – 383 )

رفتن به بالا