ابوبکر سالخورده ترین یاران پیامبر
ابن سعد و بزار با سندی نیکو از زبان انس آورده اند که گفت سالخورده ترین یاران رسول خدا (ص) ابوبکر صدیق بود و سهیل بن عمرو بن بیضاء
این گزارش را ابو عمر نیز در استیعاب آورده- 1/576- و هم ابن اثیر در اسد الغابة 2/370. چنانچه حافظ هیثمی نیز در ج 9 ص 60 از مجمع الزوائد آن را یاد کرده و می نویسد بزار آن را گزارش کرده و زنجیره او نیکو است و به همین گونه ابن حجر در اصابة آن را گزارش کرده- 2/85- و بجای سهیل؛ سهل نوشته که برادر او است یا همان خودش است، سیوطی در تاریخ الخلفاء ص 73 آنرا از راه بزار و ابن سعد گزارش کرده است.
امینی گوید: ما گمان می کردیم گزافگوئی تنها در مورد فضائلی امکان دارد پیش بیاید که مربوط به نفسانیات آدمی- همچون علم و تقوی و ماننده های آندو- باشد که با حواس ظاهری درک نشود اما راه گزافگوئی درباره امور مشهود را هیچ منطقی باز نگذارده و خیلی زود دروغگوئی گزافه پرداز آشکار می شود و دروغگو رسوا می گردد ولی بعد که سرگذشت نویسان، چنان بافته هائی را پیش روی ما نهادند دیدیم که اینان با تمام نیرو فریاد می کشند که بوبکر سالخورده ترین یاران پیامبر (ص) بوده است با آنکه خودشان در زندگینامه های گسترده صحابه بسی کسان را می یابند که بسیار از او سالخورده تر بوده اند و این هم نام های گروهی از ایشان:
1- اماناة بن قیس بن شیبان کندی که مسلمان شد و روزگاری دراز بزیست و چنانچه در اصابه 1/63 آمده گویند که او 320 سال بزیست
2- امد بن ابد حضرمی روزگار هاشم بن عبد مناف و امیة بن عبد الشمس را دریافت و گویند که در روزگار معاویه 300 سال داشت صب 1/63
3- ابو سفیان انس بن مدرک خثعمی که پیش از اسلام سرور خثعمیان بود و 154 سال بزیست و در رکاب علی کشته شد صب 1/73
4- اوس بن حارثه طائی پدر خرام از یاران رسول خدا (ص) 200 سال بزیست که بیشتر زندگی اش را هم پیش از ظهور اسلام کرده بود صب 1/82
5- ثور- ثوب- بن تلدة که کلبی برای او چنین سرود:
«به راستی مردی هم که خود را از 90 سال
به دویست رسانید باز رفتنی است»
گفته: نمی دانم پس از بر خواندن این شعر بر معاویه چند سال بزیست و برخی گویند او در روز بدر 120 سال داشت ص 1/205
6- جعد بن قیس مرادی به صد سالگی رسیده بود که مسلمان شد صب 1/235
7- حسان بن ثابت انصاری 60 سال در جاهلیت بزیست و 60 سال در اسلام صب 1/326
8- حکیم بن حرام اسدی برادرزاده خدیجه همسر پیامبر (ص) 23 سال پیش از عام الفیل بدنیا آمد و در (120) سالگی در گذشت صب 1/349
9- حمزة بن عبد المطلب عموی پیامبر بزرگ که دو یا چهار سال پیش از او (ص) زائیده شد صب 1/353
10- حنیفة بن جبیر بن بکر تمیمی نواده های او نیز روزگار پیامبر را دریافته و از صحابه او (ص) بشمار آمدند و چنانچه در اصابه 1/359 آمده خود او همچنان زنده بود.
11- حویطب بن عبد العزی بن ابی قیس عامری در 120 سالگی به سال 54 از هجرت در گذشت صب 1/364
12- حیدة بن معاویه عامری روزی که مرد هزار برادرزاده- زن و مرد- داشت و خود روزگار عبد المطلب بن هاشم جد پیامبر (ص) را در حالی یافت که از مردان به شمار می آمد صب 1/365
13- خنابة بن کعب عیسی در روزگار معاویة بن ابو سفیان 140 سال داشت و این شعر را از زبان او در اصابه 1/463 آورده است:
«از خواسته هائی که داشتم نود سال دیدم
و هم پنجاه سال دیگر را تا آنجا که گفتند تو بر سرت جز چند تار
موی متفرق نمانده است.»
14- ابو خراش خویلد بن مرة هذلی پیرمردی سالخورده بود که مسلمان شد صب 1/465
15- ابو اروی ربیعة بن حارث بن عبد المطلب بن هاشم هاشمی، حتی از عمویش عباس نیز که یاد او بیاید سالخورده تر بود صب 1/506
16- سعید بن یربوع قرشی مخزومی متوفی در سال 54 هجری در 120 یا 124 سالگی صب 2/52
17- سلمة سلمی پیرمردی سالخورده بود که روی به پیامبر (ص) آورد و مسلمان شد.
18- ابو عبد اللّه سلمان فارسی متوفی در سال 32 یا 33 یا 36 هجری، ابو الشیخ از عباس بن یزید روایت کرده که او گفت دانشوران می گویند سلمان 350 سال بزیست ولی در عمر 250 ساله او که تردیدی نکرده اند صب 3/62
19- ابو سفیان قرشی اموی 12 سال و چند ماه از بوبکر سالخورده تر بود صب 2/179
20- ابو قیس صرمة بن انس اوسی روزگار اسلام را دریافت و پیرمردی
سالخورده بود که اسلام آورد و بر رویهم نزدیک 120 سال بزیست و چنانچه در اصابة 2/183 آمده اوست که گوید:
«برای من چنان آشکار شد که من نود سال بزیستم
و نیز 10 سال و پس از آن 8 سال دیگر
ولی چون بگذشت و آن را بی کم و کاست شماره کردم
آن را در برابر عمر روزگار بیش از شبی چند نیافتم»
21- صرمة بن مالک انصاری روزگار اسلام را دریافت و در حالیکه پیری سالخورده بود مسلمان شد صب 2/183
22- طارق بن مرقع کنانی در حجة الوداع پیرمردی سالخورده بود صب 2/221
23- طفیل بن زیاد حارثی او همان کس بود که عمر را از حال رسول خدا (ص) در پیش از اسلام آگاه نمود و آن هنگام 160 سال بر وی گذشته بود صب 2/224
24- عاصم بن عدی عجلانی در سال 45 هجرت در 120 سالگی مرد صب 2/246.
25- عباس بن عبد المطلب عموی پیامبر بزرگ، دو یا سه سال پیش از پیامبر خدا زاده شد صب 2/271
26- عبد اللّه بن حارث بن امیه پیری سالمند بود که مسلمانی گرفت صب 2/291
27- عدی بن حاتم طائی پس از سال 60 هجری در گذشت و آن هنگام به گفته ابو حاتم سجستانی 180 سال و به گفته خلیفه 120 سال داشت صب 2/468
28- عدی بن وداع دوسی از مردان روزگار جاهلیت بود که روزگار اسلام را دریافت و مسلمانی گرفت و جهاد کرد و در سیصد سالگی در گذشت صب 2/472
29- عمرو بن مسبح «1» طائی در (150) سالگی بمرد و ابن قتیبه گفته نمی دانم پیش از در گذشت پیامبر مرد یا پس از آن صب 3/16
30- فضالة بن زید عدوانی. معاویه او را پرسید فضاله چند سال بر تو گذشته گفت 120 سال صب 3/214
31- قباث بن اشیم، عثمان بن عفان از او پرسید تو بزرگ تری یا رسول خدا او گفت رسول خدا بزرگتر از من است و من سالمندتر از او صب 3/221
32- قردة بن نفاثة سلولی پیرمردی سالمند بود که مسلمانی گرفت و بر رویهم 150 سال بزیست و چنانچه در اصابه 3/231 آمده سروده هائی هم دارد و از آن جمله:
«جوانی آشکار شد و من در دل خود اهمیتی به آن ندادم
و اکنون اسلام و پیری با هم روی آور شده اند.»
33- لبید بن ربیعة بن عامر کلابی جعفری در سال 41 هجری در 140 سالگی یا 157 سالگی یا 160 سالگی در گذشت صب 3/326
34- لجاج غطفانی در 70 سالگی بر پیامبر (ص) در آمد و رویهم 120 سال بزیست صب 3/328.
35- مستوعز بن ربیعة بن کعب از سوار کاران عرب در روزگار جاهلیت بود که تا روزگار معاویه بزیست و 320 یا 330 سال زندگی کرد صب 3/492
36- معاویة بن ثور بکائی پیری سالمند بود که بدست پیامبر مسلمان شد صب 1/156
و در پاره ای از زندگینامه های گسترده آمده که آن روز 100 سال داشت
37- منقذ بن عمرو انصاری، چنانچه در اسد الغابة آمده وی در زندگی رسول خدا (ص) به 130 سالگی رسید
38- نابغه جعدی دویست سال از عمر خود را در روزگار جاهلیت بسر برد و در 225 یا 230 سالگی در گذشت و چنانچه در اصابه آمده 3/538 این سروده ها از او است:
«آیا اسدیان نمی پندارند
که من پدر فرزندان و بسی سالخورده و نابود شدنی ام؟
کیست از حال من بپرسد؟
که من از همان روزگار کودکی ام از جوانمردان بوده ام
صد سال از تولد من می گذرد
و پس از آن هم ده سال و دو سال دیگر
گردش روزگار از من همان را بجا نهاده که از شمشیر یمانی بجا نهد.»
و ابو حاتم گفته که وی دویست سال بزیست و این سروده ها از گفته او است:
«امامة گفت تو چند سال در روزگار بزیستی
و ماده بز در پای بتان قربان کردی؟
به راستی بازار عکاظ را پیش از گشودن آن دیدی
و از جوانمردان بشمار می آمدی.
همانگاه که منذر بن محرق پادشاهی می کرد
و هم روز هجائن النعمان «1» را دیدی
و چندان زیستی تا احمد براهنمائی آمد
و آیه هائی از قرآن در دفع دیوان و پریان خوانده شد.
و در مسلمانی جامه ای فراخ پوشیدی
که از عطا و دهش بود، نه محرومی داشت و نه منت.»
39- نوفل بن حرث بن عبد المطلب هاشمی عمو زاده پیامبر پاک که از همه هاشمیانی که مسلمان شدند- حتی از دو عمویش حمزه و عباس که نامبردیم-
سالمندتر بود صب 3/577
40- نوفل بن معاویة بن عروة دئلی او نیز از آنان بود که شصت سال در جاهلیت و 60 سال در اسلام بزیست صب 3/578
و پیش از همه اینان باید از بوقحافه پدر بوبکر نام برد که خواه ناخواه از خود وی بزرگ تر بوده است. البته اگر معجزه سازها او را نیز از پسرش کوچک تر ننمایند! چنانکه رسول خدا (ص) را خردسال نمودند و او را همچون بچه و جوانی ناشناس گرفتند که پیش روی بوبکر- که از وی بزرگ تر بود- راه می سپرد.
بنگرید به زندگی نامه نامبردگان در: معارف از ابن قتیبه، معجم الشعراء از مرزبانی، استیعاب از ابو عمر، اسد الغابه از ابن اثیر، تاریخ ابن کثیر، اصابة از ابن حجر مرآة الجنان از یافعی، شذرات الذهب از ابن عماد حنبلی که ما برای رعایت اختصار تنها در ذیل هر نام به اصابه بازگشت دادیم و صب را علامت اختصاری آن گردانیدیم.
این نام های گروهی بود از کسانی که می دانیم هم از صحابه نخستین بودند و هم سالخورده تر از بوبکر. حال آمدیم و از همه این ها هم چشم پوشیدیم ولی آیا نباید بپرسیم سالخوردگی به تنهائی چه دلیل بر فضیلت کسی می شود؟ مگر در میان ملت ها و اقوام، کسانی نیستند که سالخورده شده و عمری دراز یافته اند و آنوقت برخی از ایشان آراسته به برتری هایند و برخی عاری از آن ها؟ و چون کسی از آنان را می ستائیم او را بخاطر افتخاراتش ستایش می کنیم نه برای مسن بودن وی از عمر خلیفه هر چه هم که گذشته بود بیشتر آن را در روزگار جاهلیت سپری کرده بود. پیامبر (ص) که برانگیخته شد خلیفه 38 سال داشت و در ج 3 ص 220 گذشت که او (ص) 7 سال نماز گزارد و جز امیر مؤمنان علی هیچکس نبود که با او نماز بگزارد بنابر این ابوبکر در هنگام اسلام آوردن 45 ساله خواهد بود و چون موقع مرگ 63 ساله بوده پس رویهم 18 سال از عمر خود را در مسلمانی گذرانده و از همه عمرش تنها همین مقدار است که می توانسته با برترهائی آراسته گردد و
اکنون آیا آراسته گردیده یا نه؟
در پایان چنین گمان دارم که اینان هدف مشخصی ندارند که بر اساس سالخوردگی استوار باشد تا به آن پردازند مگر اینکه آمده اند و زیر بنیاد خلافت راهبرانه را چیزی چند قرار داده اند یکی این که گویند بوبکر بر امیر مؤمنان پیش افتاد زیرا پیرمردی دنیا دیده بود که خونی از کس بر گردن نداشت تا او را دشمن دارند. و بر همین بنیادها بوده که گاهی آمده اند و او را سالخورده تر از پیامبر (ص) شمرده اند که پنبه این دعوی را در ص 162 تا 164 زدیم و گاهی او را پیری سرشناس و پیامبر را جوانی ناشناس شمردند که پنبه این دعوی را هم در ص 143 تا 162 زدیم و گاهی هم گفته اند او سالمندترین صحابه بوده تا دیگر جای این پرسش نماند که بسی از بزرگان و سران و پیران صحابه که همه از امام امیر مؤمنان (ع) بزرگسال تر بوده اند چرا آنان بر بوبکر پیش نیفتند. و هیچ ندانستند که آینده روشنگر، کاوشگران را آگاه خواهد ساخت که در میان صحابه بسی مردمان بزرگ سال تر از بوبکر هم بوده اند و آن هم با دانش فراوان تر و جهاندیدگی رساتر و ارجمندی پیشینه دارتر و پیشگامی بیشتر در راه اسلام.

(الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب  ج 7 ص 377 الی 383 )