اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۱۰ آذر ۱۴۰۱

اشعار امام علی(ع) در پاسخ به معاویه

متن فارسی

 أمیر المؤمنین علی (ع).
کتاب را به نام مولایمان علی أمیر المؤمنین (ع) آغاز کرده و تبرک می جوئیم او خلیفه پیامبر خداست. همانا علی (ع) بعد از رسول اکرم (ص) فصیحترین و آشناترین مردم است به خصوصیات و موازین کلام عرب، و هم اوست که از کلام پیامبر گرامی من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه» چنین فهمیده که مولا یعنی امامیکه طاعتش چون پیامبر بر همه واجب است.
آن حضرت در ضمن اشعاری چنین سرود «1»:
محمّد، پیامبر خدا؛ برادر مهربان منست «2»
و حمزه، سرور شهیدان عموی من.
و جعفر، آنکه روز و شب با ملائکه در پرواز است، پسر مادر من است.
دختر پیامبر باعث سکون دل و همسر من است، خون و گوشت او با خون و گوشت من بستگی دارد.
و دو نوه پیامبر، پسران من و فاطمه اند، (به من بگوئید) کدامین شماها چنین بهره ای دارید؟
از روی درک و علم، قبل از همه شما، اسلام اختیار نمودم «1»
و پیامبر خدا، در روز غدیر خم، به امر خدا، ولایتم را بر شما واجب نمود «2»
پس وای بر آنکه در روز بازپسین به ملاقات خدا رسد، در حالیکه به من ظلم نموده باشد.
این اشعار را امیر مؤمنان در جواب نامه معاویه نگاشتند:
نامه معاویه چنین بود:
من دارای فضائلی هستم، پدرم در جاهلیّت بزرگ و آقا بود، در اسلام به پادشاهی رسیدم. خویشاوند پیامبر، و دائی مؤمنین، و نویسنده وحی الهی هستم.
امیر المؤمنین بعد از خواندن نامه فرمود:
آیا پسر هند جگرخوار به این فضائل بر من برتری می جوید؟ بعد به جوانی که
نزدیکشان بود فرمودند بنویس: محمّد النبیّ اخی و صنوی، تا آخر اشعار که ترجمه اش گذشت.
و چون معاویه اشعار حضرت را خواند، امر کرد که از دسترس مردم شام دور نگه دارند، مبادا به سوی حضرت متمایل گردند.
امت اسلامی، صدور این ابیات را حتمی دانسته و بر صحت آن همداستانند، جز اینکه هر گروهی از اهل حدیث، آنچه را که از این اشعار منظورشان بوده مورد بحث و تحقیق قرار داده اند. بدون اینکه کوچکترین تردیدی در صدور آن از حضرت، ابراز دارند؛ و به زودی خواهیم گفت که این قصیده از قصاید مشهور است و اغلب حفّاظ و راویان ثقه و آنانکه به دقت نظر موصوفند، آنرا روایت- نموده اند.
و جمعی از بزرگان اهل سنت، از بیهقی نقل کنند که حفظ این اشعار بر همه موالیان علی (ع) واجب است تا مفاخر آن حضرت را بدانند.

                الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 2، ص: 54

متن عربی

– أمیر المؤمنین علیه السلام

نتیمّن فی بدء الکتاب بذکر سیّدنا أمیر المؤمنین علیّ خلیفة النبیّ المصطفی- صلّی اللَّه علیهما و آلهما- فإنّه أفصح عربیّ، و أعرف الناس بمعاریض کلام العرب بعد صنوه النبیّ الأعظم، عرف من لفظ المولی فی قوله صلی الله علیه و آله و سلم: «من کنت مولاه فعلیّ مولاه».

معنی الإمامة المطلقة، و فرض الطاعة التی کانت لرسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و قال علیه السلام:

          محمد النبیّ أخی و صنوی «1»             و حمزةُ سیّدُ الشهداءِ عمّی

             و جعفرٌ الذی یُضحی و یُمسی             یطیرُ مع الملائکة ابنُ أمّی

             و بنتُ محمد سَکَنی و عِرْسی             منوطٌ لحمُها بدمی و لحمی

             و سبطا أحمدٍ وَلَدای منها             فَأیّکمُ له سَهْمٌ کسهمی

             سبقتکمُ إلی الإسلام طُرّا             علی ما کان من فَهْمی و علمی «2»

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 2، ص: 54

         فأوجبَ لی ولایتَهُ علیکمْ             رسولُ اللَّه یومَ غدیرِ خُمّ «1»

             فویلٌ ثمّ ویلٌ ثمّ ویلٌ             لمن یلقی الإله غداً بظلمی

ما یتبع الشعر

هذه الأبیات کتبها الإمام علیه السلام إلی معاویة لمّا کتب معاویة إلیه: إنَّ لی فضائل!: کان أبی سیّداً فی الجاهلیّة، و صرت ملکاً فی الإسلام، و أنا صهر رسول اللَّه، و خال المؤمنین، و کاتب الوحی؛ فقال أمیر المؤمنین صلوات اللَّه علیه: أ بالفضائل یبغی علیّ ابن آکلة الأکباد؟! أکتب یا غلام:

محمد النبیّ أخی و صنوی… إلی آخر الأبیات المذکورة.

فلمّا قرأ معاویة الکتاب قال: اخفوا هذا الکتاب، لا یقرأه أهل الشام، فیمیلوا إلی ابن أبی طالب.

و الأمّة قد تلقّتها بالقبول، و تسالمت علی روایتها، غیر أنَّ کُلّا أخذ منها ما یرجع إلی موضوع بحثه من دون أیّ غمز فیها، بل ستقف علی أنّها مشهورة، و رواها النقلة الأثبات، و نقلها الحفظة الثقات، و ذکر جمعٌ من أعلام السنّة و الجماعة عن البیهقی: أنّ هذا الشعر ممّا یجب علی کلّ متوالٍ لعلیٍّ حفظه، لیعلم مفاخره فی الإسلام،