اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۸ تیر ۱۴۰۳

اندیشه انحرافی مؤلف الوشیعه – امت، از پیامبر و ائمه(ع) اعلم و معصوم ترند

متن فارسی

امت همچون پیامبرش معصوم است. معصوم در نگهداری و حفظ، در تبلیغ و ادای رسالت، هر چه را پیامبر به او رسانده، آنسان که پیامبر حفظ کرد، امت آن را نگهداشت. و هر چه را پیامبر ابلاغ کرد، ماننداو، امت تبلیغ کرد کلیات و جزئیات دین، اصول و فروع آن را امت حفظ کرد، و کلی و جزئی آن را تبلیغ نمود. چیزی از اصول دین و فروع دین فرو گذار نشده، مگر که خدا حفظ کرده پیامبرش محمد آن را حفظ کرد، و امت آن را نگهداشت، همه و همه را در هر عصری بعد از عصر دیگر، نگهداشت و ممکن نیست چیزی از دین را یافت که امت از آن غافل گردد یا آن را فراموش کند. از این رو امت از همه ائمه و پیشوایان، نسبت به قرآن و سنت، داناتر و از هدایت امامان امت نزدیک تر است و علم امت بر قرآن و سنن پیامبر، امروز بیشتر و کامل تر از علم علی (ع) و علم هر یک از اولاد علی است. یکی از تفضلات بزرگ الهی بر پیامبرش و آنگاه یکی از عمومی ترین و همگانی ترین تفضلات الهی بر امت این است که خداوند بسیاری از فرزندان امت را به مراتب داناتر از امامان و اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و صحبه و سلم قرار داده است. هر حادثه ای که اتفاق افتد امت خالی از حکم حق و صوابی در آن نیست، و برای هر مسئله ای امت راپاسخی است که خداوند به یکی از افرادآنان که وارث پیامبر بوده و به برکت رسالت و خاتمیت آن، رشید هم شده باشد، آن حکم را نشان می دهد. و این ارشاد امت برای هدایت و حق طلبی، از ارشاد هر امامی بیشتر است. و امت مانند پیامبرش از برکت رسالت و کتاب آن و از برکت عقل رسالت و عصمت آن، معصوم است. امت بالغ و رشید شده و دیگر نیازی به امام ندارد. رشد و عقلش او را از هر امامی بی نیاز می سازد.من منکر عقیده شیعه درباره عصمت ائمه اش نیستم، ولی منکر این عقیده ام که هنوز امت محمد قاصر است و پیوسته قاصر خواهد بود و تا روز قیامت محتاج به وصایت امام معصوم است. من می گویم امت به عصمت و راه یابی از هر امام معصومی نزدیک تر، و به راه حق و صواب از هر امام معصومی، راه یافته است، زیرا عصمت امام ادعائی بیش نیست، ولی عصمت امت، به گواه قرآن بدیهی و ضروری است. ممکن نیست در جهان اتفاقی رخ دهد که امت، پاسخ آن اتفاق را قبلا نداشته باشد، و عقل ما نیاز امت را به امام معصوم درک نمی کند یا اینکه به درجه رشدش رسیده و دارای عقلی معصوم و کتابی  معصوم است. و با همین نیروی عصمت، به همه مواریث پیامبر رسیده. و هر مقامی که برای پیامبر بوده، او بدان فائز گردیده است. امت با وجود عقل و کمال و رشدش، بعداز ختم نبوت، گرامی تر، عزیزتر، بلند مرتبه تر از آن است که تحت وصایت وصی ای تا ابد قاصر بماند.

پاسخ علامه امینی : این است پاره ای از خیالات، و رشته ای از خرافات که از شان هر دانشجوئی که بخواهد چیزی درک کند دور است، تا چه رسد به کسی که خود را فهمیده و فقیه پندارد. گویا این مرد، در عالم رویا، آنهم رویای “اضغاث و احلام ” سخن می گوید. آیا کسی نیست از این مرد بپرسد وقتی امت معصوم باشد، و نگهدار کلیات و جزئیات دین، و اصول و فروع آن، و آنها همه را از جانب همه مردم و در هر عصری بعد از عصر دیگر، تبلیغ کندو چیزی مورد فراموشی یا غفلت او واقع نشود، پس بنابراین اعلم بودن امت، از همه ائمه، و نزدیک تر بودن هدایتش از هدایت آنان، چه معنی دارد؟ آیا ائمه از جرگه امت خارج اند و دیگر حافظ دین و مهتدی بهدایت دین نیستند و از دینی که امت آن را نگهداشته بیرون رفته اند؟ آیا عصمت امت و حفظ و هدایت و تبلیغ آنان، نسبت به دین، شامل ائمه نمی گردد؟ از طرفی بنابر آنچه این مرد مدعی است، باید در امت نادانی پیدا نشود، و در هیچ امر دینی و حکم شرعی هیچگاه خلافی در بین آنها دیده نشود. و حالآنکه جاهلان امت بین مشرق و مغرب را پر کرده اند و اعمال و اقوالشان، گواه جهل آنان است. و در جبهه مقدم آنان، خود اوست، و اختلافی که از عهد صحابه تا امروز بین امت پدید آمده، بر هیچ خردمندی پوشیده نیست. و آیا در این اختلاف چیزی جز نادانی یکی از دو طرف، نسبت به حقیقت آشکارچیز دیگر، میتواند تصور کرد؟ زیرا مورد اختلاف یک امر بسیط غیر قابل تجزیه است. آیا دینی که می گوید امت آنرا حفظ و تبلیغ کرده است، به او یاد می دهد که علی و اولادش باید نسبت به قرآن و سنت نادان بوده باشند؟ و یا معتقد است آنها از امت نبوده اند؟ آنگاه می گوید علم امت به قرآن و سنت پیامبر، امروز بیشتر و کامل تر از علم علی و علوم اولاد علی است، آخر او کی به علم علی و اولادش و به علم جمیع امت، واقف گردیده است تا بتواند این حکم قطعی واظهار نظر بی دلیل را بکند؟

شگفت اینجا است که او پندارد هر گاه برای امت حادثه ای اتفاق افتد، خداوند به یکی از آنها حکم و پاسخ درست را نشان می دهد و امت وارث پیامبر (ص) می گردد و به برکت رسالت، رشید می شود و بر اثر رشدی که یافت. و بر اثر کتابش، با پیامبرش در عصمت، همدوش می گردد و با عقل معصومش بدرجه عصمت نائل می گردد، اگر این طور است، پس چرا ائمه (علی و اولاد علی(ع) ازآن یکی ها نیستند که خداوند حق و صواب را بدانها نشان داده باشد؟ و چرا آنان از بردن ارثی که برای امت پنداشته، کوتاه آمده اند؟ و در علمامت شریک نیستند؟ و چرا برکت رسالت و برکت کتاب آن، اینان را شامل نگردیده است؟ و چرا مانند پیامبر بدرجه عصمت نائل نشده اند؟ و عقل معصومی ندارند؟ از اینها همه شگفت تر، بانگ رسای خداوند در کتاب عزیز شبه عصمت آنان است ” آیا آن کس که آفریده نمیداند؟ تنها او بسیار دقیق و هشیار است؟ و آیا بر دلها قفل غفلت ها زده اند. شاید من می توانم بگویم: پیامبر به امتش بصیرتر و از صاحب این اظهار نظرهای بی دلیل، آشناتر بود و میزان علوم امت و بینائی آنان را بهتر می دانست با این حال برای هدایت امتش بعد از خود ثقلین (دو چیز گرانقدر) را بجای نهاد:کتاب خدا و عترتش را (که مقصود امامان عترت اند) و گفت: ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا بعدی و انهما لن یفترقا حتی یردا علی الحوض ” دو چیزی که هر گاه به آندو چنگ زدید هیچگاه پس از من، گمراه نخواهید شد و آن هر دو از همدیگر جدانخواهند شد تا در حوض کوثر بر من وارد شوند. “بدین ترتیب که هدایت را در چنگ زدن به آن دو، محدود کرده و پیروی از آندو را تا روز باز پسین لازم دانسته، نشان می دهد، علوم و معارفی نزد آنان ذخیره نهاد که امت از داشتن آنها محروم است و برای امت در خور امکان نیست تا وقتی معصوم از خطا نمی باشد، و پرده های غیب بر اوگشوده نشده، به پایگاهی رسد که در موارد سرگردانی از رهبر و راهنما بی نیاز گردد. پس به مقتضای این نص روشن، امامان عترت، هم پایه کتاب آسمانی، در علم و هدایت اند، آنان مفسران کتاب و آگاه به رموز و اشارات آنند هر گاه امت یا یکی از افراد آن، در علم و بصیرت به مقام آنها می رسید، تا چه رسد که بصیرت و علمش بهمراتب از آنها برتر باشد، لازم بود این سخن صریح گزافه گوئی، بیش نباشد. به ویژه اینکه ابلاغ این سخن در مواردی متعدد، و یا حضوراجتماعات عظیمی صورت گرفته است.

از جمله، دراجتماع روز غدیر، که صاحب رسالت، این مطلب را برابر صد هزار نفر یا بیشتر ایراد فرمود . و این بزرگترین اجتماع عهدپیامبر بود. در آنجا که پیامبر از وفات خود خبر می داد، چونامت خود را از درک رموز قاصر می دید (و بحق هم قاصر بود و هنوز هم قاصر است) لذا خود را مجبور دید، خلیفه بعد از خود را تعیین کند. این حدیثی ثابت و متواتر است که صدورش جای هیچ گونه تردید نیست، علامه ” سمهودی ” پیرامون این حدیث، سخنی ایراد کرده که در صفحه 80 قبلا آن را بیان کردیم. پیغمبر نیاز شدید امتش را از نخستین روز دعوتش، می دانست روزی که مامور شد فامیل و عشیره اش را انذار کند حدیثش در جلد  2صفحه278 گذشت و شبیه این روایت صریح، حدیث سفینه نوح است. آنجا که در آن تشبیه کرده است خود و اهل بیتش را (مقصود ائمه اهل البیت اند) به سفینه نوح که هر کس سوار آن شد نجات یافت و هر کس از آن تخلف ورزید، غرق گردید، لذا نجات را به پیروی از آنان با استعاره سوار سفینه شدن، منحصر کرده است. و اگر آنان را علومکافی برای ارشاد امت نبود و اینکه آنعلوم جز به وسیله رهبری آنان فراهم نمی گردد، این تشبیه صادق نمی آمد وکلام در جای خود قرار نمی گرفت. و مانند این حدیث است، حدیثی که درآن پیامبر (ص) اهل بیتش را به نجوم تشبیه کرده، زیرا خاندان پیامبر همچون اختران فروزان هستند که در تاریکی، و حیرت شب های ظلمانی، راه را از بیراهه نشان می دهند، و پرچم های تابناکی برای هدایت مردم اند که در تاریکهای گمراهی و اختلاف، امت را راهنمائی می کنند. و اگر اینان پایگاههای اصلی دانش و هدایت نبودن این تشبیه در جای خود قرار نمی گرفت. و هر گاه، علم امت امروز نسبت به قرآن و سنت، بیشتر و کامل تر از علمعلی (ع) و علوم هر یک از اولاد (معصومینش) بود، -چنانچه این بیچاره پنداشته-  چگونه این امر بر پیامبر مخفی می ماند و همچون کسی که از امتش بیخبر باشد، می گفت: اعلم امتی من بعدی، علی بن ابیطالب. و نیز چگونه او را ظرف علمش و بابی که از طریق اوباید وارد شد قرار می داد؟ و چگونه عنوان، باب علم خود و بیان کننده رسالت آسمانی اش را بعد از خود به اومی داد؟ و چگونه او را به عنوان خازن و مخزن علمش معرفی می کرد!و چگونه میان امت تنها او را به وصایت و وراثت علمش بر می گزید؟و چگونه باید این روایت را از امیر المومنین (ع) پذیرفت که گوید: و الله انی لاخوه و ولیه و ابن عمه و وارث علمه، فمن احق به منی؟ “سوگند بخدا من برادر او، ولی او، پسر عم او، و وارث علم اویم، پس کیست شایسته تر از من نسبت به او” و چگونه حاکم نیشابوری حکم می کند: علی به اجماع مسلمین تنها مردی است که علم پیغمبر را به وراثت برده است؟ علاوه بر همه این ایرادات، از دلائلی که یاد شد معلوم می شود لازمه این سخن که امت داناتر از علی باشد، اینست که علم امت از رسول خدا (ص) نیز برتر باشد، زیرا علی (ع) وارث همه علوم پیامبر (ص) است. آنگاه چگونه این تعبیر پیغمبر را توجیه می کند که معتقد است خداوند حکمت را در خاندانش قرار داده، با اینکه در امت کسی از آنها داناتر وجود دارد؟ و این سخن از او (ص) به درستی نقل شدکه فرمود: انا دار الحکمه و علی بابها. و چگونه او امتش را بعد از خود، به پیروی اهل بیت، امر می کندکه از سرشت من آفریده شده اند و از فهم و علم من برخوردارند؟ چگونه آنان را پیشوایان امت می داند و می گوید: در هر گروهی از بازماندگان امت من، مردان دادگری از اهل بیتم وجود دارند که دست، تحریف غلو کنندگان، و نسبت های دروغین جاعلان، و تاویل و تفسیر به رای جاهلان را، از این دین کوتاه می گردانند. همانا بدانید پیشوایان شما، نمایندگان خدا بسوی شمایند، بنگرید شما بر چه کسی وارد می شوید. م- و هر گاه در امت چنانکه پندارد هیچ گونه قصوری نیست و امت تاروز قیامت نیازی به امام معصوم نداردو نیاز به امام معصوم را در پندار خود درک نمی کند، پس چرا مراسم تجهیز و دفن پیامبرش را این امت تا سه روز، به تاخیر انداخت؟ این کتابهای قوم همه تصریح دارند علت تاخیر سرگرمی به امر واجبی بوده و آنامر خلافت و تعیین خلیفه. ابن حجر در صواعق صفحه 5 گوید: بدان که اصحاب رضوان الله علیهم بر این مطلب اتفاق دارند که نصب امام بعد از انقراض زمان نبوت واجب است، بلکه آن را از اهم واجبات قرار داده اند به این دلیل که از دفن پیامبر (ص) غافل شده و بدان پرداختند. و دراین اجماع، اختلاف در تعیین امام، و عدم آن، نمی تواند، اشکالی ایجاد کند. و هر محققی می تواند این بیان را در خلال کتب بسیاری پیدا کند در این صورت چگونه عقل این مرد نیاز شدید امت را به امام غیر معصوم روز پس از وفات پیامبر (ص) درک می کند، ولی می گوید تا روز قیامت امت هیچگونه نیازی به امام معصوم نخواهد داشت؟.

      الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 442

متن عربی

1- الأمّة معصومة عصمة نبیّها، معصومة فی تحمّلها و حفظها، و فی تبلیغها و أدائها، حفظت کلَّ ما بلّغه النبیُّ مثل حفظ النبیِّ، و بلّغت کلَّ ما بلّغه النبیُّ مثل تبلیغ النبیِّ، حفظت کلّیات الدین و جزئیّات الدین أصلًا و فرعاً، و بلّغت کلّیات الدین و جزئیّات الدین أصلًا و فرعاً.

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 442

لم یضع من أصول الدین و من فروع الدین شی ء:

1- حفظه اللَّه.

2- حفظه نبیّه محمد.

3- حفظته الأمّة کافّة عن کافّة، عصراً بعد عصر، و لا یمکن أن یوجد شی ء من الدین غفلت عنه أو نسیته الأمّة.

فالأمّة بالقرآن و السنّة أعلم من جمیع الأئمّة، و أقرب من اهتداء الأئمّة، و علم الأمّة بالقرآن و سنن النبیّ الیوم أکثر و أکمل من علم علیّ و من علوم کلِّ أولاد علیّ.

و من عظیم فضل اللَّه علی نبیّة، ثمّ من عموم و عمیم فضل اللَّه علی الأمّة أن جعل فی الأمّة من أبناء الأمّة کثیراً هم أعلم بکثیر من الأئمّة و من صحابة النبیّ- صلّی اللَّه علیه و آله و صحبه و سلّم- لز.

و کلُّ حادثة إذا وقعت فالأمّة لا تخلو من حکم حقٍّ و صواب و جواب یریه اللَّه الواحدَ من الأمّة التی ورثت نبیّها و صارت رشیدة ببرکة الرسالة، و ختمها أرشد إلی الهدایة و إلی الحق من کلّ إمام، و الأمّة مثل نبیّها معصومة ببرکة الرسالة و کتابها، و معصومة بعقلها العاصم.

الأمّة بلغت و صارت رشیدةً لا تحتاج إلی الإمام، رشدها و عقلها یغنیها عن کلّ إمام. لح.

أنا لا أنکر علی الشیعة عقیدتها أنّ الأئمّة معصومة، و إنّما أنکر علیها عقیدتها أنّ أمّة محمد لم تزل قاصرة و لن تزال قاصرة، تحتاج إلی وصایة إمام معصوم إلی یوم القیامة، و الأمّة أقرب إلی العصمة و الاهتداء من کلّ إمام معصوم، و أهدی إلی الصواب و الحقّ من کلّ إمام معصوم، لأنّ عصمة الإمام دعوی، أمّا عصمة الأمّة فبداهة و ضرورة بشهادة القرآن. لط.

لیس یمکن فی العالم نازلة حادثة لیس لها جواب عند الأمّة، و عقلنا لا یتصوّر

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 443

احتیاج الأمّة إلی إمام معصوم، و قد بلغت رشدها، و لها عقلها العاصم، و عندها کتابها المعصوم، و قد حازت بالعصوبة کلّ مواریث نبیّها، و فازت بکلّ ما کان للنبیّ بالنبوّة.

الأمّة بعقلها و کمالها و رشدها بعد ختم النبوّة أکرم و أعزّ و أرفع من أن تکون تحت وصایة وصیّ تبقی قاصرة إلی الأبد. ما.

الجواب: هذه سلسلة أوهام و حلقة خرافات تبعد عن ساحة أیّ متعلّم متفقّه فضلًا عمّن یری نفسه فقیهاً، فکأنّ الرجل یتکلّم فی الطیف فی عالم الأضغاث و الأحلام.

ألا من یسائله عن أنَّ الأمّة إذا کانت معصومةً حافظة لکلّیات الدین و جزئیّاته أصلًا و فرعاً، و مبلّغةً جمیع ذلک کافّة عن کافّة و عصراً بعد عصر، و لم یوجد هناک شی ء منسیّ أو مغفول عنه، فما معنی أعلمیّتها من جمیع الأئمّة؟ و أقربیّة اهتدائها من اهتدائهم؟ أ یراهم خارجین عن الأمّة غیر حافظین و لا مهتدین، فی جانب عن الدین الذی حفظته الأمّة، لا تشملهم عصمتها و لا حفظها و لا اهتداؤها و لا تبلیغها؟

و علی ما یهمّ الرجل یجب أن لا یوجد فی الأمّة جاهلٌ، و لا یقع بینها خلافٌ فی أمر دینیّ أو حکم شرعیّ، و هؤلاء جهلاء الأمّة الذین سدّوا کلَّ فراغ بین المشرق و المغرب، و تشهد علیهم أعمالهم و أقوالهم بأنّهم جاهلون- و فی مقدّمهم هو نفسه- و ما شجر بین الأمّة من الخلاف منذ عهد الصحابة و إلی یومنا الحاضر ممّا لا یکاد یخفی علی عاقل، و هل یُتصوَّر الخلاف إلّا بجهل أحد الفریقین بالحقیقة الناصعة؟ لأنَّها وحدانیة لا تقبل التجزئة، أ یری من الدین الذی حفظته الأمّة و بلّغته جهل علیّ و أولاده من بینهم بالقرآن و السنن؟ أم یراهم أنَّهم لیسوا من الأمّة؟ فیقول: إنّ علم الأمّة بالقرآن و سنن النبیّ الیوم أکثر و أکمل من علم علیّ و من علوم کلّ أولاد علیّ.

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 444

و متی أحاط هو بعلم علیّ و أولاده علیهم السلام و بعلم الأمّة جمعاء؟ حتی یسعه هذا التحکّم الباتّ و الفتوی المجرّدة؟

و العجب أنّه یری أنّ الأمّة إذا وقعت حادثة یُری اللَّه لواحد منها الحکم و صواب الجواب، و أنّها ورثت نبیّها، و رشدت ببرکة الرسالة، و بها و بکتابها ماثلت نبیّها فی العصمة، و أنّها معصومة بعقلها العاصم، فما بال الأئمّة- علیّ و أولاد علیّ- لا یکونون من أولئک الآحاد الذین یُریهم اللَّه الحق و الصواب؟ و ما بالهم قصروا عن الوراثة المزعومة؟ و لیس لهم شرکة فی علم الأمّة؟ و لم تشملهم برکة الرسالة و کتابها؟ و لا یماثلون النبیّ فی العصمة؟ و لا یوجد عندهم عقل عاصم؟ و أعجب من هذه کلّها هتافُ اللَّه بعصمتهم فی کتابه العزیز: (أَ لا یَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ

) «1» (أَمْ عَلی قُلُوبٍ أَقْفالُها

) «2».

و لعلّی یسعنی أن أقول بأنّ النبیّ صلی الله علیه و آله و سلم کان أبصر و أعرف بأمّته من صاحب هذه الفتاوی المجرّدة، و أعلم بمقادیر علومهم و بصائرهم، فهو بعد ذلک کلّه خلّف لهدایة أمّته من بعده الثقلین: کتاب اللَّه و عترته- و یرید الأئمّة منهم-

و قال: «ما إن تمسّکتم بهما لن تضلّوا بعدی، و إنّهما لن یفترقا حتی یردا علیَّ الحوض»،

فحصْرُ الهدایة بالتمسّک بهما و اقتصاص آثارهما إلی غایة الأمد یفیدنا أنّ عندهما من العلوم و المعارف ما تقصر عنها الأمّة، و أنّه لیس فی حیّز الإمکان أن تبلغ الأمّة، و هی غیر معصومة من الخطأ و لم تکشف لها حجب الغیب، مبلغاً یستغنی به عمّن یرشدها فی مواقف الحیرة.

فأئمّة العترة أعدال الکتاب فی العلم و الهدایة بهذا النصّ الأغرّ، و هم مفسّروه و الواقفون علی مغازیه و رموزه، و لو کانت الأمّة أو أنّ فیها من یضاهیهم فی العلم و البصیرة

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 445

– فضلًا عن أن یکون أعلم بکثیر منهم- لکان هذا النصّ الصریح مجازفة فی القول.

لا سیّما و أنّ الهتاف به کان له مشاهد و مواقف منها مشهد یوم الغدیر، و قد ألقاه صاحب الرسالة علی مائة ألف أو یزیدون، و هو أکبر مجتمع للمسلمین علی العهد النبویّ، هنالک نعی نفسه و هو یری أمّته- و حقّا ما یری- قاصرةً- و لن تزال قاصرةً- عن درک مغازی الشریعة، فیجبره ذلک بتعیین الخلیفة من بعده.

و هذا الحدیث من الثابت المتواتر الذی لا یعترض صدوره أیّ ریب، و للعلّامة السمهودی کلام حول هذا الحدیث أسلفناه (ص 80).

و کان یری صلی الله علیه و آله و سلم مسیس حاجة أمّته إلی الخلیفة من یوم بدء دعوته، یوم أمر بإنذار عشیرته کما مرَّ حدیثه (2/278) «1»، و ممّا یماثل هذا النصّ حدیث سفینة نوح، حیث شبّه فیه نفسه و أهل بیته- و یرید الأئمّة منهم- بسفینة نوح التی من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق، فحصر النجاة باتّباعهم المستعار له رکوب السفینة، و لولا أنّ لهم علوماً وافیةً بإرشاد الأمّة، و أنّها لا تهتدی إلیها إلّا بالأخذ منهم، لما استقام هذا التشبیه و لا اتّسق ذلک الکلام.

و مثله حدیث تشبیهه صلی الله علیه و آله و سلم أهل بیته بالنجوم، فأهل بیته أعلامٌ و صویً «2» للهدایة یُهتدی بهم فی ظلمات الغیّ و الخلاف، کما أنّ النجوم یُهتدی بها فی غیاهب اللیل البهیم، و لولا أنّهم أرکان العلم و الهدایة لما یتمّ التمثیل.

و لو کان علم الأمّة الیوم بالقرآن و السنن أکثر و أکمل من علم علیّ و من علوم کلّ أولاد علیّ- کما زعمه المسکین- فکیف خفی ذلک علی رسول اللَّه،

فقال و کأنّه لم یعرف أمّته: «أعلم أمّتی من بعدی علیّ بن أبی طالب»؟

و کیف اتّخذه وعاء علمه و بابه الذی یُؤتی منه؟

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 446

و کیف رآه باب علمه و مبیِّن أمّته بما أرسل به من بعده؟

و کیف أخبر أمّته بأنّه خازن علمه و عیبته؟

و کیف خصّه بین أمّته بالوصیّة و الوراثة لعلمه؟

و کیف

صحّ عن أمیر المؤمنین قوله: «و اللَّه إنّی لأخوه و ولیّه و ابن عمّه و وارث علمه، فمن أحقُّ به منّی»؟

و کیف حکم الحافظ النیسابوری بإجماع الأمّة علی أنّ علیّا ورث العلم من النبیّ دون الناس؟

و علی هذه کلّها فلازم کون الأمّة أعلم من علیّ کونها أعلم من رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم لأنّه ورث علمه کلّه.

ثمَّ، کیف کان رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم یری أنّ اللَّه جعل الحکمة فی أهل بیته و فی الأمّة من هو أعلم منهم؟

و قد صحّ عنه صلی الله علیه و آله و سلم قوله: «أنا دار الحکمة و علیٌّ بابها»؟

و کیف یأمر أمّته بالاقتداء بأهل بیته من بعده، و یعرّفهم بأنّهم

 «خُلقوا من طینتی، و رُزقوا فهمی و علمی»؟

و کیف یراهم أئمّة أمّته و یقول: «فی کلِّ خلوف من أمّتی عدول من أهل بیتی، ینفون من هذا الدین تحریف الغالین، و انتحال المبطلین، و تأویل الجاهلین، ألا إنّ أئمّتکم وفدکم إلی اللَّه فانظروا بمن توفدون» «1»؟و الأمّة إن کانت غیر قاصرة لا تحتاج إلی وصایة إمام معصوم إلی یوم القیامة کما زعمه المغفَّل، و لا یتصوّر عقله احتیاجها إلی إمام معصوم؛ فلما ذا أخّرت الأمّة تجهیز نبیّها صلی الله علیه و آله و سلم و دفنه ثلاثة أیّام؟ و هذه کتب القوم تنصُّ علی أنّ ذلک إنّما کان لاشتغالهم بالواجب الأهمّ، ألا و هو أمر الخلافة و تعیین الخلیفة.

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 447

قال ابن حجر فی الصواعق «1» (ص 5): اعلم أنّ الصحابة- رضوان اللَّه علیهم- أجمعوا علی أنّ نصب الإمام بعد انقراض زمن النبوّة واجب، بل جعلوه أهمّ الواجبات حیث اشتغلوا به عن دفن رسول اللَّه صلی الله علیه و سلم، و اختلافهم فی التعیین لا یقدح فی الإجماع المذکور.

و الباحث یجد نظیر هذه الکلمة فی غضون الکتب کثیراً، فکیف یتصوّر عندئذٍ عقل الرجل مسیس حاجة الأمّة یوم ذاک إلی إمام غیر معصوم، و هی لا تحتاج إلی إمام معصوم قطُّ إلی یوم القیامة؟