اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۱۱ خرداد ۱۴۰۳

تجلی خداوند بر ابوبکر در قیامت

متن فارسی

از انس نقل شده که: هنگامی که رسول خدا از غار، خارج شد، ابوبکر رکاب حضرت را گرفت، پیامبر اکرم به رویش نگاه کرده و فرمود: ای ابی بکر آیا به تو بشارت ندهم؟ گفت: چرا پدر و مادرم فدای تو باد، فرمود: خداوند فردای قیامت برای همه، به طور عام، و برای تو به طور خاص تجلی خواهد کرد. این حدیث از ساخته های محمد بن عبد ابی بکر تمیمی سمرقندی است که خطیب در تاریخش جلد 2 صفحه 388 گفته است: این حدیث پیش کسانی که آگاهی درستی از مصادر حدیث دارند، اصلی برایش نیست و آن محمد بن عبد، از لحاظ سند و متن ساخته است و دارای احادیث زیادی نظیر آنچه که ذکر شده می باشد که همه آنها دلالت بر بدی حال و سقوط روایاتش دارند. و در جلد 12 صفحه 19 آن را از طریق بن عبده آورده و گفته است: این حدیث باطل است آنگاه آن را از طریق دیگری آورده و گفته است: این نیز، باطل است، و علت آن هم ابو حامد بن حسنویه است که مورد اعتماد نمی باشد. 221 آن را آورده و گفته است که: آن از احادیث موضوعه است. – و ذهبی در ” المیزان ” جلد 2 صفحه 232 و ابن عدی آن رادر کاملش روایت کرده و گفته است: این باطل است، و در جلد 2 صفحه 369 گفته است: آن حدیث باطل است. و یوسف بن احمد، متهم شده به اینکه این حدیث را به ابن خلیفه چسبانده است. چنانکه در میزان الاعتدال جلد 3 صفحه 336 آمده است. و فیروز آبادی، صاحب قاموس، در خاتمه کتابش ” سفرالسعاده ” آن را از مشهور ترین ساخته ها، در باب فضائل ابی بکر، و از مفتریاتی که بطلانش با بداهت عقل معلوم است شمرده است. و سیوطی در اللئالی جلد 1 صفحه 148 آن را از احادیث موضوعه دانسته و طرفش را تضعیف کرده است. و عجلونی در کشف الخفاء جلد 2 صفحه 419 آن را آورده، و مطالبی نظیر گفتار فیروز آبادی آن گفته است. و ابن حجر در لسان المیزان جلد 2 صفحه 63 گفته است: برای آن طرقی است که همه آنها، سست است. و ابن درویش حوت، در اسنی المطالب صفحه 63 گفته است: این حدیث ساختگی است، چنانکه ملاعلی قاری، در کتاب موضاعاتش گفته است. و حاکم در المستدرک جلد 3 صفحه 78 درحدیثی از جابر بن عبد الله آورده که: رسول خدا فرموده است: ایابو بکر، خدا به تو رضوان اکبر داده است، بعضی از مردم به او گفتند: منظور از رضوان اکبر چیست ای رسول خدا؟ فرمود: خداوند در آخرت برای بندگانش بطور عموم و برای ابی بکر بطور خصوص تجلی خواهد کرد. و ذهبی در تلخیص المستدرک، به دنبال این حدیث چنین افزوده است: این حدیث را محمد بن خالد ختلی، از کثیر بن هشام، از جعفر بن برقان، از سوقه، روایت کرده که گمان می کنم: محمد آن را وضع کرده باشد. و در میزان الاعتدال در شرح ختلی، گفته است که: ابن جوزی در ” الموضوعات ” گفته است که او را تکذیب کرده اند، و او از کثیر روایت ” برای ابی بکر بطور خصوص تجلی خواهد کرد ” را روایت کرده است. و این منده گفته است او دارای احادیث نادرست است.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 483 – 485

متن عربی

 10- عن أنس قال: لمّا خرج رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم من الغار، أخذ أبو بکر بغرزه،

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 484

فنظر النبیُّ صلى الله علیه و آله و سلم إلى وجهه فقال: یا أبا بکر ألا أُبشّرک؟ قال: بلى فداک أبی و أُمّی، قال: إنّ اللَّه یتجلّى یوم القیامة للخلائق عامّة و یتجلّى لک خاصّة.

من موضوعات محمد بن عبد أبی بکر التمیمی السمرقندی، قال الخطیب فی تاریخه (2/388): هذا الحدیث لا أصل له عند ذوی المعرفة بالنقل فیما نعلمه، و قد وضعه محمد بن عبد إسناداً و متناً، و له أحادیث کثیرة تشابه ما ذکرناه، و کلّها تدلّ على سوء حاله و سقوط روایاته.

و أخرجه فی (12/19) من طریق علیّ بن عبدة، و قال: باطل. ثمّ أخرجه من طریق آخر غیر طریق علیّ بن عبدة، فقال: هذا باطل، و الحمل فیه على أبی حامد ابن حسنویه، فإنّه لم یکن ثقة.

و ذکره الذهبی فی المیزان «1» (2/221، 232) و قطع بأنّه من الموضوعات، و قال: و رواه ابن عدی فی کامله «2» و قال: هذا باطل. و قال «3» فی (2/269)، إنّه: حدیث باطل، و اتّهم یوسف بن أحمد بإلصاق هذا الحدیث إلى ابن الخلیفة کما فی میزان الاعتدال «4» (3/336).

و عدّه الفیروزآبادی صاحب القاموس فی خاتمة کتابه سفر السعادة «5»، من أشهر الموضوعات فی باب فضائل أبی بکر، و من المفتریات المعلوم بطلانها ببدیهة العقل. و عدّه السیوطی من الموضوعات فی اللآلئ «6» (1/148) و زیّف طرقه، و ذکره

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 485

العجلونی فی کشف الخفاء (2/419) و أردفه بمثل کلمة الفیروزآبادی.

و قال ابن حجر فی لسان المیزان «1» (2/64): له طرق کلّها واهیة، و قال ابن درویش الحوت فى أسنى المطالب «2» (ص 63): موضوع ذکره ملّا علی القاری- یعنی فی کتاب موضوعاته «3».

و أخرج الحاکم فی المستدرک «4» (3/78) فی حدیث عن جابر بن عبد اللَّه، فقال: قال رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم: یا أبا بکر أعطاک اللَّه الرضوان الأکبر، فقال له بعض القوم: و ما الرضوان الأکبر یا رسول اللَّه؟ قال: یتجلّى اللَّه لعباده فی الآخرة عامّة و یتجلّى لأبی بکر خاصّة، فأعقبه الذّهبی فی تلخیص المستدرک «5» بقوله: تفرّد به محمد بن خالد الختّلی، عن کثیر بن هشام، عن جعفر بن برقان، عن ابن سوقة، و أحسب محمداً وضعه. و قال فی میزان الاعتدال «6»- فی ترجمة الختلی-: قال ابن الجوزی فی الموضوعات «7»: کذّبوه، روى عن کثیر: یتجلّى لأبی بکر خاصّة. و قال ابن مندة: صاحب مناکیر.