اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ تیر ۱۴۰۵

جانفشانی علی(ع) برای پیامبر(ص) از دوران کودکی

متن فارسی

ابوجعفر محمد بن حبیب (ره) در امالی خود گوید: ابوطالب گاهی رسول خدا (ص) را می دید و می گریست و می‌گفت: چون او را ببینم برادرم را به یاد می آرم – چون عبد الله برادر تنی‌او بود – و بسیار وی را دوست می داشت وبر وی دل می سوزانید . به همین گونه عبد المطلب نیز بسیار او را دوست می داشت و ابوطالب بسیار در هراس بود که‌مبادا دشمن، جای خوابیدن رسول خدا (ص) را بشناسد و شبانه بر او بتازد. این بود که نیمه شب او را از خواب بیدار می کرد و به جای او پسرش علی را می خوابانید. یک شب علی او را گفت پدر، مرا می کشند او گفت:

” پسرکم شکیبا باش که شکیبایی سزاوراتر است

هر زنده ای راه مرگ در پیش دارد

ما تو را دادیم و گرفتاری سختی را بر خود هموار کردیم 

تا فدای دوست و پسر دوست شوی

فدای نیک مردی با گوهر تابان و با بخشندگی و بزرگوار و نحیب

اگر مرگ تو را دریابد پس تیری که تراشیده و پرتاب می شود

گاهی به نشانه می خورد و گاهی‌هم نه

هر زنده ای اگرچه عمری دراز بیابد 

بهره ای از چشیدنی های آن را می گیرد ” .

پس علی او را با این گفتار پاسخ داد: 

” آیا مرا در یاری احمد به شکیبایی دستور می دهی؟

به خدا آنچه گفتم از سر بی تابی بر زبان‌نیاوردم.

ولی دوست داشتم تو یاری مرا ببینی

و بدانی که من هماره فرمانبر توام

و در راه خدا و در یاری‌پیامبر راهنما احمد 

که چه در کودکی وچه اندکی پیش از بلوغ، پسندیده بوده‌خواهم کوشید . “

سروده های بالا را ابن ابی الحدید در 310 / 4 به نقل ازامالی آورده و در چاپ شده کتاب وی دستخوردگی هایی در بیت دوم و سوم از سروده های ابوطالب دیده می شود که ما آن را از روی طبقات به خامه سید علی خان که اشعار را از روی یک نسخه خطی ابن ابی الحدید نقل کرده تصحیح کردیم. گزارش یاد شده را همچنین ابو علی موضح عمری علوی یاد کرده چنانچه در کتاب وی الحجه ص 69 می بینیم .

امینی گوید: نزدیکی و خویشاوندی تنها اگر هم کسی را به پشتیبانی دیگری وادارد، کاربردش تا مرز معینی است ولی اگر کار به فدا کردن فرزندی همچون امیرالمومنین بیانجامد که پدرش او را دوست تر از همه چیز دارد در این هنگام هر کس هم باشد از فداکاری باز می ایستد و پدر به سادگی نمی تواند که هر شب فرزندش را در معرض مرگ درآرد و او را در بستر کسی که ممکن است کشته شود بخواباند تا جان برادرزاده را برهاند،مگر این که انگیزه ای دینی او را وادار به این کار کند. و این است همان‌معنی پیروی ابوطالب از کیش یگانه پرستی راستین که گفتگوهایی هم که با شعر در میان پدر و پسر درگرفت همین را میرساند که می بینی، فرزند، آشکارا سخن از پیامبری به میان می آرد و پدر نیز انکار نمی کند و نمی گوید که این فداکاری تنها به انگیزه غیرت خویشاوندی است و خود غافل از این نیز نمی شود که پسرش را در کمکی که می کند تشویق نماید و از برخاستن به آن دلسرد نکند (درود خدا بر این‌پدر و زادگانش)

 

(الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب  ج 7 ص 480)

 

متن عربی

9- أبو طالب و حنوّه علی النبیّ صلی الله علیه و آله و سلم:

قال أبو جعفر محمد بن حبیب رحمه الله فی أمالیه: کان أبو طالب إذا رأی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم أحیاناً یبکی و بقول: إذا رأیته ذکرت أخی، و کان عبد اللَّه أخاه لأبویه، و کان شدید الحبّ و الحنوّ علیه، و کذلک کان عبد المطّلب شدید الحبّ له، و کان أبو طالب کثیراً ما یخاف علی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم البیات إذا عرف مضجعه، فکان یقیمه لیلًا من

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 7، ص: 481

منامه و یضجع ابنه علیّا مکانه، فقال له علیّ لیلة: «یا أبت إنّی مقتول»، فقال له:

          أصبرن یا بنیَّ فالصبر أحجی             کلُّ حیٍّ مصیرُه لشعوبِ

             قد بذلناک و البلاءُ شدیدٌ             لفداء الحبیبِ و ابنِ الحبیبِ

             لفداءِ الأغرِّ ذی الحسب الثا             قب و الباعِ و الکریمِ النجیبِ

             إن تُصِبکَ المنونُ فالنبلُ تبری «1»             فمصیبٌ منها و غیرُ مصیبِ

             کلُّ حیٍّ و إن تملّی بعمرٍ «2»             آخذٌ من مذاقها بنصیبِ

فأجاب علیّ بقوله:

          أ تأمرنی بالصبرِ فی نصرِ أحمدٍ             و و اللَّهِ ما قلتُ الذی قلتُ جازعا

             و لکنَّنی أحببت أن ترَی نصرتی             و تعلمَ أنِّی لم أزل لک طائعا

             سأسعی لوجهِ اللَّهِ فی نصرِ أحمدٍ             نبیِّ الهدی المحمودِ طفلًا و یافعا

و ذکره ابن أبی الحدید «3» نقلًا عن الأمالی (3/310) و هناک تصحیف فی البیت الثانی و الثالث من أبیات أبی طالب صحّحناه من طبقات السیّد علی خان الناقل عن شرح ابن أبی الحدید المخطوط، و ذکر القصّة أبو علی الموضّح العمری العلوی کما فی کتابه الحجّة «4» (ص 69).

قال الأمینی: إنّ القرابة و الرحم تبعثان إلی المحاماة إلی حدّ محدود، لکنّه إذا بلغت حدّ التضحیة بولد کأمیر المؤمنین هو أحب العالمین إلی والده، فهناک یقف التفانی

                        الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 7، ص: 482

علی موقفه، فلا یستسهل الوالد أن یعرض ابنه علی القتل کلّ لیلة فینیمه علی فراش المفدّی، و یستعوض منه ابن أخیه، إلّا أن یکون مندفعاً إلی ذلک بدافع دینیّ و هو معنی اعتناق أبی طالب للدین الحنیف، و هو الذی تعطیه المحاورة الشعریّة بین الوالد و الولد فتری الولد یصارح بالنبوّة، فلا ینکر علیه الوالد بأنّ هذا التهالک لیس إلّا بدافعٍ قومیٍّ، غیر فاتر عن حضِّ ابنه علی ما یبتغیه من النصرة و لا متثبّط عن النهوض بها. فسلام اللَّه علی والد و ما ولد.