logo-samandehi

حدیث «قسیم النّار و الجنّة»

علامه امینی می فرماید:حافظ ابواسحاق ابن دیزیل متوفی 280 یا 281 هجری از اعمش از موسی بن ظریف از عبایه روایت کرده که گوید: شنیدم علی می گفت: اناقسیم النار یوم القیامه اقول خذی ذا و ذری ذا ” من قسمت کننده آتشم روز قیامت گویم بگیر این را و رها کن آن را “

ابن ابی الحدید در شرحش ج1،ص200 و حافظ ابن عساکر در تاریخش از طریق حافظ ابی بکر خطیب بغدادی، آن را روایت کرده اند.

و درباره این حدیث چنانچه ” محمد بن منصور طوسی ” گوید: از امام احمد به این شرح سوال شد: ما نزد احمد بن حنبل بودیم.

مردی به او گفت: یا ابا عبد الله درباره این حدیث که روایت شده: علی گوید، من قسمت کننده آتش ام، چه می گوئی؟ احمدگفت: مگر چه چیز این حدیث را منکرید؟ آیا نه اینست که برای ما روایت کرده اند که پیغمبر (ص) به علی فرمود: لا یحبک الا مومن و لا یبغضک الا منافق؟ گفتیم: بلی، گفت: پس مومن در کجا خواهد بود؟ گفتیم: در بهشت، گفت: و منافق در کجا؟ گفتیم:

در آتش گفت: پس علی قسمت کننده آتش است. و چنین در طبقات اصحاب احمد آمده است. و حافظ کنجی در کفایه: 22 از او نقل کرده است. کاش قصیمی سخن امامش را می دانست.

این تعبیر را امیر المومنین (ع) از بیان رسول خدا (ص) گرفته در آنجا که عنتره از او (ص) روایت کرده که فرمود: انت قسیم الجنه والنار یوم القیامه تقول للنار هذا لی وهذا لک، و به همین لفظ ابن حجر درصواعق ص 75 روایت کرده است. و اشتهار این حدیث نبوی را بین اصحاب از احتجاج امیر المومنین (ع) روز شوری می توان یافت که گفت: انشدکم الله هل فیکم احد قال له رسول الله (ص”)یا علی انت قسیم الجنه یوم القیامه ” غیری؟ قالوا: اللهم لا.

بزرگان معتقدند این جمله حدیث احتجاج قطعا صحیح است. و دار قطنی بنا بر آنچه در اصابه ص: 75 آمده آن را روایت کرده است و ابن ابی الحدید معتقد است. هر دو حدیث نبوی و احتجاج علوی به نقل مستفیض (فراوان) نقل شده است. وی در شرحش بر نهج البلاغه 448:20 گوید:در حق او (یعنی علی بن ابیطالب) خبر مشهور و مستفیض آمده است که او: قسمت کننده بهشت و دوزخ است “

و ابو عبید هروی در ” الجمع بین الغریبین ” گوید: گروهی از پیشوایان ادبیات عرب آن را تفسیر کرده گفته اند ” زیرا وقتی دوستدارش اهل بهشت باشد و دشمن اهل جهنم، او به این اعتبار قسمت کننده بهشت و دوزخ خواهد بود ” ابو عبید گوید: غیر ازکسانی که نام بردیم دگران گفته اند: علی خود قسمت کننده بهشت و دوزخ است، واقعا گروهی را به بهشت وگروهی را به دوزخ وارد کند. مطلبی که ابو عبید اخیرا در اینجا یاد کرده، مطابق روایات وارده است که در آنها آمده علی (ع) می گوید به آتش: این از آن من، پس تو او را رها کن، واین از آن تو بگیر او را.

 م-و قاضی در الشفاء روایت را ” انه قسیم النار ” ذکر کرده و خفاجی در شرح خودج3،ص163 گوید: ظاهر کلامش نشان می دهد”این امر چیزی است که پیغمبر (ص) بدان خبر داده، ولی گویند: کسی از محدثان جزابن اثیر آن را نقل نکرده است.

وی در نهایه گوید: اینکه علی رضی الله عنه گفته است: انا قسیم النار یعنی مقصودش اینکه مردم بر دو دسته اند دسته ای با من اند و آنها براه هدایت من می روند، و دسته ای علیه من اند که به گمراهی از راه من می روند، پس نیمی از مردم با من در بهشت، و نیمی به مخالفت با من در آتش اند پایان (سخن ابن اثیر).من(خفاجی) می گویم: ابن اثیر، مرد مورد وثوقی است و آنچه علی گفته است از پیش خود نمی گوید و حکمی است که بدست او رسیده، زیرا جای اجتهاد نیست و معنی اش اینکه: من و هر کس با من باشد قسیم اهل آتش خواهیم بود، یعنی در مقابل اهل دوزخیم، زیرا علی (و هر کس با اوست) از اهل بهشت است. و بعضی گویند قسیم به معنی قسمت کننده است مانند جلیس و سمیر(به معنی جالس و سامر ” قصه گو) ” و بعض گفته اند مقصود از آنها خوارج، و کشندگان اویند چنان که در نهایه آمده است. 

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 412

رفتن به بالا