logo-samandehi

حدیث پیامبر(ص) درباره اعلم بودن علی(ع)

 جمله: «و اعلم فهر بالکتاب و بالسنن».
اشاره به روایاتی است که درباره علم علی (ع) به کتاب و سنت وارد شده است.
حفاظ از پیامبر خدا (ص) در حدیثی که خطاب به فاطمه است نقل کنند که:
زوّجتک خیر أهلی أعلمهم علما و أفضلهم حلما و أوّلهم اسلاما.
(من تو را به بهترین وابستگان خود به همسری دادم او، اعلم ایشان است و در حلم و بردباری بر آنها برتری دارد و در اسلام بر همه پیشی گرفته است).
و در حدیث دیگر میفرماید:
اعلم امّتی من بعدی علیّ بن أبی طالب.
(عالمترین امت من علی (ع) است) و در حدیث سوم آمده که:
أعلم الناس باللّه و بالناس.
(علی از همه مردم به خدا و مردم داناتر است).
و در حدیثی دیگر فرمود: ای علی تو را هفت خصلت است، یک به یک شمرد و از جمله فرمود:
و اعلمهم بالقضیّة «1».
(تو داناترین مردم به قضا و داوری هستی).
محبّ الدین طبری حدیث را در ج 2 ص 193 (ریاض) و در ص 78 (ذخایر العقبی) نقل کند و ابن عبد البر ج 3 ص 40 (استیعاب) که در حاشیه کتاب (اصابه) چاپ شده از عائشه روایت کند که: علی داناترین مردم به سنت پیامبر است. و گنجی در ص 190 (کفایة) از ابی امامه، از پیغمبر (ص) آورده که:
اعلم امّتی بالسّنّة و القضاء بعدی علیّ بن ابی طالب.
(علی دانشمندترین امت من است به سنت و حدیث من و داناترین ایشان در
قضا و داوری است بعد از من).
خوارزمی در ص 49 (مناقب) خود، و شیخ الاسلام حمّویی در (فراید) باب 18 از سلمان، از پیامبر خدا (ص) روایت نموده اند که:
اعلم امّتی من بعدی علیّ بن ابیطالب.
(داناترین مردم بعد از من علی (ع) است).
حفّاظ و راویان معتبر حدیث از علی (ع) نقل کنند که فرمود: به خدا قسم آیه ای نازل نشد مگر اینکه دانستم در چه امری نازل شده، و برای چه کسی نازل گشته همانا خداوند به من دلی دانا، و زبانی گویا عطا فرموده است «1».
و باز از رسول اکرم (ص) روایت شده که: حکمت ده جزء است، نه جزء آن به علی (ع) داده شده و یک جزء دیگر بین بقیه مردم تقسیم شده است «2».
سید احمد زینی دحلان در ج 2 ص 337 (الفتوحات الاسلامیة) خود گوید:
خداوند به علی (ع) علم زیادی عنایت فرموده و (نیروی) کشف سرشاری:
ابو الطفیل گوید: علی (ع) را در حال خطبه خواندن دیدم که می گفت:
آنچه می خواهید از قرآن از من سؤال کنید «3» به خدا قسم آیه ای در قرآن نیست مگر اینکه میدانم در شب نازل شده یا در روز، در بیابان بوده یا در کوه، اگر بخواهم، 70 بار شتر، از تفسیر فاتحة الکتاب فراهم می آورم.
ابن عباس گوید که: سرچشمه علم رسول خدا (ص) از علم خداست و علم علی (رضی اللّه عنه) از علم پیامبر خدا (ص) است و من علم خود را از علم علی (رض) گرفته ام و علم من و علم اصحاب پیغمبر خدا (ص) در مقابل علم علی (رض) به مانند
قطره ای است از هفت دریا. و گفته شده که:
عبد اللّه بن عباس بقدری در فراق علی گریه کرد که چشمانش کور شد.
و باز ابن عباس نقل کند که: به علی نه دهم علم داده شده، به خدا قسم که در یک دهم دیگر هم با مردم شریک است.
معاویه مشکلات علمی خود را به علی می نوشت و جواب می خواست و پس از آنکه علی (ع) در گذشت، معاویه گفت:
با مرگ علی (ع) علم و دانش از کف رفت.
عمر بن الخطاب پیوسته به خدا پناه می برد از اینکه مشکله ای پیش آید و علی برای حلّش حاضر نباشد «1». از عطاء سؤال شد که: در اصحاب پیامبر خدا (ص) کسی داناتر از علی بود؟ گفت: نه. به خدا کسی را داناتر از او سراغ ندارم.
عبد اللّه بن مسعود روایت کند که، قرآن به هفت حرف نازل شده و هر یک از حروف را ظاهری است و باطنی؛ و علی (ع) علم ظاهر و باطن قرآن را دار است «2».
و ما نظیر این احادیثی که درباره علم علی نقل شد در کتب حدیث زیاد می بینیم که اگر آنها را جمع کنند کتاب ضخیمی را تشکیل می دهد.

  الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 2، ص: 79

رفتن به بالا