logo-samandehi

انکار حدیث سد الابواب توسط ابن تیمیه

یکی دیگر از احادیثی را که آن مرد(ابن تیمیه) تکذیب می کند سخن: «و سدّ الابواب الّا باب علیّ» است، یعنی: «همه درهای مسجد جز در خانه علی را پیغمبر (ص) مسدود ساخت». و گوید این حدیث را از باب مقابله به مثل، شیعیان جعل کرده اند.

پاسخ- برای انتساب جعل حدیث در این مورد به شیعه علّتی جز بی آزرمی و پر مدعائی و رد کردن حقایق مسلّم، با هو و جنجال، نمی شناسیم، این کتابهای پیشوایان اهل سنت و از جمله مسند امام مذهبش احمد، در برابر دو چشم اوست.
روایت مزبور را با سندهای فراوان که همه صحیح و حسن اند، از گروهی از صحابه که تعدادشان به حدّ تواتر اصطلاحی خودشان می رسد، نقل کرده اند که از میان آنها این عده را نام می بریم.

1- زید بن ارقم: گوید: چند نفر از اصحاب پیامبر (ص) درهای رفت و آمدشان در داخل مسجد بود گوید: روزی پیامبر (ص) فرمود: جز در خانه علی این درها را باید به بندید، گوید: مردم در اینباره به سخن آمدند. پیامبر خدا (ص) برخاست، درود ثنای حق گفت و سپس چنین بیان داشت: من گفتم این درها را جز در خانه علی ببندید، بعضی از شما حرفهائی زدند، من دری را از پیش خود نمی بندم و نمی گشایم مرا به چیزی فرمان دادند و من آن را پیروی کردم.
سند حدیث را در مسند احمد 4/369 چنین می یابیم: محمّد بن جعفر ما را از عوف بن میمون ابی عبد اللّه، و او از زید بن ارقم روایت کرده، رجالش همگان رجال صحیح اند جزابی عبد اللّه میمون که او مورد وثوق است و به این ترتیب حدیث به تصریح حفاظ صحیح، و رجالش همه موثّق اند.

نسائی در سنن کبرایش و خصائصش 13 از حافظ محمّد بن بشار: بندار که اجماع به صحت استدلال به حدیثش منعقد شده، (این را ذهبی گفته) با همان سند قبلی نقل کرده، و حاکم در مستدرک 3/125 با اعتراف به صحت، حدیث را آورده، و ضیاء مقدسی در المختارة مما لیس فی الصحیحین، و کلاباذی در معانی الاخبار بنابر نقل «القول المسدّد» 17، و سعید بن منصور در سننش، و محب الدین طبری در ریاض 2/192، و خطیب بغدادی از طریق حافظ محمّد بن بشّار، و کنجی در الکفایة 88، و سبط ابن جوزی در تذکره 24، و ابن ابی الحدید در شرحش 2/451، و ابن کثیر در تاریخش 7/342، و ابن حجر در القول المسدّد 17 حدیث را نقل کرده اند.

و ابن حجر گوید: ابن جوزی آن را از طریق نسائی در ردیف مجعولات آورده و بخاطر میمون به آن ایراد گرفته است، ولی مرتکب خطائی آشکار شده زیرا میمون را بسیاری، توثیق کرده و درباره حفظ او سخن گفته اند، و ترمذی حدیثی را از او غیر از این حدیث صحیح دانسته است و نیز در فتح الباری 7/12 پس از روایت حدیث گوید: رجال حدیث همه مورد وثوقند، و سیوطی در جمع الجوامع بر طبق نقل الکنز 6/152، 157، و هیثمی در مجمع الزوائد 9/114، و عینی در عمدة القاری 7/592، و بدخشی در نزل الابرار 35 نقل کرده و بدخشی اضافه میکند این روایت را احمد، نسائی، حاکم و ضیاء باسنادی که رجالش مورد وثوقند نقل کرده اند.

2- عبد اللّه بن عمر بن الخطاب گوید: سه خصلت فرزند ابی طالب را دادند که هر گاه یکی از آنها برای من بود، من آن را از اشتران سرخ موی محبوبتر می دانستم، پیامبر خدا (ص) دخترش را به ازدواج او در آورد و فرزندانی از او به هم رسانید، درهای (متصل به مسجد) را بست و در خانه ای او را نه بست، پرچم را روز خیبر بدست او داد.
در مسند احمد ج 2/26 سند حدیث چنین آمده است: وکیع از هشام بن سعد، از عمر بن اسید، از ابن عمر روایت کرده است.

حافظ هیثمی در مجمع الزوائد 9/120 گوید حدیث را احمد و ابو یعلی روایت کرده اند و رجال هر دو رجال صحیح اند.

و نیز همین روایت را ابن ابی شیبه، ابو نعیم، محب الدین در ریاض 2/192 شیخ الاسلام حمویی در فرائد باب 21، ابن حجر در فتح الباری 7/12، و صواعق 76 نقل کرده اند و در القول المسدّد 20 پس از نقل حدیث گوید: حدیث ابن عمر را که ابن جوزی بر اثر هشام بن سعد خدشه کرده، او از رجال صحیح مسلم است بسیار راستگو و درباره حفظ حدیثش سخن گفته اند، حدیث او به شواهدی تقویت می شود، نسائی به سند صحیح، سیوطی در جمع الجوامع بنقل کنز 6/391 آنرا نقل کرده و بدخشی در نزل الابرار/ 35 گوید: اسنادش همه نیکو است.

3- عبد اللّه بن عمر بن الخطاب، علاء بن عرار او را گفت از علی و عثمان برایم بگو، عبد اللّه گفت اما علی، از او چیزی مپرس و مقام او را از نظر پیامبر- خدا (ص) بنگر که او درهای ما را که به مسجد گشوده می شد بربست و در خانه او را برقرار کرد.
این حدیث را حافظ نسائی از طریق ابی اسحاق سبیعی روایت کرده، ابن حجر در القول المسدّد 18 و فتح الباری 7/12 گوید: سندی است صحیح و رجالش همه رجال صحیح اند مگر علاء که او مورد وثوق است و یحیی بن معین و دیگران توثیقش کرده اند.

و نیز کلابادی در معانی الاخبار بنقل القول المسدّد 18، و هیثمی در مجمع الزوائد 9/115، و سیوطی در اللئالی 1/18 از ابن حجر با اعتراف به صحت حدیث و سخنی که از او یاد کردیم، و بدخشی در نزل الابرار 35 با اعتراف به صحت حدیث مانند ابن حجر، حدیث را نقل کرده اند.

4- براء بن عازب، حدیث را به لفظ زید بن ارقم نامبرده نقل کرده. احمد گوید: ابو الاشهب (جعفر بن حیّان بصری) حدیث را از عوف از میمون ابی عبد اللّه از براء نقل کرده. مراجعه کنید تاریخ ابن کثیر 7/342 و اسناد آن رجالش همه صحیح و مورد وثوقند.

5- عمر بن الخطاب، ابو هریره گوید: عمر گفت: سه خصلت به علی بن ابیطالب داده شد که یکی از آنها هر گاه به من داده می شد، برای من از اشتران سرخ موی، محبوبتر بود. گفتند آنها چیست ای امیر المؤمنین؟ گفت: ازدواج او با فاطمه بنت رسول اللّه، سکونت او در مسجد با پیغمبر خدا تا هر چه او را رواست علی را روا باشد، و پرچم روز خیبر.
این حدیث را: حاکم در مستدرک 3/125 با اعتراف به صحت، ابو یعلی در الکبیر، ابن السّمان در الموافقة، جزری در اسنی المطالب 12 از طریق حاکم با ذکر تصحیح خود نسبت به حدیث، محب الدین در ریاض 2/192، خوارزمی در مناقب 261، هیثمی در مجمع الزوائد 9/120، سیوطی در تاریخ الخلفاء 116، خصائص الکبری 2/243، و ابن حجر در الصواعق 76، ذکر کرده اند.

6- عبد اللّه بن عباس گوید: پیامبر (ص) دستور داد درها را به بندند، همه بسته شد، مگر در خانه علی، و در تعبی دیگری از او، پیامبر (ص) فرمان داد درهای مسجد بسته شود مگر در خانه علی.
این حدیث را ترمذی در جامعش 2/214 از محمّد بن حمید و ابراهیم بن مختار هر دو از شعبه از ابی بلج یحیی بن سلیم از عمرو بن میمون از ابن عباس آورده. با اسنادی صحیح که رجالش همه مورد وثوقند.

و نیز نسائی در خصائص 13، ابو نعیم در حلیه 4/153 به دو طریق، محب الدین در ریاض 2/192، الکنجی در کفایة 87، حدیث را نقل کرده و کنجی اضافه میکند: حدیثی است حسن و عالی، و سبط ابن جوزی در تذکره اش 25، ابن حجر در القول المسدّد 17 و در فتح الباری 7/12 با ذکر: «رجاله ثقات» حلبی در سیره اش 3/373، بدخشی در نزل الابرار 35، از ناقلان حدیثند و بدخشی گوید: حدیث را احمد و نسائی به اسنادی که رجالش همه مورد وثوقند، ذکر کرده اند.

7- عبد اللّه بن عباس گوید: پیامبر خدا (ص) دستور داد درهای مسجد را غیر از در خانه علی که بمسجد گشوده می شد، بسته شود، از اینرو علی در حال جنابت به مسجد می آمد زیرا راه دیگری نداشت.
این حدیث را نسائی در خصائص 14 نقل کرده، گوید: محمّد بن مثنی خبر داده گوید، یحیی بن معاذ حدیث کرد گوید، ابو وضاح «1» حدیث کرد گوید، یحیی خبر داد، گفته: عمرو بن میمون گوید: ابن عباس گفت: پیغمبر (ص) امر کرد … اسناد همه صحیح و رجال مورد وثوقند.

ابن حجر در فتح الباری 7/12 حدیث را روایت کرده، گوید: رجالش همه موثق اند و نیز قسطلانی در ارشاد الساری 6/81 از احمد و نسائی روایت کرده و رجالش را توثیق نموده است، در نزل الابرار 35 نیز حدیث ملاحظه میشود.

در تعبیر ابن عباس آمده که پیغمبر خدا (ص) فرمود!؟ همه درهای مسجد را ببندید مگر در خانه علی را، کلابادی در معانی الاخبار و ابو نعیم و دیگران نقل کرده اند.

8- عبد اللّه بن عباس گوید: رسول خدا (ص) به علی گفت موسی از پروردگارش خواست تا مسجدش را برای هارون و ذریه اش پاک کند، و من از پروردگارم خواستم تا برای تو و ذریّه ات بعد از تو پاک گرداند. آنگاه به سوی ابوبکر فرستاد تا در خانه اش را به بندد ابو بکر گفت: انا للّه و انا إلیه راجعون و بعد بچشم و گوش اظهار طاعت و در خانه را مسدود کرد آنگاه به عمر چنین فرمان صادر کرد آنگاه بر فراز منبر رفته، گفت: این من نبودم که درهای شما را بستم و من نبودم که در خانه علی را گشودم بلکه خدای درها را بست و خدای در خانه علی را گشود. نسائی بنقل سیوطی این روایت را ذکر کرده است.

9- عبد اللّه بن عباس گوید: وقتی رسول خدا (ص) اهل مسجد را برون و علی را رها کرد، مردم به گفتگو افتادند، این گفتار به پیغمبر (ص) رسید. و او گفت:
من از پیش خود شما را بیرون و علی را رها نکردم ولی خدا شما را بیرون کرد و او را رها ساخت، من بنده امر بری بیش نیستم، آنچه را مأمور شدم عمل می کنم و من تنها پیرو وحیی هستم که به من می گردد.
این روایت را طبرانی، و هیثمی در مجمع 9/115، و حلبی در السیره 3/374 نقل کرده اند.

10- ابو سعید خدری سعد بن مالک: عبد اللّه بن رقیم کنانی گوید ما در زمان جنگ جمل به مدینه آمدیم، سعد بن مالک آنجا بود، او را ملاقات کردیم، او گفت پیامبر خدا (ص) دستور داد درهائیکه به مسجد باز است به بندند و در خانه علی را بحال خود بگذارند.
این حدیث را امام احمد از حجاج از فطر از عبد اللّه بن رقیم نقل کرده است.

هیثمی در مجمع 9/114 گوید: اسناد احمد نیکو (حسن) است. و نیز ابو یعلی، بزّار و طبرانی در اوسط روایت کرده و طبرانی افزوده است: گفتند یا رسول اللّه (ص) درهای ما همه را جز در علی بستی!؟ فرمود من درهای شما را نبستم ولی خدا بست.

11- سعد بن مالک ابو سعید خدری گوید: سه چیز به علی بن ابیطالب داده شد که یکی از آنها را اگر بمن میدادند از دنیا و هر چه در آنست مرا بهتر می بود پیامبر خدا (ص) روز غدیر خم بعد از حمد و ثنا به او گفت … تا آنجا که گوید:
روز خیبر علی را در حالیکه دیدگانش رمد داشت و نمی دید، آوردند … تا آنجا که گوید: رسول خدا (ص) عمویش عباس و دیگران را از مسجد بیرون کرد. عباس او را گفت: ما را از مسجد بیرون میکنی با اینکه ما بستگان مدافع تو و عموهای توایم و علی را ساکن می کنی؟ فرمود من شما را خارج، و علی را ساکن نکردم ولی خدا شما را خارج، و او را ساکن کرد.
حاکم در مستدرک 3/117 این حدیث را آورده است.

12- ابو حازم اشجعی گوید رسول خدا (ص) گفت: خداوند موسی را امر کرد مسجد پاکی بسازد که هیچکس جز او و هارون در آن سکونت نکند و خدای مرا فرمان داد تا مسجد پاکی بنا کنم که هیچکس جز من و علی و فرزندانش در آن سکونت نکند.
سیوطی این روایت را در خصایص 2/243 نقل کرده است.

13- جابر بن عبد اللّه گوید: شنیدم پیامبر خدا (ص) می گفت: سدّوا الابواب کلّها الّا باب علیّ: «همه درها را به بندید مگر در علی را و با انگشت خود بدر خانه علی اشاره می فرمود!
این حدیث را خطیب بغداد در تاریخش 7/205، ابن عساکر در تاریخش کنجی در الکفایة 87، سیوطی در الجمع بنقل ترتیب او 6/398، نقل کرده اند.

14- جابر بن سمرة گوید: رسول خدا (ص) دستور داد همه درهای مسجد را غیر از در علی بربندند، عباس گفت یا رسول اللّه به اندازه ای که من تنها داخل و خارج شوم (بگذارید باز باشد) پیغمبر (ص) فرمود: من این ها را دستور ندارم، آنگاه درها را بست مگر در علی را، او گوید: و گاهی علی با حال جنابت از آن می گذشت.
این حدیث را حافظ طبرانی در الکبیر، از ابراهیم بن نائله اصفهانی، از اسماعیل بن عمرو البجلی، از ناصح، از سماک بن حرب از جابر نقل کرده و اسنادش اگر به خاطر ناصح صحیح نباشد، حسن است. و نیز هیثمی در مجمع الزوائد 9/115، ابن حجر در القول المسدّد. 18، فتح الباری 7/12 و بدخشی در نزل الابرار 35، روایت کرده اند.

15- سعد بن ابی وقاص گوید: پیامبر خدا (ص) ما را به بستن درهائی که به مسجد گشوده می شد و رها کردن در علی، امر فرمود.
حدیث نامبرده را احمد در مسند 1/175 نقل کرده است. ابن حجر در فتح الباری 7/11 گوید: احمد و نسائی آن را نقل کرده و اسنادش قوی است، عینی در عمدة القاری 7/592 آن را ذکر کرده و اسنادش را قوی دانسته است.

16- سعد بن ابی وقاص گوید: رسول خدا (ص) درهای مسجد را بست و در علی را گشود. مردم در این باره بسخن آمدند. پیغمبر (ص) فرمود من آن را نگشودم ولی خدا گشود.
ابو یعلی آن را نقل کرده گوید: موسی بن محمّد بن حسّان حدیث کرده از محمّد بن اسماعیل بن جعفر بن طحّان و او از غسّان بن بسر کاهلی، از مسلم، از خیثمه، از سعد، ابن کثیر از او در تاریخش 7/342 بدون خدشه در سند، آورده است.

17- سعد بن ابی وقاص: حارث بن مالک گوید: بمکه آمدم، سعد بن ابی وقاص را ملاقات کرده گفتم: آیا شما منقبتی درباره علی شنیده ای؟ گفت: ما با پیغمبر (ص) بودیم که شبانه بر ما ندا آمد: «لیخرج من فی المسجد الّا آل رسول اللّه / باید هر کس در مسجد است جز آل پیامبر بیرون شوند.» هنگام صبح عمویش آمده، گفت یا رسول اللّه، اصحاب و عموهایت را بیرون می کنی و این نوجوان را سکونت می دهی؟ پیامبر گفت: این من نبودم که اخراج شما و إسکان این نوجوان را فرمان دادم خدا بدان فرمان داده است.
نسائی در خصائص 13، و به اسناد دیگر از او با این تعبیر حدیث نقل شده که: عباس نزد پیامبر (ص) آمده گفت: درهای ما را جز در خانه علی بستی؟! پیغمبر گفت من نگشودم و نبستم

18- سعد بن ابی وقاص گوید: پیامبر خدا (ص) فرمان بستن درها جز در علی را صادر کرد، گفتند: یا رسول اللّه درهای ما همه، جز در علی را بستی؟ فرمود: من درهای شما را نبستم ولی خدای بزرگ آنها را بست.
این حدیث را احمد، نسائی، طبرانی در اوسط از معاویة بن میسرة بن شریح از حکم بن عتیبة از مصعب بن سعد از پدرش، نقل کرداند، اسنادش صحیح و همه رجالش مورد وثوقند، مراجعه کنید القول المسدّد 18، فتح الباری 7/11 و گوید: رجال روایت همه مورد وثوقند. ارشاد الساری 6/81 و گوید: نزد احمد و نسائی اسناد نیرومندی واقع شده و در روایت طبرانی رجال مورد وثوقی قرار دارد، نزل الابرار ص 34، در آنجا گوید: احمد نسائی و طبرانی روایت را به اسناد قوی نقل کرده اند، عمدة القاری 7/592 همه از ناقلان حدیثند.

19- انس بن مالک گوید: هنگامیکه پیامبر (ص) درهای مسجد را بست قریش نزد او آمده، او را سرزنش کرده، گفتند: درهای ما را بستی و در علی را رها کردی؟؟ پیغمبر (ص) گفت: فرمان من نبود که بستم، و گشودم.
روایت را حافظ عقیلی از محمّد بن عبدوس از محمّد بن حمید از تمیم بن عبد المؤمن از هلال بن سوید از انس نقل کرده اند.

20- بریدة الاسلمی گوید: پیامبر خدا (ص) دستور بستن درها را صادر فرمود این امر بر اصحابش گران آمد، وقتی به پیغمبر (ص) گزارش دادند، فرمان نماز جماعت صادر کرد و در اجتماع مردم منبر رفت و در سخنرانی اش چنان حمد و ثنائی از پروردگار گفت که مانند آنرا قبلا کسی نشنیده بود آنگاه گفت: ایها الناس نه من آن را بستم و نه آنرا من گشودم بلکه خدای آن را گشود و خدای آن را بست آنگاه خواند:
«وَ النَّجْمِ إِذا هَوی ما ضَلَّ صاحِبُکمْ وَ ما غَوی وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحی / سوگند به اختر در حال فرود که صاحب شما نه گمراه است نه، بر او نفود گمراهی شده است و او هیچگاه از روی هوای نفس سخن نمی گوید تنها هر چه هست وحی است که به او می شود».
آنگاه مردی گفت: اجازه دهید من روزنی به مسجد بگشایم؟ پیغمبر (ص) امتناع کرد و تنها در علی را باز گذارد علی در حال جنابت هم که بود از همان در داخل و خارج می شد.
این روایت را ابو نعیم در فضائل صحابه آورده است.

21- امیر المؤمنین (ع) گوید: وقتی پیامبر خدا (ص) دستور بستن درهائی را که به مسجد رفت و آمد می شد، صادر فرمود، حمزه در حالیکه قطیفه قرمزش بر زمین می کشید با چشمان اشگ آلود، بیرون شد، پیامبر فرمود: این من نبودم که شما را بیرون، و او را ساکن کردم، ولی خدا او را ساکن ساخت. حافظ ابو نعیم در فضائل صحابه آن را نقل کرده است.

22- امیر المؤمنین «ع» گوید: پیامبر خدا «ص» دست مرا گرفته، گفت؛ موسی از پروردگارش خواست که مسجدش را هارون پاک کند و من از خدای خود خواستم که مسجدم را به تو و ذرّیه ات تطهیر نماید. آنگاه به سوی ابوبکر، کس فرستاد که در خانه را مسدود کن او در آغاز انا للّه و انا الیه راجعون گفت و سپس اظهار اطاعت کرد و در خانه اش را مسدود کرد، آنگاه نزد عمر کس فرستاد و سپس بسوی عباس، آنگاه پیامبر «ص» فرمود: من درهای شما را نبستم و در علی را نگشودم ولی خدا در خانه علی را گشود و درهای شما را مسدود کرد. حافظ بزّار این روایت را نقل کرده، مراجعه کنید مجمع الزوائد 9/115، کنز العمال 6/408 السیرة الحلبیه 3/374.

23- امیر المؤمنین «ع» گوید: رسول خدا «ص» فرمود: برو دستور بده درهای آنان را مسدود سازند. من رفتم به آنها گفتم، آنها دستور را عمل کردند، مگر حمزه پیامبر «ص» فرمود: به حمزه بگو در خانه اش را تغییر دهد. گفتم رسول خدا شما را امر می کند در خانه را تغییر دهید او در خانه را تغییر داد و من بسوی پیامبر بازگشتم او بنماز ایستاده بود سپس مرا گفت به خانه ات باز گرد.
این حدیث را بزّار، به اسنادی که رجالش همه مورد وثوقند نقل کرده است.

و هیثمی در مجمع الزوائد 9/115، سیوطی در جمع الجوامع بنقل کنز العمال 6/408 آن را روایت کرده، و سیوطی به حساب حبّة العربی آن را تضعیف کرده و در 1/54 همین کتاب گذشت که او مورد وثوق است، و حلبی در سیره 3/374 آن را آورده است.

شما که بر این روایت واقف شدید و متوجه گردیدید که پیشوایان حدیث با این طرق که همه اش صحیح است آن را روایت کرده اند، اضافه بر اینها ابن حجر در فتح الباری و قسطلانی در ارشاد الساری 6/81 بیان کرده اند که هر طریقی از این طرق به تنهائی صلاحیت احتجاج و استدلال دارد تا چه رسد به مجموع آن، پس آیا مجوّزی برای پندار ابن تیمیه می یابید که می گوید حدیث از مجعولات شیعه است؟

آیا شما در بین این گروه یک نفر شیعه را می شناسید؟ و آیا اگر کسی احتمال بدهد مطالبی را شیعیان در این کتابها جعل کرده اند، این احتمال را هم مذهبان آن مرد می پذیرند؟ و آیا این هم عیب شیعه است که با اهل سنت موافقت کرده، حدیث را از طرق مختصه آنها اخراج می کند؟!

أمّا من این احتمال را نمی دهم که آن مرد بر این مطالب واقف نشده باشد، چیزی که هست کینه سخت گلویش را فشار می دهد، راهی برای او نمانده جز اینکه بی- باکانه نسبت دروغ به حدیث بدهد و در اینکه نتیجه این نسبت جعل و افترا در مرحله نقد و تحلیل، برای او چه پیش خواهد آورد و فردای حساب نزد پروردگار سؤال و باز خواست از او تا چه حد شدید و خشن خواهد بود، او دیگر به این چیزها فکر نکرده است.

و شاگرد غفلت زده او، ابن کثیر در تفسیرش 1/501 از او پیروی کرده، (بعد از بیان بستن دریچه های مسجد مگر دریچه ابی بکر،) گوید: و کسی که روایت کرده إلّا باب علی: «مگر در علی» چنانکه در پاره ای از سنن دیده می شود، غلط است و صحیح همانست که در صحیح ملاحظه شد.

کار تسلیم و اعتراف در برابر حدیث سدّ ابواب در نزد علما، به جائی کشیده که: کوشیده اند «1» وجه جمعی «هر چند نزد ما مورد قبول نیست» بین آن، و حدیثی که درباره ابوبکر نقل کرده اند، پیدا کنند و کسی جز ابن جوزی که برادر ابن تیمیه در بافندگی است و مانند او حدیث را نسبت به دروغ داده، منکر آن نشده است.

در اینجا پیشوایان و حفاظ حدیث اهل سنت را سخنان جالبی پیرامون حدیث و در صحت و اعتراف به واقعیت آن است، ما را نمی رسد همه آن سخنان را آوردن تنها به سخنان حافظ ابن حجر اکتفا می کنیم. وی در کتاب فتح الباری 7/12 بعد از ذکر شش حدیث، از احادیث نامبرده، گوید:
«این احادیث هر یک دیگری را تقویت میکند و هر کدام صلاحیت احتجاج به آن را به تنهائی دارد تا چه رسد به مجموع.
ابن جوزی این حدیث را در ردیف مجعولات آورده و آن را از حدیث سعد بن ابی وقاص، و زید بن ارقم، و ابن عمر با اکتفا به بعضی از طرق آن آورده است و بر اثر پاره ای از روات آن که در آن زمینه سخن گفته، روایت را مورد ایراد و خدشه قرار داده، در صورتی که اینها زیانی به روایت نمیرساند، زیرا طرق روایت زیاد است. خدشه دیگر او اینکه مخالف حدیث صحیح در باب ابی بکر است و پندارد که این حدیث را شیعیان در برابر حدیث صحیح راجع به ابی بکر جعل کرده اند. در حالیکه او با این عمل مرتکب خطای شنیعی شده است.
او با این کار، احادیث صحیح را به خیال معارضه، رد می کند با اینکه جمع بین دو قضیه ممکن است و بزار در مسندش به این وجه جمع اشاره کرده گوید: در روایات اهل کوفه با سندهای حسن، در داستان علی احادیثی نقل شده، و در روایات اهل مدینه در داستان ابی بکر، نیز روایتی آمده، اگر روایات اهل کوفه صحیح باشد، طریق جمع بین آن دو، مدلول حدیث ابی سعید خدری است، یعنی حدیثی که ترمذی نقل کرده که پیامبر (ص) فرمود: هیچکس نباید مسجد را با حال جنابت عبور کند مگر من و تو، یعنی چون در خانه علی به مسجد گشوده می شد و خانه علی دری جز آن نداشت از این رو دستور نبود که آن را مسدود کند.
تأیید این مطلب روایتی است که اسماعیل قاضی در کتاب «احکام القرآن» از طریق مطلب بن عبد اللّه بن حنطب آورده که: پیغمبر به هیچکس اجازه نمی داد در حال جنابت از مسجد عبور کند، مگر علی بن ابی طالب زیرا خانه اش در مسجد بود و خلاصه وجه جمع بین حدیثین اینستکه امر به بستن در دوبار صادر شده در دفعه نخستین به دلیلی که ذکر آن گذشت، علی استثنا شده و در دفعه دیگر، ابو بکر استثنا شده است.
ولی این هم درست نیست مگر که بگوئیم در داستان علی در حقیقی، و در داستان ابی بکر در مجازی منظور بوده است. و تعبیر «خوخه» در قصه ابی بکر (که ما آنرا دریچه ترجمه کردیم) مقصود، همان در مجازی باشد گویا وقتی دستور آمده درها را به بندند، همه درها را مسدود کرده و دریچه ها یا پنجره هائی که گهگاه از آنها تقریبا بتوان به مسجد در آمد، احداث کردند، و بعدا دستور بستن آنها هم صادر گردیده است.
با این طریقه، مانعی به نظر نمی رسد که جمع بین حدیثین کرد. چنانکه ابو جعفر طحاوی در کتاب «مشکل الاثار» در اوائل ثلث سوم کتابش و ابوبکر کلاباذی در معانی الاخبار بهمین طریق بین دو حدیث را جمع کرده اند. کلابادی پس از ذکر طریق جمع مزبور تصریح می کند که خانه ابو بکر دری هم از خارج مسجد داشته و دریچه به داخل مسجد گشوده می شده، ولی خانه علی جز از داخل مسجد در دیگری نداشته است. و خدای آگاه تر است».

ابن حجر در کتاب دیگرش القول المسدد 16 گوید: «سخن ابن جوزی در باره باطل و ساختگی بودن این حدیث ادعائی است که دلیلی بر آن جز مخالفتش با حدیث دیگری که در صحیحین است، ارائه نداده است. و این روش اقدام به ردّ احادیث صحیح به مجرد پندار و خیال است. هیچگاه نباید اقدام به نسبت جعل نمود مگر در جائیکه جمع ممکن نباشد.
و هر گاه جمع هم ممکن نشد، نمی توان در این مورد حکم به بطلان کرد، بلکه باید در آن توقف کرد تا برای دیگران که اکنون بر او پوشیده است، ظاهر گردد. و این حدیث در این باب، حدیث مشهوری است که دارای طرقی متعدد و هر طریقه جداگانه کمتر از حدیث حسن نیست و از مجموع آنها بروش بسیاری از حدیث شناسان بصحّت آن، قطع حاصل می شود.
اما اینکه با حدیث صحیحین معارض است، این امر قطعی نیست و تعارضیدیده نمی شود».

و در صفحه 19 بعد از جمع بین دو قضیه گوید: و با این وجه جمع، معلوم شد هیچگونه تعارضی در بین نیست، آنگاه چگونه بمجرد این پندار نسبت جعل به احادیث صحیح، میتوان داد. اگر این کار در احادیث صحیح، فتح باب گردد، باید خط بطلان بر بسیاری از احادیث صحیح کشید ولی این عملی است که خدا و مؤمنان آن را نپسندند».

امّا حدیث خله و خوخه (دوستی و دریچه) را که صحیح پنداشته، باید دانست، در مقابل حدیث سدّ ابواب جعل شده است. چنانکه ابن ابی الحدید در شرحش 3/17 گوید:
حدیث سدّ ابواب (بستن درها) برای علی بوده، بکریه (طرفداران ابی بکر) آن را برای ابی بکر، تقلّب کرده اند.

و علائم و آثار جعل، در آن، اشخاص بر محقق، پوشیده نیست از قبیل:
1- کسی که مجموع این احادیث را بررسی کند، متوجه یک واقعیت می شود که غرض از بستن درهای رفت و آمد خانه به مسجد، برای تطهیر مسجد از آلودگیهای ظاهری و معنوی بوده است: هیچکس نباید با حال جنابت از آن بگذرد و در مسجد کسی نباید خود را جنب سازد. اما اینکه در خانه پیامبر (ص) و در خانه امیر المؤمنین (ع) باید بحال خود بماند، علتش طهارت آندو از هر پلیدی و آلودگی است و آیه تطهیر گواه صریح آن است تا جائیکه جنابت در آنها آنگونه خباثت و آلودگی معنوی را که در دیگران پدید میآورد، ایجاد نمی کند چنانکه این مطلب را از تشبیه به مسجد موسی که از خدا خواسته است آن را برای هارون و ذریه اش پاک کند، میتوان فهمید. یا از آنجا که خدای او را امر کرده است مسجد پاکی بنا کند که هیچکس جز او و هارون در آن ساکن نشوند. و مراد او تنها تطهیر مسجد از آلودگیهای نجاست نیست، زیرا این حکم اختصاصی آن مسجد نمی باشد و بر هر مسجدی صادق است.

برای اطلاع، و اطمینان بیشتر بر آنچه گفتیم، به احادیث باب آنجا که می گوید: امیر المؤمنین (ع) بحال جنابت وارد مسجد می شد «1» و گاهی از آن در حال جنابت می گذشت «2» و داخل و خارج مسجد با حال جنابت می شد «3» و آنچه از ابی سعید خدری رسیده که پیغمبر (ص) گفت: بر کسی مجاز نیست خود را در این مسجد جنب کند جز من و تو «4».

و سخن پیامبر (ص) که فرمود: آگاه باشید که مسجد من بر هر زن حائض و هر مرد جنب جز بر محمّد و اهل بیتش: علی، فاطمه، حسن و حسین، حرام است «5».

و گفتار دیگرش (ص) که فرمود: توجه کنید، این مسجد بر جنب و حائض حلال نیست، مگر برای رسول خدا، علی، فاطمه، حسن و حسین، آگاه باشید من نامهای آنها را برای شما بیان کردم تا گمراه نشوید. سنن بیهقی 7/65.

و سخن او (ص) به علی: اما برای تو در مسجد من، هر چه بر من حلال است، بر تو حلال و هر چه بر من حرام است، بر تو نیز حرام خواهد بود، حمزة بن عبد المطلب گفت: یا رسول اللّه من عموی شما هستم و از علی بشما نزدیکترم فرمود: راست گفتی عمو، همانا بخدا سوگند این امر از جانب من نیست این از طرف خدای بزرگ است «1».

و گفتار مطلب بن عبد اللّه بن حنطب: همانا پیامبر (ص) اجازه نمی داد در حال جنابت کسی از مسجد عبور کند یا در آن بنشیند مگر علی بن ابیطالب، به خاطر اینکه خانه اش در مسجد بود «2».
[جصاص این حدیث را به اسناد خود نقل کرده، سپس گوید: در این حدیث پیغمبر (ص) عبور از مسجد را مانند نشستن در آن ممنوع فرموده است و این امر به عنوان خصوصیتی برای علی (رضی اللّه عنه) صحیح است، و گفتار راوی (بخاطر اینکه خانه اش در مسجد بود)، پنداری از او بیش نیست زیرا پیامبر (ص) در حدیث نخست دستور داد در خانه هائی که به مسجد برای رفت و آمد گشوده بودند، همه را بخارج آن بگردانند و به این علت که در خانه ها در مسجد است، به آنها اجازه عبور در مسجد را نداد.
این خصوصیت تنها برای علی (رضی اللّه عنه) بوده، نه دیگران، چنانکه جعفر را بداشتن دو بال در بهشت در بین سائر شهدا اختصاص داد، و چنانکه حنظله را که در حال جنابت کشته شده بود، به عنوان غسیل الملائکه امتیاز بخشید، و دحیه کلبی، این امتیاز را داشت که جبرئیل به شکل او بر پیغمبر (ص) نازل می شد، و زبیر که از آزار شپش، شکایت داشت اجازه پوشش ابریشم را امتیاز گرفت. باینترتیب معلوم شد دیگران (غیر از علی) از عبور و مکث در مسجد ممنوع اند].

جان سخن و غرض از ایراد اینها همه اینکه: باقی گذاردن این در، و اجازه رفت و آمد، به همان شکلی که برای رسول خدا (ص) مجاز بود، از خصوصیات مترتب بر نزول آیه تطهیر است که هر نوع پلیدی را از آنان، نفی کرده.
گواه این امر، حدیث احتجاج روز شوری است که در آن امیر المؤمنین (ع) می گوید: آیا در بین شما کسی هست که کتاب خدای او را جز من تطهیر کرده باشد تا جائیکه پیامبر (ص) درهای همه مهاجران را به بندد و در خانه مرا بسوی مسجد بگشاید، تا جائیکه عموهای پیغمبر (ص) حمزه و عباس برخاسته بگویند: یا رسول اللّه درهای ما را بستی و در خانه علی را گشودی! پیامبر (ص) فرمود: من در او را نگشودم و درهای شما را نبستم، بلکه خدا در او را گشود و درهای شما را بست همه در پاسخ علی گفتند: نه. و ابو بکر از اهل این آیه نبود تا برای او دری یا دریچه ای گشوده شود از این رو این فضیلت ویژه کسی است که خداوند او را در کتاب کریمش تطهیر کرده است.

2- مقتضای این احادیث اینست که بعد از داستان سد ابواب (بستن درها) دیگر هیچگونه دری به مسجد جز در خانه پیامبر بزرگوار و پسر عمش، گشوده نباشد و حدیث خوخه (دریچه) ابی بکر تصریح دارد که هنوز درهائی برای رفت و آمد، وجود داشته است و در آینده نزدیک فاصله شدید بین دو داستان را متعرض خواهیم شد «1»

و آنچه به عنوان وجه جمع یاد شده، که داستان امیر المؤمنین (ع) حمل بر حقیقت، و داستان ابی بکر مجازا به خوخه (دریچه) اطلاق گردد. و گفتار آنها که: گویا «1» وقتی دستور بستن درها آمد، همه درها را بستند و دریچه هائی پدید آوردند که تقریبا بتوان از آنها به مسجد آمد، آنگاه دستور آمد آنها را ببندد مطلبی بی دلیل و ابتدائی است، بلکه از آن رو که ممکن نبود در برابر چشم پیغمبر دریچه باز کنند با وجودیکه به آنان دستور بستن درها را داده بود تا از آن راه به مسجد وارد نشوند و راه عبوری برای آنها نباشد، این وجه جمع تکذیب می شود، زیرا آنان چگونه می توانستند چیزی پدید آورند که از نظر نتیجه مبغوض شارع و عملا در حکم در باشد؟

و لذا برای دو عموی خود حمزه و عباس هم اجازه نفرموده راه عبوری برای دخول و خروج اختصاصی خود داشته باشند و اجازه نداد کسی پنجره ای مشرف بر مسجد داشته باشد چون حکم واحد به اختلاف اسم مواردش، با وحدت مقصد و غرض مختلف نمیشود. و از اطلاق لفظ «باب» اراده خوخه (دریچه) کردن، محظور عبور از مسجد را رفع نمی کند و موضوع حکم دگرگون نمی گردد.

3- در صفحه 337 گفتار عمر در ایام خلافتش را متعرض شدیم که گوید:
سه خصلت علی بن ابیطالب را داده شد که اگر یکی از آنها را بمن می‌دادند بیشتر از اشتران سرخ موی، دوست می‌داشتم … تا آخر، و مانند آن سخن عبد اللّه بن عمر در حدیث صحیحش که آن را در صفحه 336 نقل کردیم، چنانکه ملاحظه می‌کنید آن دو نفر، این فضائل سه گانه را از مختصات امیر المؤمنین میدانند که جز او کسی از آنها بهره‌ای ندارد، مخصوصا ابن عمر که در آغاز حدیثش اظهار نظر می‌کند بهترین مردم بعد از پیغمبر خدا، ابو بکر، و سپس پدرش می‌باشد ولی با این حال ابو بکر را شریک امیر المؤمنین در حدیث باب و خوخه هیچکدام نمی‌داند.

هر گاه حدیث ابی بکر، کمترین زمینه صحت، در عصر صحابه که مورد خطاب صاحب رسالت (ص) و، شنونده گفتارش بودند، می‌داشت، چنین روشی در سخن گفتن از آن دو، دیده نمی‌شد.

گذشته از این‏ها، این جمله اگر هم از پیامبر (ص) صادر شده باشد در ایام بیماریش از او صادر شده و فرقی بین این حدیث و حدیث کتف و دوات که در صحاح و مسانید روایت شده نیست، ولی ابن تیمیه اولی را نمی‌پذیرد و دوم را قبول دارد چرا او بپاره‌ای از احادیث، ایمان آورده، می‌پذیرد و پاره‌ای دیگر را رد کرده، بدان کفر می‌ورزد.

تازه، چه تفاوت فاحشی بین حدیث «کتف و دوات»، و بین حدیث گشودن خوخه (دریچه) ابی بکر ملاحظه می‌شود. حدیث اولی بالاتفاق روز پنجشنبه واقع شده، که ابن عباس گوید: روز پنجشنبه و چه روز پنجشنبه‌ای «یوم الخمیس و ما یوم الخمیس» و آن حدیث بر احدی پوشیده نیست، با این حال بخود اجازه دادند در باره آن خدشه و ایراد کنند (در حالیکه پیامبر (ص) آنان را مورد خطاب قرار داده می‌گفت: نزد من شایسته نیست اختلاف و نزاع ابراز کنید، مرا رها کنید، من در وضعی هستم که حالت من، بهتر از چیزی است که مرا بدان فرا میخوانید، و در همان روز دستور داد: مشرکان را از جزیرة العرب بیرون کنید، هیئت‏های نمایندگی را مانند سابق پذیرائی کنید «1»، (درباره این مطالب ایراد، حدیث کتف و دوات را نگرفتند).

امّا حدیث بستن خوخات (دریچه‌ها)، در لمعات گوید، هیچگونه تعارضی بین حدیث سدّ ابواب و گشودن باب علی، و حدیث ابی بکر نیست، زیرا امر به بستن درها مربوط به اول کار هنگام بنای مسجد است و دستوار بستن خوخات (دریچه‌ها) مگر دریچه ابی بکر، در آخر کار، در بیماری پیغمبر (ص) صادر شده که تنها سه روز یا کمتر بعمر پیغمبر (ص) باقی نمانده بود. عینی در عمدة القاری 7/592 گوید: حدیث بستن درها در آخر زندگی پیغمبر، همان وقتی که دستور داد کسی جز ابابکر بر آنان امامت نکند، صادر شده است.

وفات پیغمبر خدا (ص) به اتفاق همه مورخان روز دوشنبه واقع شده بنابر این حدیث خوخه باید روز جمعه یا شنبه واقع شده باشد، طبعا بیماری پیامبر (ص) هم روز بروز شدت می‌گرفته، حال می‌پرسیم: چرا حدیث خوخه را بخشی از عوارض حدیث کتف و دوات، هم نصیبش نگردید، و سخنانی که در آن حدیث از طرف بعض مقدسین گفته شد، اینجا رعایت نگردید؟

من می‌دانم چرا، منجم هم میداند، حتی آدم غافل هم می‌فهمد و از همه بیشتر ابن عباس خوب می‌دانست که گفت: مصیبت مسلمانان، همه مصائبشان از وقتی شروع شد که میان رسول خدا (ص) و نوشتن نامه‌ای که جلو اختلاف و لغزش‏های امت را بگیرد، حائل شدند.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 3، ص: 285

رفتن به بالا