اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۰ مرداد ۱۴۰۵

دلالت شعر حسان بن ثابت به حدیث غدیر

متن فارسی

اولین قصیده‏ ای که راجع به داستان غدیر سروده شده، شعر حسان بن ثابت است

یُنادیهمُ یومَ الغدیرِ نبیُّهمْ             بخمٍّ و أسْمِعْ بالرسولِ مُنادیا
فقال فمن مولاکمُ و نبیُّکمْ             فقالوا و لم یُبدوا هناک التعامیا
إلهُکَ مولانا و أنتَ نبیُّنا             و لم تَلْقَ منّا فی الولایةِ عاصیا
فقال له قم یا علیُّ فإنّنی             رضیتُکَ من بعدی إماماً و هادیا
فمن کنتُ مولاهُ فهذا ولیُّهُ             فکونوا له أتباع صدقٍ موالیا
هناک دعا اللّهمَّ والِ ولیّهُ             و کن للذی عادی علیّا معادیا

پیامبر بزرگوار، در روز غدیر به مسلمانان ندا کرد! و گفت:
نبی و مولای شما کیست؟ بدون هیچگونه درنگ و چشم پوشی گفتند:
خداوند مولای ماست و تو پیامبر مائی و از ما، هیچگونه عصیانی در این زمینه نخواهی دهد.
پیغمبر اکرم به علی فرمود: برخیز که تو بعد از من پیشوای این خلقی.
هر که من مولای اویم، علی مولای اوست، و بر شماست که به راستی پیرو او باشید.
خداوندا! دوستدار دوستان او باش و دشمن دشمنانش!

و حسّان در حضور بیش از صد هزار نفر جمعیت که در میانشان سخنوران و شاعران بنامی بوده و بزرگان قریش، که بدقائق سخنسرائی واقف بودند، این قصیده را خواند و فصیحترین مرد عرب خود رسول اکرم (ص) بود که زینت بخش آن مجمع با شکوه بود و شاعر را تصدیق فرمود و مورد عنایت و لطف خود قرار داد: که چه نیکو این حادثه را به شعر درآوردی، و فرمود:
لا تزال یا حسّان مؤیّدا بروح القدس ما نصرتنا بلسانک
و قدیمی‏ ترین کتابی که این شعر را نقل نموده است، کتاب سلیم بن قیس هلالی است که از تابعین بوده است؛ مردی موثق و مورد اعتماد علمی شیعه و سنی می باشد، که شرح حالش در جلد اول ترجمه الغدیر گذشت، او این اشعار را به عبارتی که نزدیکست به آنچه محقق بزرگوار فیض کاشانی، در کتاب (علم الیقین) خود ذکر کرده- که به زودی بیان میشود- روایت نموده است و نیز عده قابل توجهی از علماء اسلام این قصیده را روایت نموده‏ اند.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏2، ص:66,65

متن عربی

2- حسّان بن ثابت        

 یُنادیهمُ یومَ الغدیرِ نبیُّهمْ              بخمٍّ و أسْمِعْ بالرسولِ مُنادیا      

 فقال فمن مولاکمُ و نبیُّکمْ             فقالوا و لم یُبدوا هناک التعامیا           

 إلهُکَ مولانا و أنتَ نبیُّنا              و لم تَلْقَ منّا فی الولایةِ عاصیا   

 فقال له قم یا علیُّ فإنّنی              رضیتُکَ من بعدی إماماً و هادیا   

 فمن کنتُ مولاهُ فهذا ولیُّهُ             فکونوا له أتباع صدقٍ موالیا   

 هناک دعا اللّهمَّ والِ ولیّهُ             و کن للذی عادی علیّا معادیا

ما یتبع الشعر هذا أوّل ما عُرف من الشعر القصصیِّ فی روایة هذا النبأ العظیم، و قد ألقاه فی ذاک المحتشد الرهیب الحافل بمائة ألف أو یزیدون، و فیهم البلغاء، و مدارهِ «1» الخطابة و صاغة القریض، و مشیخة قریش العارفون بلحن القول، و معارض الکلام، بمسمعٍ من أفصح من نطق بالضاد- النبیّ الأعظم- و قد أقرّه النبیُّ صلی الله علیه و آله و سلم علی ما فهمه من مغزی کلامه، و قرّظه بقوله: «لا تزال یا حسّان مؤیّداً بروح القُدس ما نصرتنا بلسانک» «2».

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏2، ص: 66

و أقدم کتاب سبق إلی روایة هذا الشعر هو کتاب سلیم بن قیس الهلالی «1»، التابعیّ الصدوق الثبت، المعوَّل علیه عند علماء الفریقین کما مرّ فی (1/195)، فرواه بلفظ یقرب ممّا یأتی عن کتاب علم الیقین «2» للمحقِّق الفیض الکاشانی، و تبعه علی روایته لفیف من علماء الإسلام لا یستهان بعدّتهم، فرواه من الحفّاظ: