اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۱۰ آذر ۱۴۰۱

ذوالقرنین امت، چه کسی است؟!

متن فارسی

 ذی القرنین جوانی رومی بود که خدا به او شاهی و سلطنت داد چنانچه طبری آن را نقل کرده و در روایت صحیحی از امیر المومنین علیه السلام آمده که او مردی بود که خدا را دوست میداشت پس خدا هم او را دوست داشت و برای خدا نصیحت کرد و خدا هم خیر او را خواست. نه پیامبر بود و نه فرشته و در قرآن کریم آیت سودمندی است در ذکر ذی القرنین.

مثل اینکه آنها همگی از یاد خلیفه (عمر) رفته و بر او مخفی شده نام گذاری رسول خدا صلی الله علیه و آله، امیر المومنین علی علیه السلام را به ذی القرنین که در ملاء عام و حضورهمه مردم فرمود: “یا ایها الناس اوصیکم بحب ذی قرنیها اخی و ابن عمی علی بن ابیطالب فانه لا یحبه الا مومن و لا یبغضه الا منافق من احبه فقد احبنی و من ابغضه فقد ابغضنی ” آی مردم من شما را سفارش و توصیه میکنم به دوستی ذی القرنین برادرم و پسر عمویم علی بن ابیطالب. پس به درستی که او را دوست نمیدارد مگر مومن و دشمن نمیدارد مگر منافق، کسی که او را دوست دارد مرا دوست داشته و هرکس او را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است.

و به علی علیه السلام فرمود: «به درستی که برای تو در بهشت خانه ای است – و کنز (گنج) هم روایت شده-، و تو صاحب دو قرن آنی»

و شارحین حدیث گفته اند «دو قرن آن» یعنی صاحب دو طرف بهشت هستی و ملک و مساحت آن بزرگ تر است و سیر میکنی تمام بهشت را چنان چه ذو القرنین تمام زمین را سیر کرد. یا اینکه «صاحب دو قرن امت» است، و امت ضمیر است و حذف شده از ظاهر کلام، هر چند که جلوتر ذکر آن نشده، مثل قول خدای تعالی: «حتّیٰ تَوارَت بِالحِجاب» «تا آنکه پنهان در پشت پرده شد قصد نمود خورشید را» و یادی در ظاهر از آن نشده. ابو عبید گوید: و من این تفسیر دوم را برگزیدم بر اول.

گویند: و روایت شده از علی رضی الله عنه که آن حضرت یادی از ذی القرنین کرده و فرمود: او خویشان خود را به عبادت خدای تعالی دعوت کرد پس دو ضربت بر جلوی سر از زدند و در میان شما مانند اوست، و ما میبینیم که مقصود آن حضرت خودش بود یعنی من دعوت به حق میکنم تا آنکه بر سرم دو ضربت میزنند که شهادت من در آن است.

یا صاحب دو کوه آن حسن (ع) و حسین (ع) دو سبط و نوه رسول خدا صلی الله علیه و آله، و این ثعلب روایت شده. یا صاحب دو شکاف و شکستگی در دو جلوی سر مبارکش یکی از عمرو بن عبدود در روز خندق و دومی از ابن ملجم لعنت الله علیه و ابو عبید گوید و این صحیح ترین چیزی است که گفته اند. و بعد مخفی ماندن آنچه در قرآن و سنت است بر خلیفه ما را نمیرسد که او را مواخذه به جهل و نادانی کنیم به شعر شعراء و مردان دوره جاهلیت و حال آنکه ذو القرنین در شعر امرء و القیس و اوس بن حجر و طرفه بن عبد یاد شده.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 443

متن عربی

حسبانه أنّ ذا القرنین من أسماء الملائکة و قد عزب عنه أنّه کان غلاماً رومیّا أُعطی الملک، کما فیما أخرجه الطبری «2»،
و فی صحیحة عن أمیر المؤمنین علیه السلام: أنّه کان رجلًا أحبّ اللَّه فأحبّه، و ناصح اللَّه فناصحه، لم یکن نبیّا و لا ملکاً «3».
و فی القرآن الکریم آیات کریمة فی ذکر ذی القرنین کأنّها عزبت عن الخلیفة برمّتها، و خفیت علیه تسمیة رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم علیّا أمیر المؤمنین بذی القرنین،
فقال علی رءوس الأشهاد: «یا أیّها الناس أُوصیکم بحبِّ ذی قرنیها أخی و ابن عمّی علیِّ ابن أبی طالب فإنّه لا یحبّه إلّا مؤمن و لا یبغضه إلّا منافق، من أحبّه فقد أحبّنی، و من أبغضه فقد أبغضنی» «4».
و قال صلی الله علیه و آله و سلم لعلیّ علیه السلام: «إنّ لک فی الجنّة بیتاً- و یروی: کنزاً- و أنت لذو قرنیها».
و قال شرّاح الحدیث: أی ذو طرفی الجنّة و ملکها الأعظم تسلک ملک جمیع الجنّة کما سلک ذو القرنین جمیع الأرض. أو ذو قرنی الأُمّة فأضمرت و إن لم یتقدّم

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 444

ذکرها کقوله تعالی: (حَتَّی تَوارَتْ بِالْحِجابِ‏) «1». أراد الشمس و لا ذکر لها، قال أبو عبید: و أنا أختار هذا التفسیر الأخیر علی الأوّل.
قالوا: و یروی عن علیّ رضی الله عنه، و ذلک أنّه ذکر ذا القرنین فقال: «دعا قومه إلی عبادة اللَّه تعالی فضربوه علی قرنه ضربتین و فیکم مثله». فنری أنّه أراد نفسه، یعنی: أدعو إلی الحقّ حتی یُضرب رأسی ضربتین یکون فیهما قتلی. أو ذو جبلیها الحسن و الحسین- سبطی الرسول- رضی اللَّه عنهما روی ذلک عن ثعلب. أو ذو شجنتین فی قرنی رأسه إحداهما من عمرو بن عبد ودّ یوم الخندق، و الثانیة من ابن ملجم لعنه اللَّه. قال أبو عبید: و هذا أصحّ ما قیل «2» انتهی.