اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۶ آذر ۱۴۰۴

راستگویى و زهد ابوذر

متن فارسی

1- ابن سعد و ترمذى مرفوعا از طریق عبد اللّه بن عمرو بن عاص و عبد اللّه بن عمر و ابو درداء آورده‌اند که پیامبر گفت: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت کسى را که راستگوتر از ابوذر باشد. و روایت ترمذى با این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر و باوفاتر از ابوذر -شبیه عیسى پسر مریم- باشد، عمر بن خطاب مانند کسى که حسد برده باشد گفت:
اى رسول! آیا این صفات را براى او میشناسانى؟ گفت آرى بشناسیدش.

و روایت حاکم با این عبارت است: زمین در بر نمی‌گیرد و آسمان سایه بر سر نمی‌افکند کسى را که راستگوتر و باوفاتر از ابوذر- شبیه عیسى بن مریم- باشد، عمر برخاست و گفت اى رسول! آیا این ویژگى را براى او بشناسیم گفت آرى آن را براى او بشناسید.

و روایت ابن ماجه از طریق عبد اللّه بن عمر و به این عبارت است: پس از همه پیامبران، آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین دربر نگرفت کسى را که راستگوتر از ابوذر باشد.

و روایت ابو نعیم از طریق ابوذر با این عبارت است: آسمان سایه به سر نمی‌افکند و زمین در بر نمی‌گیرد گوینده‌اى را که راستگوتر از ابوذر- شبیه پسر مریم- باشد.

و روایت ابن سعد از طریق ابو هریره به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از ابوذر باشد هر کس شادمان می‌شود که فروتنى عیسى را بنگرد در ابوذر نگاه کند.

و روایت بو نعیم به این عبارت است: ماننده‌ترین مردم به عیسى در عبادت و پارسائى و نیکوکارى ابوذر است.

و روایتى که از طریق هجنع بن قیس رسیده به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین دربر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از ابوذر باشد و سپس مردى پس از من، هر که شادمان می‌شود که پارسائى و رهروى عیسى را بنگرد به ابوذر بنگرد.

و روایتى که از طریق على رسیده به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از ابوذر باشد و او جوینده چنان پارسائی‌اى است که مردم از رسیدن به آن ناتوان‏اند

و روایتى که از طریق بو هریره رسیده به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از ابوذر باشد اگر خواهید شبیه‌ترین مردم را به عیسى در نیکوکارى و خداپرستى و رفتار بنگرید بر شما باد به ابوذر.

و روایتى که از طریق بو درداء رسیده به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از بوذر باشد

و روایتى که از طریق مالک بن دینار رسیده به این عبارت است: آسمان سایه بر سر نیفکند و زمین در بر نگرفت گوینده‌اى را که راستگوتر از بوذر باشد هر کس شادمان می‌شود که پارسائى عیسى را بنگرد ابوذر را ببیند.
حدیث راستگوئى و پارسائى بوذر را با عبارت مختلفه ابن سعد، ترمذى، ابن ماجه، احمد، ابن ابى شیبه، ابن جریر، ابو عمر، بو نعیم، بغوى، حاکم، ابن عساکر، طبرانى و ابن جوزى آورده‌اند
برگردید به طبقات ابن سعد 4/167 و 168 چاپ لیدن، صحیح ترمذى 2/221، سنن ابن ماجه 1/68، مسند احمد 2/163 و 175 و 223، 5/197، 6/442، مستدرک حاکم 3/342، 4/480- که در هر دو جا جداگانه نیز حکم به صحت حدیث داده و ذهبى هم به حکم وى اعتراف کرده، مصابیح السنة 2/228، صفة الصفوة 1/240، استیعاب 1/84، تمیز الطیب از ابن دیبع ص 137، مجمع الزوائد 9/329، اصابه از ابن حجر 3/622، 4/64، جامع الصغیر سیوطى- از چندین طریق- شرح جامع الصغیر از مناوى 5/423- که می‌نویسد:
ذهبى گفته: سند این حدیث نیکو است و هیثمى گفته: میانجیان زنجیره‌ى احمد مورد اطمینانند و درباره بعضی‌شان اختلاف است- کنز العمال 6/169، 8/15 و 17

2- ترمذى در صحیح خود 2/221 مرفوعا آورده است که پیامبر گفت:
ابوذر در روى زمین با زهد عیسى راه می‌رود و روایت بو عمر در جلد 2 ص 664 استیعاب به این عبارت است: ابوذر در امت من بر پارسائى عیسى است و در ج 1 ص 84 به این عبارت: ابوذر در میان امت من بر پارسائى مانند عیسى است و با عبارت دیگر: هر کس شادمان می‌شود که فروتنى عیسى را بنگرد ابوذر را ببیند.
این حدیث را ابن اثیر نیز در اسد الغابه 5/186 به همان نخستین عبارت بو عمر آورده است.

3- طبرانى مرفوعا آورده است که پیامبر گفت: هر کس دوست دارد عیسى را با نیکوکارى و راستگوئى و جدیتش بنگرد ابوذر را ببیند کنز العمال 6/169، مجمع الزوائد 9/330

4- طبرانى از طریق ابن مسعود مرفوعا آورده است که پیامبر گفت:
هر کس شادمان می‌شود کسى مانند عیسى را در آفرینش و اخلاق بنگرد ابوذر را ببیند. مجمع الزوائد 9/330 کنز العمال 6/169

5- طبرانى از طریق ابن مسعود مرفوعا آورده است که پیامبر گفت: ابوذر در خداپرستی‌اش با عیسى مسابقه می‌دهد کنز العمال 6/169

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 440

متن عربی

حدیث صدقه و زهده:

1-أخرج ابن سعد و الترمذی من طریق عبد اللَّه بن عمرو بن العاص، و عبد اللَّه بن عمر، و أبی الدرداء مرفوعاً: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء أصدق من أبی ذر».

و أخرج الترمذی بلفظ: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء من ذی لهجة أصدق و لا أوفى من أبی ذر، شبه عیسى بن مریم». فقال عمر بن الخطّاب کالحاسد: یا رسول اللَّه أ فنعرّف ذلک له؟ قال: «نعم فاعرفوه له».

و فی لفظ الحاکم: «ما تقلُّ الغبراء و لا تظلُّ الخضراء من ذی لهجة أصدق

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 440

و لا أوفى من أبی ذر شبیه عیسى بن مریم». فقام عمر بن الخطّاب فقال: یا رسول اللَّه فنعرف ذلک له؟ قال: «نعم فاعرفوه له».

و فی لفظ ابن ماجة من طریق عبد اللَّه بن عمرو: «ما أظلّت الخضراء، و لا أقلّت الغبراء بعد النبیّین أصدق من أبی ذر».

و فی لفظ أبی نعیم من طریق أبی ذر: «ما تظلُّ الخضراء و لا تقلُّ الغبراء على ذی لهجة أصدق من أبی ذر شبیه ابن مریم».

و فی لفظ ابن سعد من طریق أبی هریرة: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء على ذی لهجة أصدق من أبی ذر، من سرّه أن ینظر إلى تواضع عیسى بن مریم فلینظر إلى أبی ذر».

و فی لفظ لأبی نعیم: «أشبه الناس بعیسى نسکاً و زهداً و برّا».

و فی لفظٍ من طریق الهجنع بن قیس: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء على ذی لهجة أصدق من أبی ذر ثمّ رجل بعدی، من سرّه أن ینظر إلى عیسى بن مریم زهداً و سمتاً فلینظر إلى أبی ذر».

و فی لفظٍ من طریق علیّ علیه السلام: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء من ذی لهجة أصدق من أبی ذر، یطلب شیئاً من الزهد عجز عنه الناس».

و فی لفظٍ من طریق أبی هریرة: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء من ذی لهجة أصدق من أبی ذر؛ فإذا أردتم أن تنظروا إلى أشبه الناس بعیسى بن مریم هدیاً و برّا و نسکاً فعلیکم به».

و فی لفظٍ من طریق أبی الدرداء: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء من ذی لهجة أصدق من أبی ذر».

و فی لفظ ابن سعد من طریق مالک بن دینار: «ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 441

الغبراء على ذی لهجة أصدق من أبی ذر، من سرّه أن ینظر إلى زهد عیسى بن مریم فلینظر إلى أبی ذر».

أخرجه على اختلاف ألفاظه: ابن سعد، الترمذی، ابن ماجة، أحمد، ابن أبی شیبة «3»، ابن جریر «4»، أبو عمر، أبو نعیم، البغوی، الحاکم، ابن عساکر «5» الطبرانی «6»، ابن الجوزی.

 

راجع طبقات ابن سعد «7» (4/167، 168) طبع لیدن، صحیح الترمذی (2/221)، سنن ابن ماجة (1/68)، مسند أحمد (2/163، 175، 223 و 5/197 و 6/442)، مستدرک الحاکم (3/342) صحّحه و أقرّه الذهبی، و (4/480) صحّحه أیضاً و أقرّه الذهبی، مصابیح السنّة (2/228)، صفة الصفوة (1/240)، الاستیعاب (1/84)، تمییز الطیّب لابن الدّیبع (ص 137)، مجمع الزوائد (9/329)، الإصابة لابن حجر (3/622 و 4/64)، الجامع الصغیر للسیوطی من عدّة طرق، شرح الجامع الصغیر للمناوی (5/423) فقال: قال الذهبی: سنده جیّد و قال الهیثمی: رجال أحمد وُثّقوا و فی بعضهم خلاف، کنز العمّال (6/169 و 8/15- 17).

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 442

2-أخرج الترمذی فی صحیحه «1» (2/221) مرفوعاً: «أبو ذر یمشی فی الأرض بزهد عیسى بن مریم علیه السلام».

و فی لفظ أبی عمر فی الاستیعاب (2/664): «أبو ذر فی أُمّتی على زهد عیسى ابن مریم» و فی (1/84): «أبو ذر فی أُمّتی شبیه عیسى بن مریم فی زهده». و بلفظ: «من سرّه أن ینظر إلى تواضع عیسى بن مریم فلینظر إلى أبی ذر» «2».

و ذکره ابن الأثیر فی أُسد الغابة «3» (5/186) بلفظ أبی عمر الأوّل.

3-أخرج الطبرانی مرفوعاً: «من أحبّ أن ینظر إلى المسیح عیسى بن مریم إلى برّه و صدقه و جدّه فلینظر إلى أبی ذر».

کنز العمّال «4» (6/169)، مجمع الزوائد (9/330).

4-أخرج الطبرانی «5» من طریق ابن مسعود مرفوعاً: «من سرّه أن ینظر إلى شبه عیسى خَلقاً و خُلقاً فلینظر إلى أبی ذر».

مجمع الزوائد (9/330)، کنز العمّال «6» (6/169).

5- أخرج الطبرانی «7» من طریق ابن مسعود مرفوعاً: «إنّ أبا ذر لیباری عیسى بن مریم فی عبادته». کنز العمّال «8» (6/169).