اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۳ مرداد ۱۴۰۳

سخنوری قیس بن سعد بن عباده

متن فارسی

همانا تقدم و پیشى گرفتن سرور انصار و بزرگ آنها در دستورات و حقائق مذهبى و احاطه عمیق او به قرآن و سنت پیامبر و آشنائى او در تشخیص گفتارهاى مختلف و گوناگون و سخنان بیهوده و گزاف و آراء پست، آرایش دادن و زینت بخشیدنش به آنچه مراتب سخن پرورى و سخنان بزرگ بدان نیازمند است که عبارت باشد از دانش و علمى بسیار و ادبیّتى فراوان و خاطرى آسوده و مستقر در حین سخن گفتن و توانائى عرضه کردن مطالب با تقریرى زیبا و تحقیقى نیکو، با منطقى رسا و بلیغ و زبانى گویا و اطلاع بر طرز چیدن مقدمات استدلال و قیاس براى مناظره و احتجاج و روش‏هاى صحیح محاورات ادبى همه و همه خود دلیلى واضح و برهانى آشکارا بر بهره‌مندى فراوان و دارا بودن کامل او است از این صفت و این ویژگى عالى و دلیل بر این است که او از دیگران سهم بیشترى برده و سخنرانى ماهر و خطیبى کامل بوده است گذشته از اینها کلمات و سخنان او که قبلا ذکر شد و خطابه‌ها و بیانات شور انگیزش که بعدا ذکر می‌شود هر یک شاهد صادقى است بر اینکه قیس تنها از پیش تازان و یکه سواران میدان نبرد و شمشیر زنان است بلکه از امراء سخن نیز بحساب می‌آید و سخنرانى زبر دست است.

او خطیب تواناى انصار و یگانه سخنور قبیله خزرج است که زبان گویاى عترت طاهره و خاندان پاک پیامبر است، او با زبان و شمشیر در راه اسلام جهاد نمود، در خطابه از سحبان وائل پیشى گرفته و در نطق و بیان از قسّ الایادى گوى سبقت ربوده و در راستگوئى از قطاة جلو افتاده و برترى یافته است «1»

در تکمیل این بحث توجه شما (خواننده عزیز) را به سخن معاویه در روز صفین درباره او جلب می‌‌کنیم: «همانا خطیب و سخنور انصار (قیس بن سعد) هر روز به خطبه می‌پردازد بخدا سوگند مقصود او این است که فردا دمار از روزگار ما برآورد و ما را به خاک هلاکت بنشاند اگر آن کس که فیل را از خراب کردن خانه کعبه بازداشت جلو او را نگیرد ما را نابود خواهد ساخت» «1».

گفتارى که أمیر المؤمنین درباره سخنرانى او با او داشت آنجا که به او گفت «به خدا سوگند اى قیس سخنى بس نیکو گفتى» ما را کفایت می‌کند و نیازى به دیگر سخنان و هیچ ستایشى درباره او نداریم و همان گفته على ما را بس است «2»

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏2، ص: 142

متن عربی

حدیث خطابته:

إنَّ تقدُّم سیِّد الأنصار فی المعالم الدینیّة، و تضلّعه فی علمی الکتاب و السنّة، و عرفانه بمعاریض القول و مخاریق القیل و سقطات الرأی، و تحلّیه بما یحتاج إلیه مدارِه

الکلام و مشیخة الخطابة من العلم الکثار، و الأدب الجمّ، و ربط الجأش، و قوّة العارضة، و حسن التقریر، وجودة السرد، و بلاغة المنطق، و طلاقة اللسان، و معرفة مناهج الحِجاج و المناظرة، و أسالیب إلقاء المحاضرة، کلّها براهین واضحة على حظِّه الوافر و قسطه البالغ من هذه الخُلّة، و إنَّه أعلى الناس ذا فوق «2»، على أنّ فیما مرّ و ما یأتی من کلمه و خطبه خُبراً یصدِّق الخبر، و شاهد صدق على أنَّه أحد أمراء الکلام، کما کان فی مقدَّم أمراء السیف. فهو خطیب الأنصار المفوَّه، و اللسِنُّ الفذّ من الخزرج، و متکلِّم الشیعة الأکبر، و لسان العترة الطاهرة الناطق، و المجاهد الوحید دون مبدئه المقدَّس بالسیف و اللسان، أخطب من سحبان وائل، و أنطق من قُسّ الأیادی، و أصدق فی مقاله من قطاة «3».

و ناهیک بقول معاویة بن أبی سفیان لقومه یوم صفِّین: إنّ خطیب الأنصار قیس بن سعد یقوم کلّ یوم خطیباً، و هو و اللَّه یرید أن یفنینا غداً إن لم یحبسه عنّا

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏2، ص: 142

حابس الفیل. مرّ (ص 81)، و فی

قول أمیر المؤمنین علیه السلام له عند بعض مقاله کما مرّ (ص 76): «أحسنت و اللَّه یا قیس و أجملت»

لغنىً و کفایة عن أیّ إطراء و ثناء علیه.