اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۹ خرداد ۱۴۰۳

شأن نزول آیات «لکلّ قوم هاد» و «تعیها أُذن واعیة»

متن فارسی

در قرآن نازل گشت «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ»
و از این رو، رسول فرمود: من رسول و منذرم و تو یا على، سرور و رهبر آنان.
و آیه نازل گشت «وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ» یعنى قرآن را گوش شنوا فرا خواهد گرفت و رسول فرمود: آن گوش شنوا گوش على است.
و خدایش مرزدار ایمان ساخت که دوستیش آیت ایمان و دشمنیش نشانه نفاق بود، تا آنجا که گفتند: ما در دوران رسول، منافقین امت را فقط و فقط از راه دشمنى با على می شناختیم.
و رسولش خبر داد که روز رستاخیز على تقسیم کننده سهام بهشت و دوزخ است:
سهم دوزخ را از مردم محشر به او می سپارد و بهشتیان را با خود به بهشت خواهد برد.
و ابن عباس گفت: خدا در قرآنش خطاب «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا»
نازل نفرمود جز آنکه على سرور آن مؤمنان و شریف آنان بود.
و از این والاتر، سخن رسول است که فرمود: على یعسوب مؤمنان است. و یعسوب، نام ملکه زنبوران است که در گرد او انبوه شوند و هر کجا رود، از او جدا نگردند.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 97

[divider]

تعبیر اذن واعیه «4» (گوش شنوا). اشاره به حدیثى است که حافظ ابو نعیم در حلیة الاولیاء 1/62 از رسول خدا (ص) نقل کرد که فرمود: یا على ان اللّه عز و جل امرنى ان ادنیک و اعلمک لتعى: خداى بزرگ مرا فرموده تا تو را بخود نزدیک کنم و بیاموزمت تا بشنوى. و این آیه فرود آمد: و تعیها اذن واعیه «1» پس تو گوش شنواى علم من هستى. و گروهى دیگر از حفاظ آن را روایت کرده اند و قاضى عضد ایجى در مواقف 3/276 گوید بیشتر مفسرین را در قول خداى تعالى، و تعیها اذن واعیه، عقیده آن است که مقصود از آن على (ع) است.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 539

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 97

و قال تعالى: (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ) «2».فقال صلى الله علیه و آله و سلم: «أنا المنذر و أنت یاعلیّ الهادی»، و قال تعالى: (وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ) «3».

و قال صلى الله علیه و آله و سلم: «هی أُذن علیّ علیه السلام».

و جعله اللَّه فی الدنیا فصلًا بین الإیمان و النفاق، حتى قیل: ما کنّا نعرف المنافقین على عهد رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم إلّا ببغضهم علیّا علیه السلام. و أخبر أ نّه فی الآخرة قسیم الجنّة و النار.

و قال ابن عبّاس: ما أنزل اللَّه فی القرآن یا أیّها الذین آمنوا إلّا و علیٌّ سیّدها و أمیرها و شریفها، و أعلى من ذلکقوله صلى الله علیه و آله و سلم: «علیٌّ یعسوب المؤمنین»

[divider]

قوله: الأذن الواعیة.

إشارة إلى ما أخرجه الحافظ أبو نعیم فی حلیة الأولیاء (1/62) عن رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم أنّه قال: «یا علیُّ إنّ اللَّه عزّ و جلّ أمرنی أن أُدنیَک و أُعلّمَک لتعی- و أُنزلت هذه الآیة: (وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ) «1»)- فأنت أُذُنٌ واعیةٌ لعلمی». و أخرجه جمعٌ من الحفّاظ.و قال القاضی عضد الإیجی فی المواقف «2» (3/276): أکثر المفسِّرین فی قوله تعالى: (وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ ) أنّه علیٌّ.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 539