اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ فروردین ۱۴۰۳

غدیریه ضیاء الدین هادی

متن فارسی

ضیاء الدین هادى، تولد 758، وفات 822

خدای را سپاس که روان و جان آفرید، خدایى که آفریدگار مخلوقات و مخصوص به صفت قدم است.
آنگاه بر کسى درود باد، که شرافتش از همه آفریدگان بالاتر، و از همه عرب و عجم گرامیتر است.
یعنى درود بر محمّد مصطفى، که از قبیله «مضر» برگزیده شد، و خاتم پیامبران و نمونه اخلاق ستوده گردید.
از آن غلوى که نصارى در خصوص پیامبر خود می‌کنند، بگذر. و بیرون از آن، هر چه خواهى درباره پیامبر اسلام، از صفات نیک بگوى و داورى کن.
آنگاه بدان که علم، دارنده خود را نجات می‌دهد، بنابر این به رشته علم چنگ بزن، و آنرا استوار بگیر.
بهترین علم در نظر عارفان، علم کلام است، چرا که حکمتها را در بر گرفته است.
این علمى است که از لحاظ فضل تقدم از همه علوم ممتاز است، پس بر آن رغبت کن و آن را مغتنم بشمار.
بر تو باد که همواره دقت اندیشه و تفکر را بکار ببرى، چرا که این راه معرفت خدا است، در این راه پایدارى کن.

و پس از این ابیات، شاعر ما «هادى» وارد مباحث کلام شده و برهانهاى مسائل آنرا مطرح کرده و بدنبال آن در خصوص امامت چنین گفته است:

این طریقه و مذهب ما است که پیشواى پس از مصطفى، حیدر پهلوانان و دلیران است.
یعنى على أمیر مؤمنان، آن کسى که خدا او را به قسم خود مخصوص داشته است.
خدا در آیات مبارک، آنگونه فضل او را ستوده، که من نتوانم آنرا بنظم بکشم.
درباره او، رسول اللّه سرور و پیشواى ما، در ایام حج- روز غدیر خم- فرموده است:
هر که من مولا و پیشواى او هستم، على نیز سزاوار پیشوایى و ولایت او است.
پیامبر بزرگوار، در ضمن خطبه غرائى که در میان جمیع حاضران ادا فرمود أبو الحسن گرامى را، در آن روز گرم و تفته- که باد سوزناگى بهمراه داشت- بر گرفت.
تا پس از او، گمان نبرند و نگویند که نص سفارش پیامبر پنهان و پوشیده مانده و بگونه صریح بیان نشده است.
پس بدینسان، على پس از مصطفى جانشین آن بزرگوار است؛ او فضل تقدم دارد؛ او کسى است که بر هیچ بتى نیایش نکرده است.
در هر خیر و کمالى سبقت داشته، و در هر جنگى ثبات قدم ورزیده است.
اول کسى است که به قبله مسلمانان نماز خوانده، و آگاهترین مردم بر قرآن و احکام است.
در میان مردم، نزدیکترین مردم به قرابت پیغمبر، و برترین همه مردم از حیث مزایا، و جنگاورترین همگان در پیکارها بود.
همتى والاتر از هر کس، و مقامى شامخ‏تر در عزم و تصمیم داشت
آنجا که فاجران بیچاره روزه نمی‌گرفتند، او شبانگاهان بیش از همه عبادت می‌کرد، و بهنگام روز، روزه می‌داشت.
در گفتار، فصیحترین؛ و در بیان، بلیغترین؟ و در دادرسى دادخواهان، دادگرترین مردم بود.
از همه خوشروتر؛ از همه گشاده دل‏تر؛ و در برابر خواهشگران، از همه عطا بخش‏تر بوده.
جودش از همه بیش؛ و مالش، بیش از همه در دسترس استفاده مستمندان، کوه نشینان و همه انسانهاى نیازمند بود.
پس چگونه می‌توانى کسانى را که در حلم و اخلاق و خصال؛ و در شجاعت و فضل بزرگ و تدبیر و ورع و کرم عالمگیر؛ با او یاراى برابرى ندارند، بر او مقدم شمارى؟

در دنباله این شعر
بر یک نسخه خطى از این منظومه، در تهران اطلاع پیدا کردیم، که شامل 207 بیت است که به شیخ حسن رصاص نسبت داده شده و در 25 صفر 1270 به خط سید محمّد بن اسماعیل یمانى صنعانى حسینى متوفى 1182 نگارش یافته، و این شخص یکى از شاعران غدیر است که ان شاء اللّه ذکرش خواهد آمد.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 257

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 257

75- ضیاء الدین الهادی

المولود (758)

المتوفّى (822)

الحمدُ للَّه باری الروحِ و النسَمِ             و خالقِ الخلقِ و المختصِّ بالقِدمِ‏

ثم الصلاةُ على أعلى الورى شرفاً             و أکرمِ الناسِ من عُربٍ و من عجمِ‏

محمدِ المصطفى المختارِ من مضرٍ             و خاتمِ الرسلِ و المحمودِ فی الشِّیمِ‏

دع ما یقول النصارى فی نبیِّهمُ             من الغلوِّ و قل ما شئتَ و احتکمِ‏

و بعدُ فالعلمُ منجاةٌ لصاحبِهِ             فاشددْ بعروتِهِ کفّیکَ و اعتصمِ‏

و أفضلُ العلمِ عند العارفین به             علمُ الکلامِ لما فیه من الحِکمِ‏

علمٌ أنافَ على کلِّ العلوم له             فضل التقدّمِ فارغبْ فیه و اغتنمِ‏

علیک بالنظر الفکریِّ فهو طری             قُ العلم باللَّه فانظر ثم و استقمِ‏

 

و من هنا استرسل شاعرنا الهادی فی مباحث علم الکلام، و أدلى ما عنده من الحجج فی مسائل، و ممّا أفاضه فی باب الإمامة قوله:

هذا و مذهبنا أنّ الإمام عقی             ب المصطفى حیدر الأبطال و البهمِ‏

أعنی علیّا أمیرَ المؤمنین و من             بالعطفِ خُصَّ من الرحمن ذی القسمِ‏

اللَّهُ أنزلَ آیاتٍ مبارکةً             فی فضلهِ عدُّها لی غیر منتظمِ‏

و قال فیه رسولُ اللَّهِ سیّدُنا             یومَ الغدیرِ بخمٍّ یومَ حجّهم‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 258

من کنت مولاه أی أولى به فعلی             أولى به و هو مولاهم بکلّهمِ‏

قام النبیُّ خطیباً فی معسکرِهِ             بهذه الخطبةِ الغرّا لجمعهمِ‏

و شال ضبعاً کریماً من أبی حسنٍ             فی یوم حرٍّ شدیدِ اللفحِ مضطرمِ‏

کی لا یقال بأنَّ النصّ مُکتتَمٌ             ما کان إلَّا صریحاً غیرَ مُکتتمِ‏

فهو الخلیفةُ بعد المصطفى و له             فضلُ التقدّمِ لم یسجدْ إلى صنمِ‏

و کان سابقَهمْ فی کلِّ مکرمةٍ             و کان فی کلِّ حربٍ ثابتَ القدمِ‏

و کان أوّلَ من صلّى لقبلتِهمْ             و أعلمَ الناسِ بالقرآنِ و الحِکمِ‏

و کان أقربَهم قربى و أفضلَهمْ             رُغبى و أضربَهمْ بالسیفِ فی القِممِ‏

و کان أشرفَهمْ همّا و أرفعَهمْ             فی همِّه فهو عالی الهمِّ و الهممِ‏

و کان أعبدَهمْ لیلًا و أکثرَهمْ             صوماً إذا الفاجرُ المسکینُ لم یَصُمِ‏

و کان أفصحَهمْ قولًا و أبلَغهمْ             نطقاً و أعدلَهم حکماً لمحتکمِ‏

و کان أحسنَهمْ وجهاً و أوسعَهمْ             صدراً و أطهرَهم کفّا لمستلمِ‏

و کان أغزرَهم جوداً و أدونهمْ             مالًا فطالَ على الأطوادِ و الأُدمِ‏

فکیف تقدَّمه من لا یُماثله             فی العلمِ و الحلمِ و الأخلاقِ و الشِّیمِ‏

و فی الشجاعةِ و الفضلِ العظیمِ و فی ال             تَّدبیرِ و الورعِ المشهورِ و الکرمِ‏

 

ما یتبع الشعر

وقفنا على نسخة مخطوطة من هذه المنظومة فی طهران عاصمة البلاد الفارسیّة و معقد لوائها الملکی، و هی تحتوی على سبعة و مائتی بیتٍ نظم بها الخلاصة، للشیخ حسن الرصّاص، کتبت فی (25) صفر عام ألف و اثنین و ستّین، و علیها خطُّ العلّامة السیّد محمد بن إسماعیل الیمانیّ الصنعانیّ الحسینیّ المتوفّى (1182)، و هو أحد شعراء الغدیر یأتی ذکره إن شاء اللَّه تعالى.