اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ فروردین ۱۴۰۳

غدیریه ابن جبر مصری

متن فارسی

ای کلبه غم. چندان بپایت درنگ کردم که مصیبتهای نوت را کهنه کردم، آیا بماتم نشستی؟
از آنروز که سر و سامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه این عاشق بیدل، دل نسپردی.
میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.
دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.
چیست که بوم و برت جانب خرمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.
برو بام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد، چونان که روز وداع بتان گلعذارت خون مرا هبا کردند.
کشته راهت را خون بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.
آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.
بپا ایستادم و سلام راندم. گویا نکهت جان‏پرور دوست از برو بامت وزان است.
ز آسمان دیدگانم سیلاب حسرت‏روان است، دیگرت با ابر بهاران چه کار است؟
خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.
زندگی شاداب و خرم. توسن مراد، در بساط عیش و کامرانی تازان، کس به گردش نرسید.
دهان سخن‏چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.
و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.
اگر حوادث روزگارت بنابودی کشانده، گردش زمانه بنیانت درهم کوفته.
بخدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سر کردم، مرغزار با صفایت را بزیر پا در سپردم.
در میان لولیان سیم تن که بسان اختران گردن‏بند زرین بر سینه افشانده.
لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.
شور و شیدائی عشاق را با عفت پارسایان بهم آمیخته.
دلهای شیدا زده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان که صیاد، مرغ را با دام.
باریک میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده چون شاخ ارغوان.
کمربند زرین، مزین به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.
دندان چون در غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.
لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره دندان با مسواک ریزان.
همان پریچهری که با کرشمه و ناز، دل از کفم ربود، اما مهری نفزود.

ای جان عزیز- دیگرت شور و شیدائی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.
پیری بر آستانه در پیک مرگ است، از راه هدایت پاوامگیر.
از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه نجات است.
بهترین توشه معادت همین بس، و هم ذخیره آخرت، گرت حاصل آید.
سامان کارت به «وصی» واگذار، تا بر کرسی آرزوها بر آئی.
با یاد او به استقبال حوادث شتاب، شکوه روزگار خدمت او بر.
به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.
راه جهالت مپوی. هوای او از سر منه. با دشمنانش ره آشتی مجوی.
آنکه از راه مهرش بدر شد، با مشرک کافر برابر شد.
دوزخ سوزان شعله‌ور است، «تولّا و تبرّی» برات آزادی است.
بر حذر باش که بر خاک هلاک نیفتی: چون زاده «سلمی» و «صهّاک» با سالار مؤمنان درافتی.
چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلال مشکلات علی اعتماد کن.
والاترین مردان. جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیب و طاهر.
به دامن نسل پاکش پناه گیر، از شر دروغبافان گمراه در امان باش.
از در این خاندان سوی دیگر مپوی، دیگران را انباز و همتامگیر، خسارت دنیا و دین همین است.
چراغهای تاریکی، هر که خواهد راه یابد. دستاویز محکم، هر که خواهد چنگ یازد.
رهبرانند، و چون هلال تابان راه گمگشتگان وا نمایند.
راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن بخاک برکش.
پیشوایان، پیشوائی جز آنان نیست، بگذار تیم و عدی هر چه خواهند گویند.
ای امت سرگشته گمراه، مرشد خامت براه ضلالت کشید.
خائنی که امین مردم شناختی، حق امانت ضایع و مهمل گذاشت.
از آن دم که زین بر پشتت نهاد، براه کجت برد، با لگام نیرنگ و فریب مهارت کرد.
دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.
فرمانش بردی، فرمان محمد پس پشت نهادی، سفارش او درباره وصی از خاطر سپردی.
آنرا که رسول حق، صالح نشناخت، برهبری برگزیدی، دنبال هوای نفست گرفتی.
پنداشتی انتخابت براه صواب کشاند، اما بخاک راهت نشاند.
جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.
فرمان رسول را شکستی، بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.
و غدرت بالعهد المؤکد عقده یوم «الغدیر» له فما عذراک‏
بروز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟
پشت به حق دادی، با شتاب بسوی باطل تاختی، بزودی سزای خود در کنار بینی.
خدا را. از وصی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.
بخدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که بروز جزا باز پرسند، اما شقاوتت از در این خاندان راند.
آنرا که در همه علوم بینا و در همه معضلات حلال مشکل بود،-
با کسی مقیاس گرفتی که باعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.
آنرا که روز نبرد، تیغ بر فرق هر کس نهادی تا کمر بردریدی.-
جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد بر کشیدی:-
تیغی چون ذو الفقار نباشد، جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.
با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان که در غوغای جنگ هماره عار فرار بجان خریدی.
آنرا که در دل شبها به تهجد برخاستی، با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز بپای بردی.
با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک گفتی، و چه بسیارش آزمون کردی.
اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوائی ببار نیاورد.
آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟
آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد:
نه خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش بموقع ادا باشد؟
بادی برخاست، فرمودش: بشتاب و کارگزار حق را بریال خود سوار کن.
باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.
علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.
فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ باز گفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.
از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن‏پرده برکشیدند.
باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش بجان خرید، و توامت ناپاک راه عصیان سپردی.
دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.
داستان موزه و مار خود، آیت حقی است. وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.
سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به به از این خدمتکار والا مقام.
در معرکه هیجا با شمشیرش بدفاع برخاست، غبار غم از چهرها بشست.
از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آنروز که از هراس راه فرار گرفتی.
آنروز که دراز قلعه خیبر بر کند، هفتاد گز بدور افکند.
«مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقائق مشهود را منکر نباشی.
در راه صفین صخره کوه پیکر یک تنه از خاک برکند، چشمه آب گوارایت نوشاند.
نهر فرات سر بطغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دوید.
کای پسر عم رسول. خلق را دریاب که بر آستانه هلاکت اندریم.
نزدیک فرات شد و فرمود: آب سرکش را بکام درکش، فرمان خدا را مطیع شو!
نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان رویهم انباشته ماند.
دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟
سرور و سالار تو اوست. چه خوشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.
– ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق بدر رفتی.
ارث مصطفی را منکر شدی، با سیه کاری بر مسندش جا کردی. برگو فرمان خلافتت که نوشت؟
زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی، در سیه کاری راه و رسمت پیش گرفتند.
مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. بحق سوگند حسین را تو کشتی.
ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم درماتم جانگدازتان در تب و تاب است.
قلبم خونچکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.
هر گاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.
بر کشته کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.
اگر امروز در سوک آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره خرم بپاخیزی.
ای خدای من. این مهری که بدل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه کاری و شرک در امان مانم.
شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.
از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات‏بخش، آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند «1».

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 419

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 419

43- الجبری المصری

         یا دارُ غادرنی جدیدُ بِلاکِ             رثَّ الجدیدُ فهل رثیت لذاکِ‏

             أم أنت عمّا أشتکیه من الهوى             عجماءُ مذ عجم البلى مغناکِ‏

             ضفناک نستقری الرسومَ فلم نجدْ             إلّا تباریحَ الهموم قِراکِ‏

             و رسیسَ شوقٍ تمتری زفراتُه             عبراتِنا حتى تبلّ ثراکِ‏

             ما بالُ ربعکِ لا یبلُّ کأنّما             یشکو الذی أنا من نحولیَ شاکِ‏

             طلّت طلولُکِ دمعَ عینی مثلَما             سفکت دمی یومَ الرحیل دُماکِ‏

             و أرى قتیلَک لا یَدیهِ قاتلٌ             و فتورَ ألحاظِ الظباء ظُباکِ‏

             هیّجت لی إذ عجتُ ساکنَ لوعةٍ             بالساکنیک تشبّهاً ذکراکِ‏

             لمّا وقفتُ مسلّماً و کأنّما             ریّا الأحبّةِ سفت من ریاکِ ( «1»)

             وکفت علیکِ سماءُ عینی صیِّباً             لو کفَّ صوبُ المزنِ عنک کفاکِ‏

             سقیاً لعهدی و الهوى مقضیّةٌ             أوطارُهُ قبل احتکامِ نواکِ‏

             و العیش غضٌّ و الشبابُ مطیّةٌ             للّهوِ غیرُ بطیئةِ الإدراکِ‏

             أیّام لا واشٍ یُطاعُ و لا هوىً             یُعصى فنقصى عنکِ إذْ زرناکِ‏

             و شفیعنا شرخُ الشبیبةِ کلّما             رُمنا القصاصَ من اقتناصِ مهاکِ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 420

         و لئن أصارتکِ الخطوبُ إلى بلىً             و لحاک ریبُ صروفِها فمحاکِ‏

             فلطالما قضّیتُ فیک مآربی             و أبحتُ ریعانَ الشبابِ حماکِ‏

             ما بین حورٍ کالنجومِ تزیّنتْ             منها القلائدُ للبدورِ حواکی‏

             هیفُ الخصورِ من القصورِ بدت لنا             منها الأهلّةُ لا من الأفلاکِ‏

             یجمعنَ من مرحِ الشبیبةِ خفّة ال            – متغزِّلین و عفّةَ النسّاکِ‏

             و یصِدنَ صادیةَ القلوبِ بأعینٍ             نُجْلٍ کصیدِ الطیرِ بالأشراکِ‏

             من کلِّ مخطفةِ الحشا تحکی الرشا             جیداً و غصنَ البان لینَ حراکِ‏

             هیفاءَ ناطقةِ النطاقِ تشکّیاً             من ظلمِ صامتة البُرین ضناکِ ( «1»)

             و کأنّما من ثغرِها من نحرها             درٌّ تباکره بعود أراکِ‏

             عذبُ الرضابِ کأنّ حشو لثاتِها             مسکٌ یعلُّ به ذرى المسواکِ‏

             تلک التی ملکتْ علیَّ بدلِّها             قلبی فکانت أعنفَ المُلّاکِ‏

             إنّ الصبا یا نفسُ عزَّ طلابُهُ             و نهتْکِ عنه واعظاتُ نهاکِ‏

             و الشیبُ ضیفٌ لا محالةَ مؤذنٌ             برداکِ فاتّبعی سبیلَ هداکِ‏

             و تزوّدی من حبِّ آلِ محمدٍ             زاداً متى أخلصتِهِ نجّاکِ‏

             فلنعم زادٌ للمعادِ و عدّةٌ             للحشرِ إن علقتْ یداک بذاکِ ( «2»)

             و إلى الوصیِّ مهمُّ أمرِکِ فوِّضی             تَصِلِی بذاکَ إلى قصیِّ مُناکِ‏

             و به ادرئی فی نحرِ کلِّ ملمّةٍ             و إلیه فیها فاجعلی شکواکِ‏

             و بحبِّه فتمسّکی أن تسلکی             بالزیغِ عنه مسالکَ الهلّاکِ‏

             لا تجهلی و هواه دأبُکِ فاجعلی             أبداً و هجرَ عداه هجرَ قلاکِ‏

             فسواءٌ انحرف امرؤٌ عن حبِّهِ             أو باتَ منطویاً على الإشراکِ‏

             و خذی البراءةَ من لظىً ببراءةٍ             من شانئیهِ و امحضیهِ هواکِ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 421

         و تجنّبی إن شئتِ أن لا تعطبی             رأیَ ابنِ سلمى فیه و ابنِ صهاکِ‏

             و إذا تشابهتِ الأمور فعوِّلی             فی کشف مشکلِها على مولاکِ‏

             خیرُ الرجالِ و خیرُ بعلِ نسائِها             و الأصلُ و الفرعُ التقیّ الزاکی‏

             و تعوّذی بالزُّهرِ من أولادِهِ             من شرِّ کلِّ مُضلّل أفّاکِ‏

             لا تعدلی عنهمْ و لا تستبدلی             بهمُ فتحظَی بالخسارِ هناکِ‏

             فهمُ مصابیحُ الدجى لذوی الحجا             و العروةُ الوثقى لذی استمساکِ‏

             و هم الأدلّةُ کالأهلّةِ نوُرها             یجلو عمى المتحیّرِ الشکّاکِ‏

             و هم الصراطُ المستقیمُ فأرغمی             بهواهمُ أنفَ الذی یلحاکِ‏

             و هم الأئمّةُ لا إمامَ سواهمُ             فدعی لِتیم و غیرِها دعواکِ‏

             یا أُمّةً ضلّت سبیلَ رشادِها             إنّ الذی استرشدتِه أغواکِ‏

             لئن ائتمنتِ على البریّةِ خائناً             للنفس ضیّعَها غداةَ رعاکِ‏

             أعطاکِ إذ وطّاکِ عشوةَ رأیِه             خدعاً بحبلِ غرورِها دلّاکِ‏

             فتبعتِهِ و سخیفَ دینِک بعتِهِ             مغترّةً بالنزرِ من دنیاکِ‏

             لقد اشتریتِ به الضلالة بالهدى             لمّا دعاکِ بمَکرهِ فدهاکِ‏

             و أطعتِهِ و عصیتِ قولَ محمدٍ             فیما بأمرِ وصیِّه وصّاکِ‏

             خلّفتِ و استخلفتِ من لم یرضَهُ             للدینِ تابعةً هوىً هوّاکِ‏

             خلتِ اجتهادَکِ للصواب مؤدِّیاً             هیهاتَ ما أدّاکِ بل أرداکِ‏

             لقد اجتریتِ على اجتراح عظیمةٍ             جعلتْ جهنَّم فی غدٍ مثواکِ‏

             و لقد شققتِ عصا النبیِّ محمدٍ             و عققتِ من بعد النبیِّ أباکِ‏

             و غدرتِ بالعهدِ المؤکَّدِ عقدُهُ             یومَ الغدیرِ له فما عذراکِ‏

             فلتعلمنَّ و قد رجعت به على ال             أعقاب ناکصةً على عقباکِ‏

             أ عَن الوصیِّ عدلت عادلةً به             مَن لا یساوی منه شسعَ شراکِ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 422

         و لَتُسأَلِنَّ عن الولاءِ لحیدرٍ             و هو النعیمُ شقاکِ عنه ثناکِ ( «1»)

             قست المحیطَ بکلِّ علمٍ مشکلٍ             وعرٍ مسالکُه على السُلّاکِ‏

             بالمعتریهِ کما حکى شیطانُهُ             و کفاهُ عنه بنفسِهِ من حاکِ‏

             و الضاربَ الهاماتِ فی یومِ الوغى             ضرباً یقدُّ به إلى الأوراکِ‏

             إذ صاح جبریلٌ به متعجِّباً             من بأسِهِ و حسامِهِ البتّاکِ‏

             لا سیفَ إلّا ذو الفقارِ و لا فتى             إلّا علیٌّ فاتکُ الفتّاکِ‏

             بالهاربِ الفرّارِ من أقرانِهِ             و الحربُ یذکیها قناً و مذاکِ‏

             و القاطع اللیلِ البهیمِ تهجّداً             بفؤادِ ذی روعٍ و طرفٍ باکِ‏

             بالتارکِ الصلواتِ کفراناً بها             لو لا الریاءٌ لطالَ ما راباکِ‏

             أبعدْ بهذا من قیاسٍ فاسدٍ             لم تأت فیه أُمّةٌ مأتاکِ‏

             أ وَ ما شهدتِ له مواقفَ أذهبتْ             عنکِ اعتراکَ الشکِّ حین عراکِ‏

             من معجزاتٍ لا یقومُ بمثلِها             إلّا نبیٌّ أو وصیٌّ زاکی‏

             کالشمسِ إذ رُدّت علیه ببابلٍ             لقضاء فرضٍ فائتِ الإدراکِ‏

             و الریحِ إذ مرّتْ فقال لها احملی             طوعاً ولیَّ اللَّهِ فوق قواکِ‏

             فجرتْ رجاءً بالبساط مطیعةً             أمرَ الإله حثیثةَ الإیشاکِ ( «2»)

             حتى إذا وافى الرقیمَ بصحبِهِ             لیزیلَ عنه مِریةَ الشکّاکِ‏

             قال السلام علیکمُ فتبادروا             بالردِّ بعد الصمت و الإمساکِ‏

             عن غیرِهِ فبدتْ ضغائنُ صدرِ ذی             حنقٍ لسترِ نفاقِهِ هتّاکِ‏

             و المیتُ حین دعا به من صرصرٍ             فأجابَهُ و أبیتِ حین دعاکِ‏

             لا تدّعی ما لیس فیکِ فتندمی             عند امتحان الصدقِ من دعواکِ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 423

         و الخفُّ و الثعبانُ فیه آیةٌ             فتیقّظی یا ویکِ من عمیاکِ‏

             و السطلُ و المندیلُ حین أتى به             جبریلُ حسبُکِ خدمةُ الأملاکِ‏

             و دفاعُ أعظمِ ما عراکِ بسیفِهِ             فی یوم کلِّ کریهة و عِراکِ‏

             و مقامُهُ ثبتَ الجنانِ بخیبرٍ             و الخوفُ إذ ولّیتِ حشوُ حشاکِ‏

             و البابُ حین دحا به عن حصنهمْ             سبعین باعاً فی فضاً دکداکِ‏

             و الطائرُ المشویُّ نصٌّ ظاهرٌ             لو لا جحودُک ما رأتْ عیناکِ‏

             و الصخرةُ الصمّا و قد شفَّ الظما             منها النفوسَ دحا بها فسقاکِ‏

             و الماءُ حین طغى الفراتُ فأقبلوا             ما بینَ باکیةٍ إلیه و باکی‏

             قالوا أَغِثنا یا ابن عمِّ محمدٍ             فالماء یُؤذنُنا بوشکِ هلاکِ‏

             فأتى الفرات فقال یا أرضُ ابلعی             طوعاً بأمرِ اللَّهِ طاغیَ ماکِ‏

             فأغاضَهُ حتى بدتْ حصباؤه             من فوقِ راسخةٍ من الأسماکِ‏

             ثمّ استعادوه فعادَ بأمرِهِ             یجری على قدَرٍ ففیم مِراکِ‏

             مولاکِ راضیة و غضبى فاعلمی             سیّانَ سخطُکِ عنده و رضاکِ‏

             یا تیمُ تیّمَکِ الهوى فأطعتِهِ             و عن البصیرة یا عدیُّ عَداکِ‏

          و منعتِ إرثَ المصطفى و تراثَهُ             و ولیتِهِ ظلماً، فمن ولّاکِ‏

             و بسطتِ أیدی عبد شمسٍ فاغتدتْ             بالظلمِ جاریةً على مغناکِ‏

             لا تحسبیکِ بریئةً ممّا جرى             و اللَّهِ ما قتلَ الحسینَ سواکِ‏

             یا آلَ أحمد کم یکابدُ فیکمُ             کبدی خطوباً للقلوب نواکی‏

             کبدی بکم مقروحةٌ و مدامعی             مسفوحةٌ و جوى فؤادیَ ذاکی‏

             و إذا ذکرتُ مصابَکم قال الأسى             لجفونیَ اجتنبی لذیذَ کراکِ‏

             و ابکی قتیلًا بالطفوف لأجله             بکتِ السماءُ دماً فحقَّ بکاکِ‏

             إن تبکِهمْ فی الیومِ تلقاهمْ غداً             عینی بوجهٍ مسفرٍ ضحّاکِ‏

             یا ربِّ فاجعل حبَّهمْ لی جُنّةً             من موبقاتِ الظلمِ و الإشراکِ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 424

         و اجبر بها الجبریَّ ربِّ و بَرِّهِ             من ظالمٍ لدمائهمْ سفّاکِ‏

             و بهم إذا أعداءُ آلِ محمدٍ             غلقتْ رهونهمُ فجدْ بفکاکِ ( «1»)