اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۹ خرداد ۱۴۰۳

غدیریه ابن داوود حلی

متن فارسی

ابو محمد بن داود حلى متولد (947)

–  و هر گاه تأمل کنى بخطابه و سخنرانى پیامبر (حضرت محمد) در روز غدیر وقتیکه در آنجا منزل فرمود،
–  هر کس من مولا و ولّى اویم پس این (حیدر) ولّى اوست تردید نکند در آن جوینده‌اى.
– و اگر نظر کنى خواهى دانست تصریح پیامبر را بخلافت على علیه السلام از بعد او که آشکار و روشن و تأویل بردار نیست.
– و براى این داود ارجوزه طولانى است درباره امامت و آن منظومه زیر است-
–  حکایت شگفت انگیزى براى من اتفاق افتاده که داستان عجیبى ثمره و نتیجه آن بود.
–  پس پند گیرید در آن که در آن پند قابل ملاحظه‌ای ست که بینان میکند از فرو رفتن در دائره دیدگاه.
–  حاضر شدم در بغدادیکه خانه دانش و در آن بود مردان اندیشمند و فهمیده.
–  در هر روز براى ایشان میدانى بود از بحث و مذاکره که بزرگان نزدیک بآن میشدند.
–  ناگزیر در ان میدان یا زخمى بود که بشمشیر دلیل مجروح شده و یا کشته افتاده و از بین رفته بود (مقصود این است که افرادى در برابر دلیل مغلوب میشدند).
–  هنگامیکه مجلس آرام گرفت بایشان و سواران لباس جنگ را زمین گذاردند یا دربر نمودند و مدرّسین چهارگانه (حنفى؛ شافعى مالکى، حنبلى) جمع شدند که در خلوت آرائشان یکی است.
–  من در مجلس ایشان حاضر شدم پس گفتند تو دانشمند هستى و اینجا سئوالیست.
–  چه کسى را میبینى که شایسته‌تر به پیش افتادنست بعد از فرستاده خدا رهنماى امّتها.
–  پس گفتم در این مسئله تأمّل و دقّتیست که محتاج به کنار گذاردن لجاجت و سرسختى است.
–  و تمام ما صاحبان خرد و بینش و اندیشه شایسته و قابل ملاظحه‌اى هستیم.
–  پس اکنون فرض میکنیم که پیامبر در گذشته و مردم دانا و نادان نزدیک و دور جمع شده‌اند.
–  و شما در جاى اهل حل و عقد گشودن و بستن بلکه بالاى آنها در فحص و تحقیق هستید.
–  پس ملتزم شوید قواعد انصاف و عدالت را که آن از اخلاق بزرگان و شریفانست.
–  چون پیامبر (ص) درگذشت بیشتر مردم گفتند که ابابکر امیر و رهبر مردم است.
–  و بعضى دیگر گفتند که امارت مردم براى عباس (عموى پیامبر) است و آنها شکست خوردند و بقیه مردم گفتند.
–  این على بن ابیطالب است که شایسته امارت و خلافت است و تمامى مدّعى بودند که غیر از او ادعاء محالى میکنند.
–  پس آیا شما میبینید که چون آنحضرت از دنیا رفت براى خلیفه و جانشین بعد از خود وصیتى فرمود یا واگذار کرد.
–  ترتیب آنرا بعد از خودش بامتش که بر امامى اجتماع نموده و رأى دهند.
–  پس یکى از ایشان گفت بلکه در این موضوع پیامبر ابى بکر را تعیین کرد و تخصیص بامارت فرمود.
–  دیگران گفتند که این مشکل است بآنچه که ما از عمر نقل مى کنیم.
–  چونکه او گفت اگر من خلیفه تعیین کنم پس بابى بکر پیروى کرده و متابعت او را نموده‌ام.
–  و اگر من ترک کنم وصیت وظیفه بعد از خودم را پس پیامبر عمل وصیت را ترک نمود و حق مشترک میان این دو مرد است
–  و عمر گفت بیعت با ابى بکر اشتباه و لغزش بزرگى بود پس هر کس تکرار کند کشتن او بر شما حلال است.
– و گفته سلمان بایشان که کردید و نکردید زیرا که خلیفه پیامبر على (ع) را کنار زدید.
–  و انصار گفتند ما طلب خیر میکنیم که امیرى از ما باشد و امیرى از شما.
–  پس اگر براى عتیق (ابو بکر) وصیتى بود از پیامبر هر آینه لازمست که بر فاروق اشکال گرفته و بدگوئى کنید.
–  سپس بر سلمان و انصار اعتراض کنید و حال آنکه اعتراض بر صحابه مورد اختیار شما نیست.
–  یا اینکه اقاله خواستن ابو بکر که میگفت (اقیلونى، اقیلونى) و اشتباه بودن خلافت او بقول عمر دلیل بر اینست که بیعت او باختیار خودشان بوده.
–  اگر خلافت ابو بکر بنابر تعیین از پیامبر بود نباید در عالم ابو بکر اقاله بخواهد و اقیلونى بگوید.
–  پس ایشان اتفاق بر انکار وصیت کرده و قائل باختیار امّت شدند.
–  پس من گفتم-  چون امر خلافت واگذار بما شد آیا امّت ملزم هستند که اختیار کنند.
–  افضل امّت را یا برگزیند ناقص و فرومایه را که استحقاق حکومت و اهلیت امارت را ندارد.
–  پس اتفاق کردند که نیست براى رعیت و امت مگر آنکه اختیار نماید فزون‏تر امّت را.
–  بایشان گفتم اى قوم بمن خبر دهید که آیا بر صفات فضیلت و برترى باید تعیین رهبر نمود.
– پس مقدّم دارید کسى را که سبقت در ایمان و مهاجرت از وطن دارد بر مردمیکه فاقد این دو فضیلت هستند.

تا آنجا که گوید:
–  گفتم بایشان مرا از صفات فضیلت و برترى واگذارید شما از تمام آنها آزاد هستید.
–  فرض میکنیم خلافت را مثل امّتى میان جماعتیکه اطراف او را احاطه کرده‌اند و ایشان گروهى هستند.
–  و مردم متفرق و پراکنده شده بودند بیشتر بیک نفر گفتند تو بگیر خلافت را که تو سزاوارترى.
–  و باقى بشخص دوّمى گفتند غیر از تو کسى شایسته امارت و رهبرى نیست- .
–  سپس دیدیم اوّلى را که ولایت یافته انکار میکند حکومت را به قولش اقیلونى اقیلونى ..
–  میگوید مرا حقّى در خلافت نیست و این میگوید آى کنیز من آى برده من.
–  و استغاثه میکند و براى او تظلّم است بر کسیکه غصب کرد حق او را و باو ستم نمود.
–  و هر یک از آن دو نفر راستگو هستند که راهى بتکذیب ایشان نیست.
–  پس دانشمندان درباره آن چه میگویند شرعا آیا ما بمدّعى آن بدهیم خلافت را.
–  یا واگذاریم به کسی که خودش میگوید مرا حقى در آن نیست شما را قسم میدهم بخدا که حق محض را بما بگوئید.
–  اندکى بعد از این آن جماعت گفتند بچشم آنچه را که یادآور شدید اطاعت میکنیم.
–  ما را در برترى و فزونى على علیه السلام شکى نیست و اوست که بکمال رسیده و مؤید است.
–  لکن ما اجماع و اتفاق امّت را رها نمیکنیم و صلاح نمیدانیم جدل و نزاع در این موضوع را.
–  و مسلمین هرگز اجتماع بر گمراهى نکردند پس مر ایشان را ما پیروى میکنیم.
–  سپس احادیثی که از پیامبر رسیده گویا و تصریح روشن و آشکاریست.
–  بایشان گفتم اما دعواى اجماع شما ممنوع است، زیرا که ضدّ آن شایع و مشهور است.
–  و کدام اجماعى در اینجا منعقد شده و حال آنکه هیچ یک از بزرگان و نیکان در میان آنها نبودند.
–  مانند على که برادر پیامبر بود و عباس پس از آن ز پیرى که ایشان بزرگان مردمند.
–  و در میان ایشان سعد بن عباده نبود و نیز براى قیس پسر سعد هم اراده و نظرى نبود.
–  و نه ابوذر بوده نه سلمان و نه ابو سفیان و نه نعمان.
–  یعنى پسر زید و نه مقداد بود در میان آنان بلکه ایشان شکستند و ویران کردند آنچه که ایشان بنا کرده بودند.
–  و غیر ایشان از افرادیکه بر ایشان احترام و بزرگى بود قانع بخلافت آنها نشدند و اختیار هم نکردند.
–  پس گفته نشود که آن اجماع است بلکه بیشتر مردم اطاعت و پیروى از او نمودند.
–  لکن کثرت و اکثریت حجّت و دلیل نیست بلکه چه بسا در عکسش که اقلیت باشد حجّت و دلیل است.
–  پس خداوند تعالى در موارد بسیارى تعریف از اقلیت و مذمّت از اکثریت نموده است.
–  پس یقینا که اجماع ساقط است مگر وقتی که در دین مباحثه نموده و اجماع اقامه کنید.
–  و چگونه شما ادعاء نصّ نمودید و حال آنکه آنرا از کمى منع نمودید.
–  آیا نبودید شما که گفتید پیامبر بدون وصیت از دنیا رفت و مذهب من چنین نیست.
–  لکن من براى ملزم کردن شما موافقت کردم و ملتزم باین قول نیستم.
–  براى آنکه من مانند خورشید میدانم نصّ پیامبر را در غدیر خم که بطور وضوح از هر اشتباهى.
–  و شما هم نیز حدیث غدیر را نقل کرده‌اید مثل نقل کردن ما لکن آنرا ترک کردید.

تا آخر ارجوزه که قسمت مهمّ آنرا در اعیان الشیعه جلد 22 ص 243 یاد نموده است.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص-  11

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 11

65- أبو محمد بن داود الحلّی

المولود (647)

و إذا نظرتَ إلى خطاب محمدٍ             یوم الغدیر إذ استقرَّ المنزلُ‏

من کنتُ مولاه فهذا حیدرٌ             مولاه لا یرتابُ فیه محصِّلُ‏

لعرفتَ نصَّ المصطفى بخلافةٍ             من بعدِه غرّاءَ لا یُتأوَّلُ‏

 

و له من أُرجوزة فی الإمامة طویلة:

و قد جرتْ لی قصّةٌ غریبه             قد نتجت قضیّةً عجیبه‏

فاعتبروا فیها ففیها معتبرْ             یغنی عن الإغراق فی قوسِ النظرْ

حضرتُ فی بغدادَ دارَ علمِ             فیها رجال نظرٍ و فهمِ‏

فی کلِّ یومٍ لهمُ مجالُ             تدنو به الأوجالُ و الآجالُ‏

لا بدَّ أن یسفرَ عن جریحِ             بصارمِ الحجّة أو طریحِ‏

لمّا اطمأنّت بهمُ المجالسُ             و وضعتْ لاماتِها الفوارسُ‏

و اجتمعَ المدرِّسون الأربعه             فی خلوةٍ آراؤهم مجتمعه‏

حضرتُ فی مجلسِهمْ فقالوا             أنت فقیهٌ و هنا سؤالُ‏

من ذا تُرى أحقُّ بالتقدُّمِ             بعد رسولِ اللَّهِ هادی الأممِ‏

فقلت فیه نظرٌ یحتاجُ             أن یُترک العنادُ و اللجاجُ‏

و کلّنا ذوو عقولٍ و نظرْ             و فِکَرٍ صالحةٍ و معتبرْ

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 12

فلنفرض الآن قضى النبیُّ             و اجتمع الدنیُّ و القصیُ‏

و أنتمُ مکانَ أهلِ العقدِ             و الحلِّ بل فوقهمُ فی النقدِ

فالتزموا قواعد الإنصافِ             فإنَّها من شِیَمِ الأشرافِ‏

لمّا قضى النبیُّ قال الأکثرُ             إنَّ أبا بکر هو المؤمَّرُ

و قال قومٌ ذاک للعبّاسِ             و انقرضوا و قال باقی الناسِ‏

ذاک علیٌّ و الجمیع مدّعی             أنَّ سواه للمحال یدَّعی‏

فهل ترون أنَّه لمّا قضى             نصَّ على خلیفةٍ أم فوّضا

ترتیبه بعدُ إلى الرعایا             لیجمعوا على الإمام رأیا

فقال منهم واحدٌ بل نصّا             على أبی بکر بها و خصّا

قال له الباقون هذا یشکلُ             بما عن الفاروق نحن ننقلُ‏

من أنَّهُ قال إن استخلفتُ «1»             فلأبی بکر قد اتّبعتُ‏

و إن ترکتُ فالنبیُّ قد ترک             و الحقُّ بین الرجلین مشترک‏

و قال کانت فلتةً بیعتهُ «2»             فمن یعد حلّت لکم قتلتهُ‏

و قول سلمان لهم فعلتم             و ما فعلتم إذ له عزلتم‏

و قالت الأنصار نستخیرُ             منّا أمیراً و لکم أمیرُ

فلو یکون نصّ فی عتیقِ             للزمَ الطعنُ على الفاروقِ‏

ثمَّ على سلمانَ و الأنصارِ             و لیس ذا بالمذهبِ المختارِ

مع أنَّه استقال و استقالتُهْ «3»             دلّت على أن باختیارٍ بیعتُهْ‏

لو أنَّها نصٌّ من الرسولِ             لم یک فی العالم من مقیلِ‏

فاجتمعَ القومُ على الإنکارِ             للنصِّ و القولِ بالاختیارِ

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 13

فقلت لمّا فوّضت إلینا             أ یلزم الأمّةَ أن یکونا

أفضلَهم أم ناقصاً مفضولا             لا یستحقُّ الحکم و التأهیلا

فاجتمعوا أن لیس للرعیّه             إلّا اختیار أفضلِ البقیّه‏

قلت لهم یا قوم خبّرونی             أعلى صفات الفضلِ بالتعیینِ‏

فقدّموا السبقَ إلى الإیمانِ             و هجرةَ القوم عن الأوطانِ‏

 

إلى أن یقول فیها:

قلت دعونی من صفات الفضلِ             فأنتمُ من کلّها فی حلِ‏

نفرضُها کأمةٍ بین نفرْ             قد أحدقوا من حولها و هم زُمَرْ

و افترق الناسُ فقال الأکثرُ             لواحد خذها فأنت أجدرُ

و قال باقیهم لشخصٍ ثانی             لیس لها مولىً سواک قانی‏

ثمَّ رأینا الأوّل المولّى             ینکر فیها الملک مستقلّا

یقول لیس لی بها من حقِّ             و ذا یقول أمتی ورقی‏

و یستغیث و له تألّمُ             على الذی یغصبُه و یظلمُ‏

و کلُّ شخصٍ منهما صدِّیقُ             لیس إلى تکذیبه طریقُ‏

فما یقول الفقهاء فیها             شرعاً أنعطیها لمدّعیها

أم من یقول لیس لی بحقِّ             باللَّه أفتونا بمحض الحقِ‏

بُعید هذا قالت الجماعه             سمعاً لما ذکرتمُ و طاعه‏

ما عندنا فی فضله تردّدُ             و أنَّه المکمّل المؤیَّدُ

لکنّنا لا نترک الإجماعا             و لا نرى الشقاق و النزاعا

و المسلمون قطُّ لم یجتمعوا             على ضلالٍ فلهم نتّبعُ‏

ثمَّ الأحادیثُ عن النبیِّ             ناطقةٌ بنصِّهِ الجلیِ‏

قلت لهم دعواکمُ الإجماعا             ممنوعة إذ ضدُّها قد شاعا

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 14

و أیُّ إجماعٍ هنالک انعقدْ             و الصفوةُ الأبرارُ ما منهم أحدْ

مثل علیّ الصنو و العبّاسِ             ثمَّ الزبیر هم سراة الناسِ‏

و لم یکن سعدُ فتى عباده             و لا لقیسٍ ابنهِ إراده‏

و لا أبو ذرٍّ و لا سلمانُ             و لا أبو سفیانَ و النعمانُ‏

أعنی ابنَ زید لا و لا المقدادُ             بل نقضوا علیهمُ ما شادوا

و غیرهم ممَّن له اعتبارُ             لم یقنعوا بها و لم یختاروا

فلا یقال إنّه إجماعُ             بل أکثرُ الناسِ له أطاعوا

لکنّما الکثرة لیست حجّه             بل ربما فی العکس کان أوجه‏

فاللَّهُ قد أثنى على القلیلِ             فی غیرِ موضعٍ من التنزیلِ‏

فسقطَ الإجماعُ بالیقینِ             إلّا إذا کابرتمُ فی الدینِ‏

و نصّکمْ کیف ادّعیتموهُ             و عن قلیلٍ قد منعتموهُ‏

ألیس قد قرّرتمُ أنَّ النبی             مات بلا نصّ و لیس مذهبی‏

لکنّنی وافقتکم إلزاما             و لم أقل بذلک التزاما

لأنَّنی أعلمُ مثلَ الشمسِ             نصَّ الغدیر واضحاً عن لبسِ‏

و أنتمُ أیضاً نقلتموهُ             کنقلنا لکن رفضتموهُ‏

 

إلى آخر الأرجوزة، ذُکر شطر مهمّ منها فی أعیان الشیعة «1» (22/343).