اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ فروردین ۱۴۰۳

غدیریه سید على خان مدنى

متن فارسی

قرن دوازدهم سید على خان مدنى، متولد 1052، متوفى 1120

– «امیمه»، در شب سیزده ذیحجه، همچون ماه عالمتاب یا برتر و رخشانتر از آن، نمایان شد.
– وارد منى شد، تا رمى جمره کند، اما دلها را سنگباران کرد.
– او ره طاعت جست تا ثوابى کسب کند، آیا کشتن مهمانان خدا اجر دارد؟
– اگر خواسته بود پاداشى کسب کند، بداند که با این حج انواع گناه و وزر اندوخته است.
– نگاههایش، حجاج را- همچنانکه حاجیان قربانى می‌کنند- به کشتن داد.
– او تیر نگاه می‌اندازد، و چه می‌داند که با این تیرها چه خونها ریخته است.
– به خدا پناه می‌برم، از مهر زیبا رخى، که بر دل، تیرى می‌زند که خود نمی‌داند.
– سپید اندام با پاى سفید، دخترى که باکره است.
– پندارى که این مایه آرامش و نشاط است. و او سرگرم کننده انسان نه بخداى بیت و حجر الاسود، که چنین نیست.
– آرمان دل من با دل او، و شیوه تفکر من با او تفاوت دارد، و چگونه بیاد او می‌تواند آرام گیرد؟
– هرگاه به او شکوه خویش ببرم، من از اندوه، هجران گریه می‌کنم، و او با روگردانى خنده می‌زند.
– من با اینهمه نعمت فراوان، احساس ذل فقیرى می‌کنم، و او خود را در عز توانگرى می‌پندارد.
– مهر و دوستى او، در من پوستى باقى نگذاشته، و تنها ناله و عشق خانمانسوز از او بجاى می‌ماند.
– هر چه او را یاد می‌کنم، آتش عشقم آب دیده را می‌افزاید، هر چند که آب، آتش را فرو می‌نشاند.
– بنابر این، باید اذعان داشت آنکه در پى زن زیبا و دلربا است، همواره گمراه است. و لو که با مأموران شب زنده‌دار و شمشیرهاى براق، حمایت و نگهبانى شود.
– من چنین عاشق بیقرار را، که از روى نادانى در پى نکو رویان است، سرزنش می‌کنم. و او را، از اینکه از هجران گلرخان سخن گوید، نهى می‌کنم.
– هرگاه از چنین عشقى جان بسلامت ببرم، خوشحال و خوشوقت می‌شوم و تو گویى همواره به ملامت آن وادار می‌شوم.
– دوستى و محبتى که من برگزیده‌ام، هرگز بر عشاق دروغ نمی‌ورزد، و از فحش و ناسزاى فریفتگى و گمراهى بدور است.
– هیهات که من در این عشق و دلدادگى، دروغ و حیله‌اى ببینم، چرا که این مهر من بر على علیه السّلام آن پاکمرد عالم منسوب است.
– او پس از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بهترین خلایق است، که بمقام والاى افتخاردر همه مجامع رسیده است.
– او داماد پیغمبر و همسر دختر پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و در آشکار و نهان، امین سر اوست.
– هرگاه دشمنان، مقام والاى او را بخواهند انکار کنند، آیات قرآنى مقام والاى او را گواهى می‌دهند.
– جنگهاى حنین و احد و بدر، همه کوششهاى او را بزرگ می‌دارند، و از آن سپاس می‌گویند.
– مقام والاى على علیه السّلام را از خیبر بپرس آنجا که حضرتش به عرصه کارزار آمد که این، بهترین شناخت و آگاهى را درباره آن گرامى بتو خواهد داد.
– چه کسى، در خیبر را، بیک دست درهم کوبید، و آن را از جاى کند و بدور انداخت؟
– از نزول سوره براءت بپرس، که چه کسى آنرا از ابوبکر گرفت و به على علیه السّلام سپرد؟
– و آنگاه که پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله براى او غذاى طیور خواست، بی‌هیچ مانعى براى او آماده شد؟
– آفتاب که غروب می‌کرد، بخاطر او برگشت، تا او نماز عصر را بجاى آورد.
– او کسى است، که در شرایطى که گردنکشان و قوم کفار، بقصد کشتار پیامبر جمع شده بودند، در رختخواب پیمبر خوابید.
– و آن شب خوفناک را، در فراش پیمبر به روز آورد، بی‌آنکه واهمه و ترسى بخود راه بدهد.
– او را کعبه می‌شناسد، چرا که بتها را از فرازهاى آن شکسته و بدور انداخته است.
– کسى که پیامبر- بهترین آدمیان- صلّى اللّه علیه و آله او را گرفت و بلند کرد، تا على بتها را فرو بیاورد.
– و آنجا که مردم، در بیابان سوزان. از تشنگى هلاک می‌شدند (شب بدر)، سیرابشان کرد.
– چه کسى سنگ بزرگ را تکان داد، و بکنارى زد، و چشمه آب از زیر آن جارى شد «1».
– چه کسى با ناکثین «2» جنگید و با مادرشان «عایشه» بی‌هیچ مانعى به نبرد برخاست؟
– و چه کسى با قاسطین مبارزه کرد، با قومى که فریب معاویه فرزند هند، و یار و دمسازش عمرو بن عاص را خورده، به گمراهى افتاده بودند؟ «3».
– کسى که سپاهیان اینها را به چنان مصیبت و فلاکتى نشانید، که سرانجام با انواع حیله و مکر، از دست او نجات یافتند.
– و او کسى است که با مارقین درافتاد، و خونشان را مباح دانست، و جز ده نفر از آنها، از چنگش خلاص نشدند «4».
– امیر مؤمنان على- صلوات اللّه علیه- در غدیر خم، به بزرگترین افتخار- یعنى مقام ولایت امر- نائل گردید.
– و نیز مباهله پیمبر را با او، و با همسر و دو فرزندش علیهم السّلام در میان مردمیاد بیاور.
– و آیه مباهله را بخوان که او و خاندانش را پیغمبر از خود شمرده، «1» و عبارت «انفسنا» و «انفسکم» در حق ایشان است، و این افتخار تا پایان روزگار کافى است.
– بر چنین مفاخر و مکارم افتخار باد، نه به پیمانه‌هاى لبریز از شیر و باده «2».

و در دیوان خطى- که از او باقى است- در مدح امام امیر مؤمنان على علیه السّلام گفته است:

– اى امیر مؤمنان! جانم فداى تو باد، ما، در شناخت مقام والاى تو، در شگفتیم.
– نیکبخت آنانکه و لا و مهر تو را برگزیدند و رستگار شدند. و بدبخت کسانی‌که با تو دشمنى ورزیدند و نومید گشتند.
– هرگاه مردم می‌دانستند تو کیستى، همه در برابر تو بیمحابا به سجده می‌افتادند.
– هرگاه پرده اسرار برداشته شود، تو نشانه قدرت خدا هستى. و هرگاه حجابها یکسو رود، تو وجه خدا هستى.
– تو از دیدگان انسانها مخفى مانده‌اى. لکن آفتابى هستى که هیچ ابرى، نمی‌تواند رخ ترا بپوشاند.
– هرگاه کور نابینایى، سپیده دم نورانى را بر نمی‌تابد و نمی‌بیند، این عیب متوجه سپیده دمان نیست.
– در این رازى نهان بوده، که محمّد، پیمبر مستطاب صلّى اللّه علیه و آله ترا «ابو تراب» لقب داده.
– این بدان جهت بوده، که هر که بر روى خاک است، دل به مهر تو آگنده و تو علت این انتسابى.
– هرگاه تو نبودى، نه زمین آفریده می‌شد و نه آسمان پدید می‌آمد.
– در روز قیامت، آنکه مورد عقاب قرار گیرد، بجهت دشمنى تو، و آنکه پاداش و ثواب می‌بیند، همه به جهت پیروى تست.
– بفضل تو، تورات موسى و انجیل فرزند مریم علیهم السّلام روشن شده است.
– عجب از مردمى که با تو دشمنى ورزیده، و دعوت دشمنان ترا پذیرفتند.
– آیا این گمراهان، از صراط حق، عمدا روى برتافتند، یا راه صواب و حقیقت بر آنها پوشیده بوده است؟
– یا اینکه اینان، در چیزى که شک بردار نیست، شک ورزیده‌اند؟ و آیا می‌توان حق را که بی‌پرده نمایان شده، انکار کرد؟
– و آیا پس از غدیر خم، دیگر غیر تو در خلافت پیمبر صلّى اللّه علیه و آله نصیب و حقى دارد؟
– و آیا پیمبر، ترا پیشوا و مولاى آنها قرار نداد، و همه گردنها بموافقت این فرمان فرو نیامدند؟
– و هیچ هاشمى که تبار برگزیده داشت، سرپیچى نکرد.
– کسانى از قبایل تیم بن مره یا عدى، حضورشان و غیبتشان یکى است «1».
– چرا که اگر از روى شقاوت، حق ترا انکار کردند، با این افراد که عقاب بر مردم نازل نمی‌شود.
– بسا عقلاى این طایفه که نادانى ورزیده‌اند، و تو در آن میان، همچون ماه نور فشانى می‌کنى، و سگان عوعو می‌کنند.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 453

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 453

96- السید علی خان المدنی

المولود (1052)

المتوفّى (1120)

سفرتْ أُمیمةُ لیلةَ النفرِ             کالبدرِ أو أبهى من البدرِ

نزلت منىً ترمی الجمارَ و قد             رمتِ القلوبَ هناک بالجمرِ

و تنسّکتْ تبغی الثوابَ و هل             فی قتلِ ضیفِ اللَّهِ من أجرِ

إن حاولت أجراً فقد کسبتْ             بالحجّ أصنافاً من الوزرِ

نحرت لواحظُها الحجیجَ کما             نحرَ الحجیجُ بهیمةَ النحرِ

ترمی و ما تدری بما سفکتْ             منها اللواحظُ من دمٍ هدرِ

اللَّهُ لی من حبِّ غانیةٍ             ترمی الحشا من حیث لا تدری‏

بیضاءَ من کعبٍ و کم منعتْ             کعب لها من کاعبٍ بکرِ

زعمت سلوّی و هی سالیةٌ             کلّا و ربِّ البیتِ و الحجرِ

ما قلبُها قلبی فأسلوها             یوماً و لا من أمرِها أمری‏

أبکی و تضحکُ إن شکوتُ لها             حرَّ الصدودِ و لوعةَ الهجرِ

و على وفورِ ثرای لی و لها             ذلُّ الفقیرِ و عزّةُ المثری‏

لم یُبقِ منّی حبُّها جلداً             إلّا الحنینَ و لاعجَ الذکرِ

و یزید غلیَ الماءِ ما ذکرت             و الماءُ یثلجُ غلّةَ الصدرِ

قد ضلّ طالبُ غادةٍ حُمِیَتْ             فی قومِها بالبیضِ و السمرِ

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 454

و مؤنّبٌ من حبِّها سفهاً             نهنهتُه عن منطقِ الهجرِ

یزداد وجدی عن سلامتِه             فکأنَّه بملامِه یغری‏

لا یکذبنّ الحبّ ألیق بی             و بشیمتی من سبّة الغدرِ

هیهات یأبى الغدرَ لی نسبٌ             أُعزى به لعلیٍّ الطهرِ

خیر الورى بعد الرسول و من             حازَ العُلا بمجامعِ الفخرِ

صنوِ النبیِّ و زوجِ بضعتِه             و أمینِه فی السرِّ و الجهرِ

إن تنکرِ الأعداءُ رتبتَه             شهدت بها الآیاتُ فی الذکرِ

شکرت حُنین له مساعیه             فیها و فی أحدٍ و فی بدرِ

سل عنه خیبرَ یوم نازلَها             تنبیک عن خَبرٍ و عن خُبرِ

من هدَّ منها بابَها بیدٍ             و رمى بها فی مهمهٍ قفرِ

و اسأل براءةَ حین رتّلَها             من ردَّ حاملها أبا بکرِ

و الطیرَ إذ یدعو النبیُّ له             من جاءه یسعى بلا نذرِ

و الشمسَ إذ أَفَلَتْ لمن رجعتْ             کیما یقیم فریضةَ العصرِ

و فراشَ أحمدَ حین همَّ به             جمعُ الطغاةِ و عصبةُ الکفرِ

من باتَ فیه یقیه محتسباً             من غیرِ ما خوفٍ و لا ذعرِ

و الکعبةَ الغرّاءَ حین رمى             من فوقِها الأصنامَ بالکسرِ

من راح یرفعُه لیصدعَها             خیرُ الورى منه على الظهرِ

و القومَ من أروى غلیلَهمُ             إذ یجأرون بمهمهٍ قفرِ

و الصخرةَ الصّماءَ حوّلَها             عن نهر ماءٍ تحتها یجری‏

و الناکثین غداةَ أمَّهُمُ             من ردَّ أُمَّهمُ بلا نکرِ

و القاسطین و قد أضلّهمُ             غیُّ ابنِ هند و خدنِه عمرِو

من فلَّ جیشَهمُ على مضضٍ             حتى نجوا بخدائعِ المکرِ

و المارقین من استباحهمُ             قتلًا فلم یُفلِتْ سوى عشرِ

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 455

و غدیرَ خمٍّ و هو أعظمُها             من نال فیه ولایة الأمرِ

و اذکر مباهلةَ النبیِّ به             و بزوجِهِ و ابنیه للنفرِ

و اقرأ و أنفسنا و أنفسکم «1»             فکفى بها فخراً مدى الدهرِ

هذی المفاخر و المکارم لا             قعبان من لبنٍ و لا خمرِ «2»

 و له فی مدح الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام قوله فی دیوانه المخطوط:

أمیرَ المؤمنین فدتکَ نفسی             لنا من شأنِک العجبُ العجابُ‏

تولّاک الأُلى سعدوا ففازوا             و ناواکَ الذین شَقَوا فخابوا

و لو عَلِمَ الورى ما أنت أضحوا             لوجهک ساجدین و لم یُحابوا

یمینُ اللَّهِ لو کُشف المغطّى             و وجهِ اللَّهِ لو رُفعِ الحجابُ‏

خفیتَ عن العیونِ و أنت شمسٌ             سمتْ عن أن یجلّلَها سحابُ‏

و لیس على الصباحِ إذا تجلّى             و لم یبصرْه أعمى العینِ عابُ‏

لسرٍّ ما دعاک أبا ترابٍ             محمدٌ النبیُّ المستطابُ‏

فکان لکلِّ من هو من ترابٍ             إلیک و أنت علّته انتسابُ‏

فلو لا أنت لم یُخلقْ سماءٌ             و لولا أنت لم یُخلقْ ترابُ‏

و فیک و فی ولائِک یومَ حشرٍ             یُعاقبُ من یُعاقبُ أو یُثابُ‏

بفضلک أفصحتْ توراة موسى             و إنجیلُ ابنِ مریمَ و الکتابُ‏

فیا عجباً لمن ناواک قدماً             و من قومٍ لدعوتهم أجابوا

أزاغوا عن صراطِ الحقِّ عمداً             فضلّوا عنک أم خفی الصوابُ‏

أم ارتابوا بما لا ریبَ فیه             و هل فی الحقِّ إذ صُدعَ ارتیابُ‏

و هل لسواک بعد غدیرِ خمٍّ             نصیبٌ فی الخلافةِ أو نصابُ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 456

أ لم یجعلْکَ مولاهمْ فذلّت             على رغمٍ هناک لکَ الرقابُ‏

فلم یطمحْ إلیها هاشمیٌّ             و إن أضحى له الحسبُ اللبابُ‏

فَمَنْ تیمُ بن مرّةَ أو عدیٌّ             و هم سِیّان إن حضروا و غابوا

لئن جحدوک حقَّکَ عن شقاءٍ             فبالأشقینِ ما حلّ العقابُ‏

فکم سفهتْ علیک حلومُ قومٍ             فکنت البدرَ تنبحُه الکلاب