اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ خرداد ۱۴۰۳

غدیریه سید علی خان مشعشعی

متن فارسی

سید على خان مشعشعى، قرن یازدهم، متوفى بسال 1088

– من از روزگار، چشم دوستى داشتم، لکن می‌بینم که به همه وعده‌هاى خود خلف می‌ورزد.
– من از دولت روزگار انتظار نداشتم، که این چنین تیره روز باشم، در حالى که شرافت، باید اساس کار باشد.
– شاید روزگار، فقط مرا هدف قرار نداده، بلکه شیوه کهن او همین بی‌وفائى است.
– هرگاه از بلنداى اندیشه، به این فضایلى که من می‌خواهم بیان کنم بنگرید، آنگاه است که تعجب خواهید کرد که چه کسى سرور و پیشوا است.
– اى گوهر تابناکى که در روزگار ما، به کمترین بها فروخته می‌شود و بازارش کساد پیدا کرده است.
– این زمانه‌اى است که کاملان را پست می‌دارد، و اوباش و فرومایگان را بر می‌کشد.
– اگر روزگار خیرى داشت، دیگر پس از مصطفى صلّى اللّه علیه و آله، بنده تیمى چوبى بلند نمی‌کرد.
– و در برابر دشمنان، جاى آن نبود که از على حیدر علیه السّلام دفاع بشود،
– چرا که او را بهترین مخلوقات در غدیر، بصراحت به جانشینى خود برگزید و فرمود:
– هر که را من مولاى او هستم، پس از من این على مولاى او است. و با بانگ بلند، این ندا را همه شنیدند و شهادت دادند.
– هرگاه به احوال دختر پیامبر- صلى اللّه علیه و آله و علیها- بنگرى، که چگونه این دختر خانه زاد پیامبر، پس از او مغضوب قرار گرفت.
– و فاجعه جانگداز امام حسن بزرگوار علیه السّلام که چگونه خانه نشین شد، و به چشمان اشگبار و جگر پاره پاره او نگاه کنى.
– و سوک و اندوه قتل حسین علیه السّلام را که چنو، هیچ کسى با نیرنگ به قتل نرسیده.
– آنجا که او را در کربلا به خاک هلاک انداختند، و یاران و فرزندانش را کشتند.
– و زنان آل محمّد- صلوات اللّه علیهم- را به اسیرى گرفته، و سوار بر شتران سرخ، به همه جا گرداندند.
– هرگاه به این منظرة جانگداز، که زنجیر بر گردن حضرت سجاد علیه السّلام انداختند، و سر بزرگوار حسین علیه السّلام را در پیش روى آن حضرت منتقل کردند.
– و احوال نه تن دیگر از امامان علیهم السّلام را که در مقابله با مخالفان بودند و چگونه به خصومت آنان کمر بستند، هرگاه مطالعه کنى،
– که چگونه همگى یا مطرود و یا مسموم و محبوس بودند، و زنجیر بر گردن داشتند،
– براستى اذعان خواهى کرد که هیچیک از این مدعیان مسند خلافت پیامبر و مخالفان خاندان او، پایگاه شریفى نداشتند، و به مراد خود نرسیدند و این ابیات از اوست:
– بشتابید به سوى آن نورى که تابندگى فراوان دارد، و خداى آن سرزمین سرسبزى را که همواره امن است، جاوید نگهدارد.
– ما که این نور تابنده را دیدیم، از دیگر هواها دست کشیدیم. پس اى کسى که در راه بدبختى قدم می‌زنى.
– ما در برابر دعوت هواى نفس استقامت کرده، به راه نور شتافتیم. و اگر این شیفتگى نبود، به این راه نمی‌افتادیم.
– رهروان بیرون آمدند، و تابندگى این اشگهاى ما را که دیدند، من به «سعد» گفتم: آیا آن حقیقتى که ما می‌بینیم، تو نیز مشاهده می‌کنى؟
– او- در حالى که از بالاى شتر خم شده بود- گفت: آیا آفتاب تابان از دیده‌ها پنهان می‌ماند؟
– این کاروانى است که صبحگاهان بر ریگهاى گوهرین و عقیقین گام می‌نهند، و فضاى خاک را با رهروى عطر آگین می‌سازند:

و پس از 26 بیت تشبیب، چنین می‌گوید:
– براستى این جوانى که پیامبر او را پرورید، در او رگهاى پیمبر- صلى اللّه علیهما و آلهما- نهان است.
– هرگاه خوب دقت کنى. می‌بینى که او حامل میراث پیمبر است.
– در این روزگار ما، شایسته است که کورى بر روى کورى علاوه شود.
– لکن روزگار به خاندان پیمبر ستم کرده، و از ظلم به آنها فاصله نگرفته است.
– روزگار، در شناختن ولى، راه خطا رفته، پس تو به خاندان ولایت چه می‌توانى بگوئى؟
– آنان حجت خدا در روى زمین، و برگزیده خدا در میان مردم‏اند.
– آنان درختى با عظمت هستند، که شاخه‌ها در آسمان دارد، و مرکز درخت خانه خداى پروردگار آسمان است.
– از مخالفان بپرس، که آیا سوره «هل اتى» جز اینست که در حق اینان نازل شده؟ درود بر این سوره هل اتى باد.
– نص ولایت در قرآن، فقط در حق ایشان آمده، و هر آنکه قرآن خواند، این نکته داند.
– خداى، این خاندان را از هر پلیدى پاک کرده (اشاره به آیه 33 سوره احزاب) و حدیث عبا به این خاندان متعلق است (آل عبا).
– حدیث کساء اختصاص به این خاندان دارد، چه پاک کسائى و چه پاکانى که در زیر این گلیم گرد آمدند.
– نام اینان در لوح خدا رقم خورده، و در عرش الهى قبل از هر نورى پرتو اینان تابیده.
– پیامبر اسلام، با این خاندان بود که با دشمنانش «مباهله» کرد، لیکن آنها نپذیرفتند و سرباز زدند «1».
– پس از آن به ابیات زیر می‌رسد و می‌گوید:
– پیامبر، فقط کسى را به یاورى و برادرى خود برگزید، که اخوت خود را به او مخصوص گردانید.
– در روز قیامت، تقسیم طوبى و آتش عذاب را، بی‌هیچ شک به کف على سپرده است.
– هرگاه در این اعتقاد، جدال و گفتگو دارى، حدیث «طائر بریان» ترا کافى است.
– او بود که با دست خود، کفش خویش را وصله می‌زد، و این فضیلت او را کافى است. و نابینایان را نیز روشنى می‌دهد.
– حدیث «انت منى بمنزلة هرون من موسى الا انه لا نبى بعدى»، بهترین دلیل بر حقانیت على علیه السّلام، و از سوى دیگر اینکه پیامبر، بهترین زنان دختر خود را به همسرى او انتخاب کرد، برترین گواه است.
– و در نص سوره براءت، دورى از مشرکان و پیکار با آنان آمده، و بر غیر آن، پیامبر، مبعوث نگشته.
– و در روز «غدیر خم» پیمبر دوستى و موالات خود را با على علیه السّلام، به بانگ بلند اظهار داشت.
– على علیه السّلام اول کسى از مؤمنان بود، که اسلام آورد، و در شب فداکارى با جان خود در راه پیمبر به جانبازى ایستاد.
– على علیه السّلام، یاور پیمبر بود، در آن روزهایى که همه اصحاب از پیرامون او- همچون پرندگان- فرار کردند.

این قصیده غرا را: که بر یکصد و بیست بیت بالغ می‌شود، سید ما «حویزى» گرد آورده و در ضمن آن، مناقب مولا على امیر مؤمنان علیه السّلام. مانند نزول سوره هل اتى و آیه إِنَّما وَلِیکمُ اللَّه‌ و آیه تطهیر و حدیث کساء و مباهله و مواخاة و طائر مشوى و پینه زدن نعلین و تزویج صدیقه طاهره و انگیزه سوره براءت و حدیث غدیر خم و جز اینها آمده است. و ما، در مجلّدات الغدیر، صحت و درستى این احادیث را ثابت کرده‌ایم. همه اینها احادیثى است صحیح، که در صحاح و مسانید قوم، هم آمده است.

  الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 411

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 411

88- السید علی خان المشعشعی

المتوفّى (1088)

أرجو من الدهر الخؤون ودادا             و أرى الخلیفَة یخلفُ الأوعادا

یا دولةً ما کنت أحسبُ أنّنی             أشقى بها و غدا الشریف عمادا

و لعلّه مع لطفِه لم ینوِ لی             خُلْفاً و لکن دهرُنا ما جادا

و إذا هبطتُ عن العلا بفضائلی             فتعجّبوا ثم انظروا من سادا

یا درّةً بیعت بأبخسِ قیمةٍ             قد صادفت فی ذا الزمانِ کسادا

دهرٌ یحطّ الکاملین و یرفَعُ ال             أنذالَ و الأوباشَ و الأوغادا

لو کان فی ذا الدهرِ خیرٌ ما علا             التیمیُّ بعد المصطفى أعوادا

و یذادُ عنها حیدرٌ مع أنَّ خی             رَ الخلقِ صرّح فی الغدیر و نادى‏

من کنت مولاه فذا مولاه من             بعدی و أسمعَ بالندا الأشهادا

و إذا نظرتَ إلى البتولِ و قد غدتْ             مغصوبةً بعد النبیِّ تلادا

و مصیبةُ الحسن الزکیّ و عزلُه             تُبکی العیونَ و تُقرحُ الأکبادا

و المحنةُ العظمى التی ما مثلُها             قتل الحسین خدیعةً و عنادا

من بعد ما أن صرّعوا بالطفّ أن             صاراً له بل قتّلوا الأولادا

و نساءُ آلِ محمدٍ مسبیّةٌ             تسری بها حمرُ النیاق وخادا

و یؤمّهم بقیودِه السجّادُ و             الرأس الکریم یشیّع السجّادا

و التسعةُ الأطهارُ ما قاسوا من ال             أضدادِ لمّا عاشروا الأضدادا

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 412

ما بین مطرودٍ و مسمومٍ و مح            – بوسٍ یعالج دهرَه الأقیادا

حقّقت ما أحدٌ من الأشراف حا             ز المکرماتِ و نال منه مرادا

 و له:

ألا حیّ طلعتها من المها             و حیّا الحیا «1» دارَها بالحمى‏

رأینا المها فدعانا الغرام             فیا من رأى ماشیاً للشقا

حللنا الحُبا «2» إذ دعانا الهوى             و لولا الهوى ما حللنا الحبا

طلعن فأطلعنَ سرَّ الدموع             فقلت لسعد ترى ما أرى‏

فقال و قد مال فوق الرحال             أتخفى على العینِ شمسُ الضحى‏

مشَینَ الغداةَ برملِ العقیق             فعطّرن ذاک الثرى بالمشا

 

یقول بعد (26) بیتاً تشبیباً:

و إنّ غلاماً نماه الوصیُّ             و فیه عروقٌ من المصطفى‏

و فیه خصالٌ إذا ما نظرت             أتته تراثٌ من المرتضى‏

جدیرٌ بأن یصطفیه الزمان             عمىً بعیون زمانی عمى‏

و لکنْ زمانٌ بآلِ الرسولِ             أساء و عن ضیمِهمْ ما نبا

و قد جار فی حکمه بالولیِّ             فما ذا تقول بأهل الولا

هُمُ حجّةُ اللَّهِ فی خلقِه             هُمُ صفوةُ اللَّهِ من ذی الورى‏

هُمُ دوحةٌ فرعُها فی السما             و مرکزُها بیتُ ربّ السما

فسل هل أتى هل أتت مدحةٌ             لغیرهمُ حبّذا هل أتى‏

و فی إنَّما جاء نصُّ الولاء             لهم و سیعرفه من تلا

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏11، ص: 413

من الرجس طهّرهم ربُّهم             و دلّت علیهم بذاک العبا

و کان الکساءُ لتخصیصِهمْ             فطاب الکسا و الذی فی الکسا

لقد خُطَّ فی اللوح أسماؤهم             و فی العرشِ قبل بدوِّ الضیا

بهمْ باهلَ الطهرُ أعداءه             فما باهلوه و خافوا التوى «1»

 

إلى أن قال:

و شارکه بالذی اختصّه             أخوه الذی خصّه بالإخا

فقسمة طوبى و نارُ العذابِ             إلیه بلا شبهةٍ أو مرا

فإن کنت فی مریةٍ من علاه             یخبِّرک عنه حدیثُ الشوا

و فی خصفِه النعلَ قد بیّنت             فضیلتُه و تجلّى العمى‏

و فی أنت منّی «2» وضوحُ الهدى             و تزویجه الطهر خیر النسا

و بعث براءة نصٌ علیه             و أنَّ سواه فلا یُصطفى‏

و فی یوم خمٍّ أبان النبیُّ             موالاته برفیعِ الندا

فأوّلهم کان سلماً له             و فادیه بالنفسِ لیل الفدا

و ناصره یوم فرَّ الصحابُ             عنه فراراً کسربِ القطا

 

و هذه القصیدة الغرّاء تناهز مائة و عشرین بیتاً قد جمع سیدنا الحویزی فیها جملة من مناقب مولانا أمیر المؤمنین علیه السلام کنزول هل أتى، و آیة إنّما ولیّکم اللَّه، و آیة التطهیر، و حدیث الکساء، و المباهلة، و المؤاخاة، و الطائر المشوی، و خصف النعل، و تزویج السیدة الطاهرة الصدّیقة، و بعث سورة البراءة، و غدیر خمّ، إلى غیر ذلک، و نحن أوقفناک فی أجزاء کتابنا هذا على صحّة تلکم الأحادیث، و أنّها صحیحةٌ جاءت فی الصحاح و المسانید.