اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۱۰ خرداد ۱۴۰۳

غدیریه صفی الدین حلی

متن فارسی

صفى الدین حلى، مولود (677)، متوفاى (752)

آتش براى فضیلت میلاد تو خاموش شد و شکافت از خوشحالى بولادت تو ایوان (مدائن) و فریاد کننده بلرزه درآمد و احساس ترس نمود از هراس خوابی که نوشیروان دیده بود و سطیح (کاهن) «1» خواب را تعبیر کرد و بشارت داد بظهور تو رهبان و جادوگران.
و بر تو ارمیا و شعیاى پیامبر ثنا گفتند و ایشان و حزقیل بفضل تو اعتراف نمودند «1» بفضائل که گواهى میدهد بآنها صحف ابراهیم و توراة موسى و انجیل عیسى و قرآن (محمد صلى الله علیه و آله) پس بدنیا آمدى در حالیکه سجده کننده بودى براى خداى معبود و عوالم هستى بظهور تو ابراز خوشحالى کرد،
بدنیا آمدى در حالیکه کامل بودى، نافى از تو بریده نشد از جهت شرافت و بر تو ختنه‌اى اطلاق نشد، «2»
پس آمنه دید قصرهاى شام را و تو را نهاد در حالیکه ارکان کعبه از او پنهان نبود، «3»
حلیمه (سعدیه) آمد و او نگاه میکرد در روى فرزند آمنه و چنان خوشحال بود که خاطره‌ها از وصف آن حیران بود،
صبح کرد، فرزند «ذى یزن» در حالیکه مؤمن برسالت تو بود در پنهانى تا آنکه گواهى دهد جدّ تو.
خداوند سینه تو را در چهار سالگى تشریح کرد پس دیدند برادرانت فرشتگان را در اطراف تو «4»
راه میرفتى در پنجسالگى در سایه ابرى که براى تو شدّت گرما سایه افکنده بود و جرم آن چون سنگ سخت بود،
مرور کردى در هفت سالگى به دیر راهبى پس دیوار دیر خم شد و تعظیم کرد و مطران دیرانى اسلام آورد و همچنین در بیست و پنج سالگى (نسطور) راهب که سوء قصد به تو داشت از تو منصرف شد در حالی که قلبش پر از رعب بود،
تا آنکه چهل سالت کامل شد و تابید خورشید پیامبرى و قرآن ظاهر شد،
پس گلوله‌ها و سنگهاى تابنده افکندند شیطانها را و بیها از ترس تو بزمین افتادند بر روى زمین.
و زمین بزبان آمده بسلام کردن بر تو و درختها و سنگها و تلهاى ریگ درود گفتند بر تو و کلید تمام گنج‏ها را آورده براى تو ولى زهد و معرفت تو، تو را از آن بازداشت،
نگاه کردم پشت تو را مانند پیش روى تو دیدم مهرى آشکار است که شک را برطرف میکند و آن نمایانست و صبح کرد زمین گسترده در حالى که براى تو مسجد بود پس تمام زمین مکان نماز خواند شد و تو یارى شدى برعب سختى بر دشمنانت و فرشتگان در جنگها براى تو یارانى بودند و آمد بسوى نوجوانى چون «عبد الله بن سلام» در حالیکه مسلمان بود از روى رغبت و سلمان هم مسلمان آمد و صبحگاهى شترها و آهو با تو سخن گفتند و نیز سوسمار و اژدها و شیر و گرگ با تو حرف زدند.
و ستون (حنّانه) ناله کرد براى منبر رفتن شما در حالیکه درود گوینده بود و در کف دست تو سنگ ریزه تسبیح گفت:
: و فرود آمد خوشه خرمائى بسوى تو سپس برگردانیدى او را در نخلیکه درخشید بآن و زینت داده بود.
: و دو درختیکه خواندى پس آمدند بطرف تو تا آنکه شاخه‌هایشان بهم خورد.
: و لشگریان از تشنگى بتو شکایت کردند پس از انگشتان تو آب جارى شد.
: و برگردانیدى چشم قتاده را بعد از آنیکه رفته بود بینائى او که انسانى را با آن نمی‌دید.
: و دست گوسفندى که بآن زهر زده بودند خبر داد مثل آنکه عضوى از آن دست زبانست.
: و بالا رفتن در پشت براق که از هفت آسمان گذشتى چنانکه خداى بخشنده میخواست.
: و ماه شکافت و خورشید تابید بعد از غروب کردن و حال آنکه نبود بآن نقصانى.
و فضیلتى که همه مردم گواهى بحقّ آن داده‌اند که هیچ انسانى توان آنکار آنرا ندارد.
در روى زمین ظلّ اللّه بودى و حال آنکه نبود در آفتاب سایه‌اى براى تو اگر در مکانى قرار میگرفتى
: نسخ شد بکتاب تو کتابهاى پیشین بعد از آنکه نسخ شد به ملّت و دین تو ادیان گذشته.
و بر پیامبرى تو که قدرش بزرگ داشته شده اقامه دلیل شد و برهان آشکار گردید،
و تمام پیامبران در گرفتاریهایشان بوسیله تو استغاثه بخدا میکردند تا کمکشان نماید،
خداوند براى تو پیمانى از پیامبران گرفت از پیش از آنکه زمانى بتو بگذرد،
و بوسیله تو آدم بخدا التماس نمود وقتیکه باو نسبت خلاف و گناه داده شد،
و بتو پناه برد نوح علیه السلام در حالیکه موج دریا سینه کشتى را شکست بود وقتیکه طوفان طغیان نمود،
و بتو متوسّل شد ایوب علیه السلام و سؤال میکرد پروردگارش را که بلایش را برطرف کند پس غصّه‌هایش زایل شد،
و بوسیله تو خلیل علیه السلام خواند خدا را پس از نمرود نترسید وقتیکه آتش براى او شعله‌ور شد،
و بتو ملتجى شد یوسف (ع) در زندان در حالیکه درخواست میکرد پروردگارش را و قلبش حیران بود.
و بوسیله تو موسى کلیم علیه السلام صبحگاهى سخن گفت با پروردگارش و خواهان پذیرش شد پس مشمول احسان خدا گشت،
و بشفاعت تو عیسى مسیح علیه السلام دعا کرد بس خدا مرده را زنده کرد و حال آنکه کفنش پوسیده شده بود.
و بوسیله تو حق آشکار شد بعد از نهان شدنش تا آنکه اطاعت کرد تو را آدمیان و پریان،
و اگر من بخواهم ادا کنم حقّ صفات تو را سخن تمام شود و قافیه‌ هابه تنگ آید.
پس بر تو باد از صاحب سلام تحیت و درود و فضل و برکات و رضوان،
و بر خاندان تو که راه حقند هر چند که نسیم وزیده و شاخه‌ها حرکت کنند،
و بر پسر عموى تو وارث علم تو آنکسیکه دلیران براى قدرت و توان شجاعت او خوار بودند،
و برادر تو در روز (غدیر) که ظاهر شد در آنروز نور هدایت و بی‌چیزى همگنان،
و درود بر یاران تو کسانیکه پیروى کردند راه هدایت را پس خداى بخشنده آنها را رهنمائى کرد،
و خریدند بکوشششان بهشت را و آگاه شدند که براى فروش جانها بها و قیمتهائى است،
اى آخرین پیامبران بزرگوار و گشاینده نعمتهائى بزرگ و کسیکه براى او احسان است،
شکایت میکنم بتو گناهان خود را که لغزش آن را سرشته است بر آن ترکیب کننده انسانى.
پس شفاعت فرما براى بنده‌ایکه کار او گناه است براستیکه بنده را گناه رسوا و بدنام میکند،
پس براى تو است شفاعت درباره دوستانتان وقتیکه صراط را گذارده و ترازو را آویزان کنند،
پس هر آینه حقیقة متعرّض اجازه و قبول شما شد بطمع اینکه پاداش و آمرزش باشد،

و براى او است ابیات زیر:

توال «علیا» و ابنآوه              تفز فى المعاد و اهواله‌

دوست بدار على علیه السلام و فرزندان او را که روز رستاخیز و هراس‏هاى آن رستگار خواهى شد.

امام له عقد «یوم الغدیر»                 بنصّ (النّبى) و اقواله‌

امام و رهبری که براى اوست پیمان روز غدیر خم به تصریح پیامبر ص و گفتار آن حضرت.

له فى التشهد بعد الصلاه              مقام یخبر عن حاله «1»

براى او در تشهد بعد از صلوات بر پیامبر مقامى است که خبر از حال او میدهد.

فهل بعد ذکر اله السما              و ذکر النبى سوى آله‌

پس آیا بعد از ذکر خداى آسمان و ذکر پیامبر جز خاندان او دیگرى هست که مذکور شود.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 59

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 59

68- صفیّ الدین الحلّی

المولود (677)

المتوفّى (752)

خمدتْ لفضلِ ولادِکَ النیرانُ             و انشقَّ من فرَحٍ بک الإیوانُ‏

و تزلزلَ النادی و أوجسَ خیفةً             من هولِ رؤیاه أنوشروانُ‏

فتأوّلَ الرؤیا سطیحُ «1» و بشّرتْ             بظهورِک الرهبانُ و الکهّانُ‏

و علیک أرمیا و شعیا أثنَیا             و هما و حزقیلٌ لفضلِکَ دانوا «2»

بفضائل شهدت بهنَّ الصحفُ و ال            – توراة و الإنجیلُ و الفرقانُ‏

فوُضِعتَ للَّه المهیمنِ ساجداً             و استبشرتْ بظهورِکَ الأکوانُ‏

متکمِّلًا لم تنقطعْ لک سرّةٌ             شرفاً و لم یطلق علیک ختانُ «3»

فرأت قصورَ الشامِ آمنةٌ و قد             وضعتکَ لا تخفى لها أرکانُ «4»

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 60

و أتت حلیمةُ و هی تنظر فی ابنِها «1»             سرّا تحارُ لوصفِهِ الأذهانُ‏

و غدا ابنُ ذی یزنٍ ببعثِکَ مؤمناً «2»             سرّا لیشهد جدّک الدیّانُ‏

شرح الإلهُ الصدرَ منک لأربعٍ «3»             فرأى الملائکَ حولَکَ الأخوانُ‏

و حییتَ فی خمسٍ بظلّ غمامةٍ             لک فی الهواجرِ جرمُها صیوانُ‏

و مررتَ فی سبعٍ بدیرٍ فانحنى             منه الجدارُ و أسلمَ المطرانُ‏

و کذاک فی خمسٍ و عشرین انثنى             نسطورُ منک و قلبُه ملآنُ‏

حتى کملتَ الأربعینَ و أشرقتْ             شمسُ النبوّة و انجلى التبیانُ‏

فرمت رجومُ النیِّراتِ رجیمَها             و تساقطتْ من خوفِکَ الأوثانُ‏

و الأرض فاحت بالسلام علیک و ال             أشجارُ و الأحجارُ و الکثبانُ‏

و أتت مفاتیحُ الکنوزِ بأسرِها             فنهاکَ عنها الزهدُ و العرفانُ‏

و نظرتَ خلفَک کالأمام بِخاتمٍ             أضحى لدیه الشکُّ و هو عیانُ‏

و غدت لک الأرضُ البسیطةُ مسجداً             فالکلُّ منها للصلاةِ مکانُ‏

و نُصِرتَ بالرعبِ الشدیدِ على العدى             و لک الملائکُ فی الوغى أعوانُ‏

و سعى إلیک فتى «4» سلامٍ مسلماً             طوعاً و جاء مسلِّماً سلمانُ‏

و غدت تکلِّمکَ الأباعر و الظبا             و الضبُّ و الثعبانُ و السرحانُ‏

و الجذع حنَّ إلى علاک مسلِّماً             و ببطن کفِّکَ سبَّح الصوَّانُ «5»

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 61

و هوى إلیک العذقُ ثمَّ رددتَهُ             فی نخلةٍ تزهى به و تزانُ‏

و الدوحتانِ و قد دعوتَ فأقبلا             حتى تلاقت منهما الأغصانُ‏

و شکا إلیک الجیشُ من ظمأ به             فتفجّرت بالماءِ منک بنانُ‏

و رددتَ عینَ قتادةٍ من بعدِ ما             ذهبتْ فلم ینظرْ بها إنسانُ‏

و حکى ذراعُ الشاةِ مودعَ سمِّه             حتى کأنَّ العضوَ منه لسانُ‏

و عرجتَ فی ظهرِ البُراقِ مجاوز ال             سبعِ الطباقِ کما یشَا الرحمنُ‏

و البدرُ شُقَّ و أشرقت شمسُ الضحى             بعدَ الغروب و ما بها نقصانُ‏

و فضیلةٌ شهدَ الأنامُ بحقِّها             لا یستطیعُ جحودَها الإنسانُ‏

فی الأرض ظلُّ اللَّه کنتَ و لم یلُحْ             فی الشمسِ ظلُّکَ إن حواک مکانُ‏

نُسختْ بمظهرِک المظاهرُ بعد ما             نُسختْ بملّةِ دینِک الأدیانُ‏

و على نبوّتِکَ المعظَّمِ قدرُها             قامَ الدلیلُ و أوضح البرهانُ‏

و بک استغاثَ الأنبیاءُ جمیعُهم             عند الشدائدِ ربَّهم لیُعانوا

أخذ الإلهُ لک العهودَ علیهمُ             من قبلِ ما سمحتْ بک الأزمانُ‏

و بک استغاثَ اللَّهَ آدمُ عندما             نُسب الخلافُ إلیه و العصیانُ‏

و بک التجا نوحٌ و قد ماجت به             دُسُرُ السفینةِ إذ طغى الطوفان‏

و بک اغتدى أیّوبُ یسأل ربَّه             کشفَ البلاءِ فزالتِ الأحزانُ‏

و بک الخلیلُ دعا الإلهَ فلم یخف             نمرودَ إذ شبّت له النیرانُ‏

و بک اغتدى فی السجنِ یوسفُ سائلًا             ربَّ العباد و قلبه حیرانُ‏

و بک الکلیمُ غداةَ خاطبَ ربَّهُ             سأل القبولَ فعمّه الإحسانُ‏

و بک المسیحُ دعا فأحیا ربُّهُ             میتاً و قد بُلیت به الأکفانُ‏

و بک استبانَ الحقُّ بعد خفائِهِ             حتى أطاعَکَ إنسُها و الجانُ‏

و لو انَّنی وفَّیتُ وصفَکَ حقَّه             فَنیَ الکلامُ و ضاقتِ الأوزانُ‏

فعلیک من ربِّ السلامِ سلامُهُ             و الفضلُ و البرکاتُ و الرضوانُ‏

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 62

و على صراطِ الحقِّ آلُکَ کلّما             هبَّ النسیمُ و مالتِ الأغصانُ‏

و على ابنِ عمِّک وارثِ العلمِ الذی             ذلَّت لسطوةِ بأسِه الشجعانُ‏

و أخیکَ فی یومِ الغدیرِ و قد بدا             نورُ الهدى و تآختِ الأقرانُ‏

و على صحابتِکَ الذین تتبّعوا             طرقَ الهدى فهداهم الرحمنُ‏

و شروا بسعیِهمُ الجنانَ و قد دروا             أنَّ النفوسَ لبیعِها أثمانُ‏

یا خاتمَ الرسلِ الکرامِ و فاتح ال             نعم الجسامِ و من له الإحسانُ‏

أشکو إلیک ذنوبَ نفسٍ هفوها             طبعٌ علیهِ رُکّبَ الإنسانُ‏

فاشفع لعبدٍ شانَهُ عصیانُه             إنَّ العبیدَ یشینها العصیانُ‏

فلک الشفاعةُ فی محبِّکمُ إذا             نُصبَ الصراطُ و عُلّقَ المیزانُ‏

فلقد تعرّضَ للإجازةِ طامعاً             فی أن یکون جزاءه الغفرانُ «1»

 

و له قوله «2»:

توالِ علیّا و أبناءه             تفُز فی المعادِ و أهوالهِ‏

إمامٌ له عقد یوم الغدیر             بنصِّ النبیِّ و أقوالهِ‏

له فی التشهدِ بعد الصلاة             مقامٌ یخبِّر عن حالهِ‏

فهل بعد ذکرِ إلهِ السما             و ذکرِ النبیِّ سوى آله