اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۳ مرداد ۱۴۰۵

قرینه یازدهم بر دلالت حدیث غدیر(نصب رسول الله علیا علما)

متن فارسی

قرینه یازدهم- در اسنادهای بسیار زیاد، از موضوع روز غدیر به لفظ -نصب- تعبیر شده.

در ص 105 جلد 1 از قول عمر بن خطاب ذکر شد که: “نصب رسول الله علیا علما / رسول خدا صلی الله علیه و آله علی را به طور نمایان منصوب داشت و فرمود …”،

و در ص 11 جلد 1 (در مناشده علی علیه السلام در عهد خلافت عثمان) مذکور شد: “فامر الله نبیه…. و ان ینصبنی للناس بغدیر خم / و مامور گشت (پیغمبر صلی الله علیه و آله) که مرا در غدیر خم برای مردم به ولایت منصوب فرماید …” و در گفتار دیگر آن جناب در روایت عاصمی (به طوری که خواهد آمد): “نصبنی علما”،

و در ص 64 همین مجلد است از امام حسن سبط علیه السلام: “اتعلمون ان رسول الله نصبه یوم غدیر خم؟ / آیا آگاهید که رسول خدا صلی الله علیه و آله نصب فرمود او (علی علیه السلام) را در روز غدیر خم؟”

و در ص 67 از عبد الله بن جعفر: “و نبینا قد نصب لامته افضل الناس و اولیهم و خیرهم بغدیرخم / و پیغمبر ما صلی الله علیه و آله به تحقیق نصب فرمود برای امتش برترین مردم و سزاوارترین آنها و بهترین آنها را در غدیرخم”

و درص 78 از قیس بن سعد: “نصبه رسول الله بغدیر خم / نصب فرمود او را رسول خدا صلی الله علیه و آله در غدیرخم”، ذکر شده.

و در ص 96 از ابن عباس و جابر: “امر الله محمدا ان ینصب علیا للناس فیخبرهم بولایته / امر فرمود خدا، محمد صلی الله علیه وآله را که نصب نماید علی علیه السلام را برای مردم، و خبر دهد آنها را به ولایت او”.

و در ص 116 از ابی سعید خدری: “لما نصب رسول الله علیا یوم غدیرخم فنادی له بالولایه / چون رسول خدا صلی الله علیه و آله نصب فرمود علی را در روز غدیر خم، پس ولایت او را علام داشت”، ثبت گردیده.

این لفظ (نصب) ما را آگاه می سازد به ایجاد مرتبه برای امام علیه السلام در آن روز (غدیرخم) که قبل از آن روز چنین مرتبه برای آن جناب شناخته نشده، و این مرتبه غیر از محبت و نصرت است که نزد همه معلوم بوده و برای هر فردی از افراد مسلمین ثابت بوده، و استفاده معنای خاص (اولویت) از کلمه نصب بر مبنای شایع بودن استعمال آن در برقراری حکومتها و تثبیت ولایات قابل تردید نیست چه، (مثلا) گفته میشود: پادشاه، زید را بر فلان منطقه و ولایت به عنوان والی نصب کرد، و در چنین موردی (از کلمه نصب) نمیتوان احتمال داد که او را به عنوان رعیت بودن یا محب، یا ناصر، یا محبوب، یا منصور نصب نمود. همانند و مساوی با آن معنی که به افراد مجتمع که زیر سیطره و امر آن پادشاهند شامل است. مضافا بر اینکه این لفظ (نصب) در طرق متعدده حدیث مقرون به لفظ ولایت ذکر شده و یا در دنبال آن تصریح شده که نصب او برای مردم -یا- برای امت صورت گرفته، و با این خصوصیات خواهید دانست که مرتبه ثابت شده برای او همان حاکمیت مطلقه است، بر همه امت، و این همان معنای امامت است که ملازم با اولویتی است که مدعی و معتقد ما است در معنی مولی، و این معنی از لفظ دیگر ابن عباس که در ص 98 ج 1 و ص 93 همین مجلد گذشت استفاده میشود آنجا که گوید: چون که به پیغمبر صلی الله علیه وآله امر شد علی علیه السلام را برقرار نماید در مقامی که خود در آن قائم است. و سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله که در ص 12 ج 1 گذشت به این معنی که مراد ما است تصریح دارد که: خدای عز و جل امر کرده که امام و پیشوای شما را منصوب نمایم، و آنکه را که بعد از من وصی من و خلیفه من است و آن کسی را که خدای عز و جل در کتاب خود طاعت او را واجب فرموده و طاعت او را همدوش طاعت من ساخته و شما را امر به ولایت او فرموده. و سخن پیغمبر صلی الله علیه و آله که در ص 90 گذشت که: همانا خداوند به تحقیق نصب فرموده است او (علی علیه السلام) را برای شما ولی و امام و واجب ساخته طاعت او را بر هر کس، حکم او نافذ و سخن او مطاع است.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏1، ص: 661

متن عربی

القرینة الحادیة عشرة: جاء فی أسانید متکثِّرة: التعبیر عن موقوف یوم الغدیر بلفظ النصب، فمرّ (ص 57)

عن عمر بن الخطّاب: نصب رسول اللَّه علیّا عَلَماً، و (165) عن علیّ علیه السلام «أمر اللَّه نبیّه أن ینصبنی للناس…»

و فی قوله الآخر فی روایة العاصمی کما تأتی: «نَصَبنی عَلَماً»،

و مرّ (ص 199) عن الإمام الحسن السبط: «أ تعلمون أنَّ رسول اللَّه نصبه یوم غدیر خُمّ»

و (ص 200) عن عبد اللَّه بن جعفر: و نبیّنا قد نصب لأُمّته أفضل الناس و أولاهم و خیرهم بغدیر خُمّ، و (ص 208) عن قیس بن سعد: نصبه رسول اللَّه بغدیر خمّ، و (ص 219) عن ابن عبّاس و جابر: أمر اللَّه محمداً أن ینصب علیّا للناس، فیخبرهم بولایته، و (ص 231) عن أبی سعید الخدری: لمّا نصب رسول اللَّه علیّا یوم غدیر خُمّ، فنادى له بالولایة.

فإنّ هذا اللفظ یعطینا خُبراً بإیجاد مرتبةٍ للإمام علیه السلام فی ذلک الیوم لم تکن تُعَرف له من قبلُ غیر المحبّة و النصرة، المعلومتین لکلِّ أحد، و الثابتتین لأیّ فرد من أفراد المسلمین، على ما ثبت من اطِّراد استعماله فی جعل الحکومات و تقریر الولایات، فیقال: نصب السلطان زیداً والیاً على القارّة الفلانیّة، و لا یقال: نصبه رعیّة له أو محبّا أو ناصراً أو محبوباً أو منصوراً به على زنة ما یتساوى به أفراد المجتمع الذین هم تحت سیطرة ذلک السلطان.

مضافاً إلى مجی‏ء هذا اللفظ فی غیر واحد من الطرق مقروناً بلفظ الولایة أو متلوّا بکونه للناس أو للأُمّة.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏1، ص: 662

و بذلک کلّه تعرف أنَّ المرتبة المثبتة له هی الحاکمیّة المطلقة على الأمّة جمعاء، و هی معنى الإمامة الملازمة للأولویّة المُدّعاة فی معنى المولى، و یستفاد هذا المعنى من لفظ ابن عبّاس الآخر الذی مرّ (ص 51 و 217)، قال:

لمّا أُمر النبیّ صلى الله علیه و سلم أن یقوم بعلیّ المقام الذی قام به….

و یُصرِّح بالمعنى المراد ما مرّ (ص 165) من

قوله صلى الله علیه و آله و سلم:

 «إنَّ اللَّه أمر أن أنصب لکم إمامکم و القائم فیکم بعدی و وصیّی و خلیفتی، و الذی فرض اللَّه على المؤمنین فی کتابه طاعته، فقرن بطاعته طاعتی، و أمرکم بولایته».

و قوله المذکور (ص 215): «فإنّ اللَّه قد نصبه لکم ولیّا و إماماً، و فرض طاعته على کلِّ أحد، ماضٍ حکمه، جائزٌ قوله».