اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲ اردیبهشت ۱۴۰۳

مرثیه مهیار دیلمی در سوگ شریف رضی

متن فارسی

از جمله کسانی که در سوگ شریف، مرثیه ساختند، شاگردش مهیار دیلمی است، شرح حال او در ضمن شعراء قرن پنجم «1» خواهد آمد، دو قصیده دارد، که یک قصیده آن 70 بیت است، و در دیوان او ج 3 ص 366 ثبت شده، این چنین شروع می‌شود:

– بازوی «هاشم» را که فرو انداخت؟ دست «لوی» را در پیچید و از پایگاه حشمت فرو کشید؟
– در ریگزار حجاز، قریش را در هم کوبید و سراپرده عزتشان برکند؟
– پای بر فرق «مضر» نهاده با خفت و خواری پامالشان کرد، و کس دم برنیاورد؟
– کیست که به مکه تاخت و حرمت خانه خدا بشکست؟
– از آن پس به مدینه تاخت و تربت پاکان عترت را پی سپر ستوران ساخت؟
– رسول خدا گریان است، فاطمه در صحرای «طف» بر فرزندان عزیزش زار و نالان.
– دین خدا در امن و امان بود، چه کسش بر آشوفت؟ حصار دژ بلند و افراخته چه کسش بعزم تسخیر برخاست؟
– بازوی مردان دلاور از کار ماند که تسلیم شدند؟ یا سر از مسلمانی برتافتند؟
– یا «شریف رضی» شبان فداکار این خاندان، طعمه اجل گشت که رمه آنان از چرا بازماند.

و قصیده دیگرش 40 بیت است و در دیوانش ج 1 ص 249 با این مطلع ثبت شده:

أ قریشُ لا لفمٍ أراکِ و لا یدِ                  فتواکلی غاض الندى و خلا الندی‏

به خاطر شهرت این دو قصیده، و اینکه در بسیاری از کتب تراجم و فرهنگهای رجالی ثبت آمده، تا برسد بدیوان مهیار دیلمی، از نقل تمام این دو قصیده صرف نظر شد.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 290

متن عربی

و ممّن رثاه تلمیذه فی الأدب مهیار الدیلمی- المترجَم فی شعراء القرن الخامس- رثاه بقصیدتین إحداهما ذات (70) بیتاً توجد فی دیوانه (3/366)، مستهلّها:

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏4، ص: 291

من جبَّ غاربَ هاشمٍ و سنامَها             و لوى لویّا فاستزلَّ مقامَها

و غزا قریشاً بالبطاحِ فلفّها             بیدٍ و قوّض عزَّها و خیامَها

و أناخ فی مُضَرٍ بکلکلِ خسفِهِ             یستامُ و احتملتْ له ما سامها

من حلَّ مکّةَ فاستباح حریمَها             و البیتُ یشهد و استحلَّ حرامَها

و مضى بیثربَ مزعجاً ما شاء من             تلک القبورِ الطاهراتِ عظامَها

یبکی النبیُّ و یستنیحُ لفاطمٍ             بالطفِّ فی أبنائِها أیّامَها

الدینُ ممنوعُ الحمى من راعه             و الدارُ عالیةُ البِنا، من رامها

أ تناکرتْ أیدی الرجالِ سیوفَها             فاستسلمت أم أنکرتْ إسلامَها

أم غالَ ذا الحسَبینِ حامیَ ذودِها             قدرٌ أراحَ على الغدوّ سوامَها

 

و قصیدته الأخرى (40) بیتاً توجد فی دیوانه (1/249) مطلعها:

أ قریشُ لا لفمٍ أراکِ و لا یدِ             فتواکلی غاض الندى و خلا الندی‏

و لشهرة القصیدتین و وجودهما فی غیر واحد من الکتب و المعاجم فضلًا عن دیوان مهیار، ضربنا عنهما صفحاً.