اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۷ اسفند ۱۴۰۲

منظور از «شجره ملعونه» در قرآن در کیست؟!

متن فارسی

ابن مردویه آورده است که ابو عثمان نهدی گفت چون مردم با یزید بیعت کردند مروان گفت: این به همان شیوه‌ی ابو بکر و عمر است -تا پایان داستان که یاد شد- پس عائشه گفت: آن آیه درباره‌ی عبد الرحمن نازل نشده ولی این آیه درباره‌ی پدرت نازل شده که: فرمان نبر هر سوگندپیشه‌ی حقیر را که عیبجو و پادوی سخن چینی است سوره‌ی قلم آیه 10.
برگردید به: الدر المنثور 6/41، 251، سیرة حلبی 1/337، تفسیر شوکانی 5/263، تفسیر آلوسی 29/28 سیرة زینی دحلان در کنار سیرة حلبی 1/245.

و ابن مردویه آورده است که عایشه به مروان گفت: شنیدم پیغمبر به پدر و جد تو -ابو العاص بن امیه- می‌گفت مقصود از شجره‌ ی ملعونه که نام آن در قرآن آمده شمائید.

گزارش بالا را، هم سیوطی در الدر المنثور 4/191 آورده است و هم حلبی در سیرة 1/337 و هم شوکانی در تفسیر خود 3/231 و هم آلوسی در تفسیر خود. و در عبارت قرطبی در تفسیر او 10/286 گزارش را به این گونه می‌خوانیم:
عایشه به مروان گفت: خدا پدرت را هنگامی لعنت کرد که تو در صلب او بودی پس تو پاره‌ای از لعنت خدا هستی و سپس گفت (و پاره‌ای از) شجره‌ی ملعونه که نام آن در قرآن آمده است.

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 349

متن عربی

الحَکَم فی القرآن:

أخرج ابن مردویه عن أبی عثمان النهدی، قال: قال مروان لمّا بایع الناس لیزید: سنّة أبی بکر و عمر… إلى آخر الحدیث المذکور. فسمعت ذلک عائشة فقالت: إنّها لم تنزل فی عبد الرحمن، و لکن نزل فی أبیک: (وَ لا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَهِینٍ* هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ‏) الآیة. سورة القلم: 10، 11.

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏8، ص: 350

راجع «1»؛ الدر المنثور (6/41، 251)، السیرة الحلبیّة (1/337)، تفسیر الشوکانی (5/263)، تفسیر الآلوسی (29/28)، سیرة زینی دحلان هامش الحلبیّة (1/245).

و أخرج ابن مردویه عن عائشة أنّها قالت لمروان: سمعت رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم یقول لأبیک و جدّک- أبی العاص بن أُمیّة-: «إنّکم الشجرة الملعونة فی القرآن».

ذکره «2» السیوطی فی الدرّ المنثور (4/191)، و الحلبی فی السیرة (1/337) و الشوکانی فی تفسیره (3/231)، و الآلوسی فی تفسیره (15/107). و فی لفظ القرطبی فی تفسیره «3» (10/286):

قالت عائشة لمروان: لعن اللَّه أباک و أنت فی صلبه، فأنت بعضٌ من لعنة اللَّه. ثمّ قالت: و الشجرة الملعونة فی القرآن.