logo-samandehi

منع عمر از دو متعه

68 رأی و عقیده خلیفه در دو متعه- متعه حج-
1- از ابی رجاء نقل شده که گوید: عمران بن حصین گفت آیه متعه نازل شده در کتاب خدا و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله امر فرمود ما را بآن سپس نازل نشد آیه ایکه نسخ کند آیه متعه حج را و نهی نکرد از آن رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله تا از دنیا رفت مردی برای خودش بعدا گفت آنچه میخواست. «1»
صورت دیگر برای مسلم:
ما متمتّع و کامیاب میشدیم ما و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و درباره آن قران نازل نشد. مردی برای خودش آنچه میخواست گفت
و در لفظ دیگری برای او: گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله متمتّع شد و ما هم با او متمتع شدیم، و در عبارة چهارم او بدانکه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله جمع کرد بین حج و عمره را پس نازل نشد درباره آن کتابی و ما را نهی از آن نکرد. مردی آنچه میخواست برأی خودش گفت.
لفظ بخاری:
ما متمتع میشدیم در زمان رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و قران نازل شد. مردی برای خودش آنچه میخواست گفت. «1»
و در لفظ دیگری برای او:
نازل شد آیه متعه در کتاب خدا پس ما آنرا بجا آوردیم با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و قرآن نازل نشد که آنرا تحریم کرده باشد و پیامبر هم تا از دنیا رفت نهی از آن نکرد. مردی آنچه میخواست برأی خودش گفت. «2»
و در بعضی از نسخه های صحیح بخاریست، که محمد یعنی بخاری گفت: میگویند که او عمر بود. قسطلانی در ارشاد گوید چونکه او بود که از آن نهی میکرد. و ابن کثیر آنرا در تفسیرش ج 1 ص 233 یاد کرده از بخاری. پس گفت: این آنکسیستکه بخاری گفته او را کهتصریح کرده بآن که عمر بود که مردم را از حج تمتّع نهی میکرد.
و ابن حجر گوید: در فتح الباری ج 4 ص 339 و اسماعیلی آنرا از بخاری نقل کرده همینطور پس آن عمده حمیدی و بخاری بود که اشاره باین کرد بروایه حریری از مطرف و در آخرش گفت: مردی برأیش گفت آنچه میخواست، یعنی عمر چنین بود در اصل که آنرا مسلم نقل کرده و ابن التین گوید: محتمل است که قصد کرده عمر یا عثمانرا. و کرمانی بعید دانسته و گفته مقصود از آن عثمانست و بهتر آنستکه تفسیر بعمر شود زیرا که او اول کسی بود که از آن نهی کرد و کسانیکه بعد از او بودند او را در این پیروی کردند. پس در صحیح مسلم است: که پسر زبیر نهی از آن میکرد و ابن عباس امر بآن مینمود، پس از جابر پرسیدند پس اشاره کرد که اوّل کسیکه نهی از آن کرد عمر بود.
و قسطلانی در ارشاد ج 4 ص 169 گوید: مردی برأی خودش آنچه خواست گفت، و او عمر بن خطاب بود. نه عثمان بن عفان برای آنکه اول کسیکه نهی از آن کرد عمر بود پس کسانیکه بعد از او آمدند در این مطلب پیرو او بودند پس در صحیح مسلم تا آخر کلمه ابن حجر یاد شده است.
و نووی در شرح مسلم گوید: او عمر بن خطاب بود برای آنکه او اوّل کسی بود که نهی از متعه کرد پس کسیکه بعد از او بود از عثمان و غیر او در این مطلب پیرو او بودند.
لفظ دو شیخ:
ما متعه میکردیم با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و درباره آن قران نازل شده، پس هر آینه گفت مردی برأی خودش آنچهخواست. (سنن کبری ج 5 ص 20)
لفظ نسائی:
بدرستیکه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله متعه حج نمود و ما هم باو متعه نمودیم. گوینده ای در آن برأی خودش گفت (تحریم کرد)
آنرا در سننش ج 5 ص 155 نقل کرده و احمد در مسندش ج 4 ص 436 نزدیک بلفظ مسلم کوتاه بدون ذیل آورده است.
و در لفظ اسماعیلی: ما با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله متعه کردیم و در آن قران نازل شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هم ما را منع نکرد.
2- از ابی موسی: نقل شده که او فتوا بمتعه میداد پس مردی باو گفت: آرام باش به برخی از فتوایت، پس بدرستیکه تو نمیدانی امیر مؤمنین چه بوجود آورد در مناسک و آئین حج بعد تو تا آنکه او را دیدم و سئوال کردم از او، پس عمر گفت: من میدانم که پیامبر و اصحابش متعه کردند در حج (از زنانشان کامیاب شدند) و لکن من کراهت داشتم که مردم با زنانشان در سایه درخت اراک عروسی و آمیزش کنند آنگاه حرکت کنند در حج در حالیکه از سرهایشان آب میچکد (یعنی آب غسل).
مدارک کتاب:
مسلم در صحیح خود ج 1 ص 472 و ابن ماجه در سننش ج 2 ص 229، و احمد در مسندش ج 1 ص 50 و بیهقی در سننش ج 5ص 20 و نسائی در سننش ج 5 ص 153 و در تیسیر الوصول ج 1 ص 288، و شرح موطاء زرقانی ج 2 ص 179 موجود است.
3- از مطرف از عمران بن حصین نقل شده: گوید من براستی تو را حدیث میگویم بحدیثی در امروز که خدا تو را بآن سود دهد بعد از امروز، بدانکه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله را گروهی از خاندانش در مدت ده سال عمره رفتند (و متعه نمودند در حج) پس آیه ای نازل نشد که آنرا نسخ و باطل کند و خود آنحضرت هم نهی نکرد از آن تا آنکه از دنیا رفت هر کسی بعد از او اظهار عقیده ای کرد آنطور که میخواست که نظر دهد.
و در لفظ دیگر مسلم: مردی اظهار عقیده کرد بنظر و رأی خودش آنطور که میخواست، یعنی عمر. و در لفظ ابن ماجه: و نهی نکرد از آن رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و نسخ آنهم نازل نشد بعد از آن مردی برأی خودش آنچه میخواست بگوید، گفت.
صحیح مسلم ج 1 ص 474، سنن ابن ماجه ج 2 ص 229 مسند احمد ج 4 ص 434، سنن کبری ج 4 ص 344، فتح الباری ج 3 ص 338.
صورت دیگر:
از مطرف گفت عمران بن حصین بمن گفت: من تو را حدیث گویم حدیثی که شاید خدا تو را بسبب آن سودی بخشد، بدرستیکه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله جمع کرد بین حج و عمره سپس نهی از آن نکرد تا از دنیا رفت و در باره آن آیه ای از قران نازل نشد که آنرا تحریم کند و این مسلّم بود برای من تا آنکه داغ شدم و سوختم پس ولکردم سپس داغی را رها کردم پس دوباره برگشت.
و در لفظ دارمی: است که متعه در کتاب خدا حلالست پیامبر از آن نهی نکرد و آیه ای درباره منع آن نازل نشد، مردی برأی خودش آنچه میخواست گفت. صحیح مسلم ج 1 ص 474، سنن دارمی ج 2 ص 35.
صورت سوم:
از مطرف گوید: عمران بن حصین فرستاد بسوی من در بیماریکه در آن از دنیا رفت، پس بمن گفت من بتو حدیث میگویم باحادیثی که شاید خداوند بسبب آنها بعد از من بتو نفعی بخشد پس اگر زنده ماندم آنرا بر من کتمان کن و اگر مردم پس اگر خواستی آنرا بازگو کن که آن بر من مسلّم است. و بدان که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جمع کرد بین حج و عمره را پس درباره آن کتاب خدا نازل شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از آن نهی نکرد، مردی در آن آنچه میخواست برأی خودش گفت.
صحیح مسلم ج 1 ص 474، مسند احمد ج 4 ص 428، سنن نسائی ج 5 ص 149.
4- از محمد بن عبد الله بن نوفل گفت: شنیدم سالیکه معاویه حج کرد سئوال میکرد سعد بن مالک را چه میگوئی تمتّع عمره را بحج گفت: خوب نیکوئی است، پس گفت: عمر بود که منع میکرد از آن پس تو از عمر بهتری، گفت: عمر بهتر از من بود ولی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله تمتع بحج نمود و او بهتر از عمر بود.
(سنن دارمی ج 2 ص 35)
5- از محمد بن عبد الله روایت شده: که شنید سعد بن ابی وقاص و ضحاک بن قیس در سالیکه معاویة بن ابی سفیان حج کرد آنها گفتگو درباره تمتّع عمر بحج میکردند پس ضحاک گفت: این کار را نمیکند کسی مگر آنکه نادان باشد امر خدای تعالی را پس سعد گفت چه اندازه بد گفتی ای پسر برادرم، ضحاک گفت: پس بدرستیکه عمر بن خطاب نهی از این کرد. سعد گفت: رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله این کار را کرد و ما هم با آنحضرت تمتّع بحج نمودیم.
مدارک این حدیث:
موطاء مالک ج 1 ص 148، کتاب ام شافعی ج 7 ص 199 سنن نسائی ج 5 ص 52، صحیح ترمذی ج 1 ص 157، پس گفت: این حدیثی صحیح است احکام القران جصاص ج 1 ص 335، سنن بیهقی ج 5 ص 17، تفسیر قرطبی ج 2 ص 365 و گفت: این حدیث صحیح است. زاد المعاد ابن قیتم ج 1 ص 84 و یاد نموده صحیح دانستن ترمذی آنرا، مواهب اللدینه قسطلانی، شرح مواهب زرقانی ج 8 ص 153.
6- از سالم روایت شده که گفت: من نشسته بودم با پسر عمر در مسجد که مردی از اهل شام آمد. پس از او پرسید از تمتّع عمره را بحج، پس پسر عمر گفت: خوب زیباست. گفت: پدرت بود که از آن نهی میکرد، پس گفت: وای بر تو اگر بابای من از آن نهی میکرد اما رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله آنرا مینمود و بآن امر میفرمود، آیا بگفته پدرم عمل کنم یا بفرمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بلند شوبرو از پیش من. «1»
صورت دیگر:
از عبد الله بن عمر از متعه حج پرسیدند گفت آن حلال است پس سئوال کننده باو گفت: براستیکه پدرت از آن نهی کرد، پس گفت آیا دیدی اگر پدرم نهی کرد از آن و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله آنرا بجا آورد آیا فرمان پدرم را پیروی شود یا فرمان رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله، پس آنمرد گفت: بلکه فرمان رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله، پس گفت هر آینه حقیقة که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آنرا بجای آورد.
صورت سوم:
سالم گوید: از پسر عمر از متعه حج پرسیده شد پس امر بآن نمود پس باو گفته شد: که تو مخالفت میکنی با پدرت، گفت: که پدرم نگفت آنچه را که شما میگوئید، جز این نیست که گفت، عمره را از حج جدا کنید یعنی که عمره در ماه های حج تمام نمیشود مگر به قربانی و پیشی کشی برای خانه خدا، و قصد کرد که خانه خدا در غیر ماه های حج زیارت شود، پس شما آنرا حرام قرار دادید و مردم را بر آن شکنجه و عقوبت کردید و حال آنکه خدای عز و جل آنرا حلال و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله عمل بآن نموده بود، گفت: پس وقتی بر او اصرار کردند گفت: آیا پس کتاب خدای عز و جل شایسته تر استپیروی شود یا عمر. (سنن کبری ج 5 ص 21)
صورت چهارم:
سالم گوید: عبد الله بن عمر بود که فتوا میداد بآنچه که خدای عز و جل نازل فرموده بود از رخصت در تمتع و رسول خدا صلّی الله علیه و آله آنرا سنّت قرار داده بود، پس بعضی از مردم به عبد الله بن عمر گفتند چگونه مخالفت میکنی پدرت را در حالیکه نهی از این کرده بود پس عبد الله بایشان گفت: وای بر شما: آیا از خدا نمیترسید، اگر دیدید که عمر … نهی از این میکرد خیری میخواست در آن و در آن تمام عمره را میخواست پس چرا شما حرام میکنید و حال آنکه خدا آن را حلال و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله بآن عمل نموده بود. آیا پس رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله سزاوارتر است که سنتش پیروی و عمل شود یا عمر … بدرستیکه عمر نگفت این را برای تو: که عمره در ماه های حج حرام است و لکن او گفت: که تمام ترین عمره آنستکه آنرا از ماه های حج جدا کنید.
7- از سعید بن جبیر از ابن عباس گفت: رسول خدا صلّی الله علیه و آله متعه حج کرد، پس عروه گفت: ابو بکر و عمر نهی از متعه کردند، پس ابن عباس گفت: چه میگوید عریّه (یعنی عروه) گفت میگوید ابو بکر و عمر نهی از متعه کردند، پس ابن عباس گفت:
میبینم ایشانرا که بزودی هلاک میشوند، میگویم رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمود و میگویند، ابو بکر و عمر گفتند «1»
8- احمد در مسندش ج 1 ص 49، از ابی موسی: نقل کرده که عمر … گفت: آن سنّت رسول خدا بود یعنی متعه و لکن من ترسیدم که مردم با زنها عروسی کنند زیر سایه درخت اراک پس از آن بروند با آنها بحج.
9- از ابن عباس نقل شده که او گفت بکسیکه معارضه میکرد او را در متعه حج بابی بکر و عمر، نزدیک است که بر شما سنگی از آسمان فرود آید: میگویم: رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود و میگوئید:
ابو بکر و عمر گفت (زاد المعاد ابن قیم ج 1 ص 215 و حاشیه شرح المواهب ج 2 ص 328).
10- از حسن روایت شده که عمر خواست نهی از متعه حج کند پس ابّی: باو گفت: این کار برای تو نیست چونکه ما با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله تمتّع نمودیم و ما را از این نهی نکرد پس عمر از آن دست کشید، و خواست که نهی از حلّه های رنگی کند چونکه با ادرار رنگ میشد پس ابّی (بن کعب) باو گفت این کار هم برای تو نیست زیرا که آنها را پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پوشید و ما هم در عهد آن حضرت پوشیدیم.
احمد امام حنبلی ها در مسندش ج 5 ص 143 نقل کرده و هیثمی در مجمع الزوائد ج 3 ص 246 یاد کرده آنرا بنقل از احمد و گفته راویان آن مردان صحیح هستند، و سیوطی در جمع الجوامع چنانچه در ترتیب آن ج 3 ص 33 بنقل از احمد یاد کرده و در الدّرالمنثور ج 1 ص 216 بنقل از مسند ابن راهویه و احمد نقل کرده.
و لفظ آن اینست:
که عمر بن خطاب خواست که نهی از متعه حج کند پس ابّی بن کعب برخاست و گفت این کار بر تو نیست چونکه کتاب خدا بآن نازل شده و ما با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله عمره نمودیم پس عمر پائین آمد (از منبر)
ابن قیم جوزّیه در زاد المعاد ج 1 ص 220، از طریق علی بن عبد العزیز بغوی یاد کرده و لفظ او اینست.
بدرستیکه عمر خواست که مال کعبه را بردارد و گفت کعبه توانگر و بینیاز از این مالست و خواست که اهل یمن را نهی کند از اینکه با ادرار رنگ نکنند، و خواست که از متعه حج نهی کند، پس ابّی بن کعب گفت: که دیده بود رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و اصحابش این مال را و با آنکه برای آنحضرت و اصحابش نیازی بآن مال بوده و آنرا نگرفته و تو هم آنرا نگیر و بودند رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و اصحابش که میپوشیدند لباس یمانی را و نهی از آن نکردند و دانسته بودند که آنها را با بول و ادرار رنگ میکنند، و ما با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله متعه میکردیم در حج پس پیامبر نهی از آن نکرد و خدای تعالی هم درباره آن نهیی نازل نکرد.
11- بخاری در صحیح خود از ابی جمره نصر بن عمران نقل کرده گوید: سئوال کردم ابن عباس … را از متعه پس مرا امر بآن نمود و سئوال کردم او را از هدی و پیشکشی برای کعبه پس گفت در متعه حج، یک کره شتر یا گاو یا گوسفند یا شرکت در خونی.گفت: و مثل آنکه بعضی از مردم کراهت داشتند آنرا پس خوابیدم و در خواب دیدم مثل اینکه انسانی فریاد میکند حج مبرور و متعه متقبّله، پس آمدم نزد ابن عباس که خدا از هر دو راضی باشد پس خوابم را بازگو کردم پس گفت اللّه اکبر، سنّت و آئین ابو القاسم صلّی اللّه علیه و آله است. «1»
قسطلانی در ارشاد الساری ج 3 ص 204 گوید: (و مثل آنکه بعضی از مردم کراهت داشتند آنرا) یعنی مثل عمر بن خطاب و عثمان بن عفان و غیر آن دو نفر از کسانیکه نقل خلاف در این مسئله نموده اند.
12- از ابن سیرین: نقل شده که از او سئوال از متعه عمره بحج شد گفت: آنرا عمر بن خطاب و عثمان بن عفان مکروه داشتند، پس اگر علمی باشد آن دو از من اعلم و داناترند و اگر رأی و عقیده باشد پس رأی آنها از من بالاتر است، ابو عمر آنرا در جامع بیان العلم ج 2 ص 31 و در مختصر آن ص 111 نقل کرده است.
13- از اسود بن یزید نقل شده که گفت: در آن بین که من در عصر عرفه با عمر بن الخطاب در عرفه ایستاده بودم ناگاه دیدم مردی را که موی فرفری داشت و از او بوی خوشی میآمد، پس عمر باو گفت آیا تو محرم هستی، گفت بلی. پس عمر گفت: نیست هیئت تو و وضع تو بوضع محرم، جز این نیست که محرم ژولیده مو و خاک آلود و بد بو است، گفت من متمتّع آمدم و با من همسر منست و البتّه امروز محرمشدم، پس عمر در این موقع گفت: متمتّع نشوید در این ایّام زیرا که اگر من رخصت و اجازه دهم در متعه و کامیابی ایشان از همسرانشان هر آینه عروسی کنند با زنانشان در سایه درخت بید سپس حرکت کنند با آنها برای حج.ابو حنیفه نقل کرده آنرا چنانچه در زاد المعاد ابن قیّم است ج 1 ص 220، پس گفت: ابن حزم گوید: و چه عیبی داشت این و چه خوبست این کار و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله طواف کرد و آمیزش کرد با همسرانش سپس صبح کرد در حالیکه محرم بود و خلافی نیست در اینکه جماع و آمیزش پیش از احرام بچشم بر هم زدنی جایز است. و الله اعلم.
م- ابو یوسف قاضی در کتاب الآثار ص 97 روایت کرده از ابو حنیفه از حماد از ابراهیم از عمر بن خطاب که او در آن بین که در عرفات ایستاده بود ناگاه مردیرا دید که از سرش طیب و چیز خوش بوئی میچکد، پس عمر باو گفت آیا محرم نیستی وای بر تو پس گفت: آری ای امیر المؤمنین گفت: چرا میبینم تو را که از سرت طیب و عطر میچکد و حال آنکه محرم ژولیده موی و خاک آلود است، گفت من تهلیل و تلبیه گفتم برای عمره مفرده و وارد مکّه شدم و با من عیالم بود پس از عمره ام فارغ شدم تا آنکه عصر روز ترویه شد تهلیل و تلبیه برای حج گفتم، گفت پس عمر دید: که دیروز از زنش و عطر متمتع و کامیاب شده، پس عمر در این موقع نهی از متعه کرد و گفت: بخدا قسم که خیال میکنید آزاد بگذارم بین شما و متعه را شما با زنانتان زیر درخت بید عرفه با آنها آمیزش و جماع کنید سپس بروید بقصد حج.
14- از ابن عباس نقل شده که گفت: شنیدم عمر میگفت: قسمبخدا که من شما را نهی میکنم از متعه و حال آنکه آن در کتاب خدا موجود و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله هم بجا آورد یعنی عمره در حج را نسائی آنرا در سننش ج 5 ص 153 نقل کرده است.
15- از عبد الله بن عمر نقل شده که گفت: بدرستیکه عمر بن خطاب گفت: فاصله بیاندازید بین حج و عمره خودتان چونکه این تمامتر است برای حج یکی از شما، و تمام کند عمره خود را که معتمر و عمره کننده باشد در غیر ماه های حج.مدارک این بدعت:
موطاء مالک ج 1 ص 252، سنن بیهقی ج 5 ص 5، تیسیر الوصول ج 1 ص 279. م- و آنرا ابن ابی شبیه نقل کرده چنانچه در الدّر المنثور ج 1 ص 328 موجود است و لفظ آن اینست:
عمر گفت: فاصله بیاندازید بین حج و عمره خودتان، قرار دهید حج را در ماه های حج و عمره را قرار دهید در غیر ماه های حج که تمامتر است برای حج و عمره شما.
16- از سعید بن مسیب نقل شده: که گفت: بدرستیکه عمر بن خطاب نهی کرد از متعه در ماه های حج و گفت: من آنرا بجا آوردم با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله ولی من نهی میکنم از آن و این برای آنستکه یکی از شما میآید از افقی از آفاق (از شهری از شهرها) ژولیده مو و خسته عمره گذارد در ماه های حج و جز این نیست که ژولیده گی و خستگی و تلبیه او در عمره اوست آنگاه وارد میشود پس طواف خانه میکند و محل میشود و لباس میپوشد و خود را خوشبو میکند و بر اهل و همسرش واقع میشود یعنی آمیزش میکند اگر با او باشد تاآنکه روز ترویه میشود شروع به حج میکند و بسوی منی بیرون میرود.
تلبیه برای حج میکوید در حالیکه نه ژولیده گی در اوست و نه خستگی و نه تلبیه ای مگر یگروز و حال آنکه حج افضل از عمره است.
اگر ما آزاد گذاریم بین ایشان و بین متعه هر آینه در زیر درخت اراک و بید دست بگردن آنان میکنند با آنکه اهل خانه خدا برایشان نه گوسفندیست که شیر دهد و نه زراعتی که حاصل دهد و فقط بهار ایشان در کسانی است وارد بر ایشان میشود.سیوطی آنرا در جمع الجوامع یاد کرده چنانچه در ترتیب آن کنز الاعمال ج 3 ص 23 نقل از حل حم ج م ن ق کرده است.
م 17- قاضی ابو یوسف در کتاب الاثار ص 99 از ابو حنیفه عن حماد از ابراهیم نقل کرده گوید: جز این نیست که عمر نهی از افراد یعنی افراد متعه کرده فامّا قران پس نهی نکرده است.
الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 6، ص: 279
رفتن به بالا