اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۱۷ مرداد ۱۴۰۵

نصیحت عمران بن سواده به خلیفه دوم

متن فارسی

6- طبرى در تاریخش ج 5 ص 32 نقل کرده از عمران بن سواده گوید: نماز صبح را با عمر به جا آوردم پس قرائت کرد سبحان و سوره ‏اى را با آن پس از آن منصرف شد و برخاستم با او پس گفت آیا حاجتى دارى گفتم، حاجتى دارم، گفت: پس ملحق شو، گوید پس ملحق شدم و چون داخل منزل شد به من اجازه داد پس دیدم او بر روى تختى است که بالاى آن چیزى نیست، پس گفتم: نصیحتى دارم، گفت مرحبا آفرین بر ناصح و خیر خواه در صبح و شام.
گفتم: امّت تو چهار عیب از تو گرفته است، گفت پس سر شلاقش (درّه) را گذارد در زیر چانه‏اش و ته آن را بر رانش سپس گفت، بیار، گفتم: (1) یادآور شدند که تو عمره را حرام کردى در ماه‏هاى حج و حال آنکه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و ابو بکر … این کار را نکردند و آن حلال بود، عمر گفت: آن حلال است اگر ایشان عمره می کردند در ماه‏هاى حج می دیدند آن را که کافى از حجشان است پس این مقدار و اندازه مقدار سال آن خواهد بود پس ایّام حجشان می گذرد و آن بهائى و نوری است از نور خدائى درست رفتم.
گفتم: و می گویند که تو حرام کردى متعه زنان را و آن رخصتى از خدا بود که ما از آن بهرمند می شدیم به مشتى گندم یا خرما و بعد از سه روز (و یا سه بار آمیزش) از هم جدا می شدیم.
عمر گفت: که رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله آن را حلال کرد در زمان ضروره و تنگدستى پس از آن مردم برگشتند به توانگرى و فراوانى و گشایش زند‏گى سپس نمی دانم کسى را از مسلمین که عمل به آن کند و نه به آن برگردد، پس اکنون هر کس بخواهد به مشتى گندم یا خرما ازدواج کند و بعد از سه روز هم به طلاق جدا شود.
گوید: گفتم و تو آزاد ساختى جاریه و کنیز را به زائیدن که اگر بچه‏ اش را زائید آزاد است بدون آزاد کردن آقایش. گفت: ملحق کردم حرمتى را به حرمتى و نخواستم مگر خیر و صلاح را و استغفار میکنم.
گفتم: و شکایت می کنند از تو خشونت کردن با رعیّت و شکنجه تازیانه را گفت پس بلند کرد شلاقش را پس از آن دست کشید بر آن از سر تا آخرش، پس از آن گفت: من هم پالکى محمد بودم، و زمیل و هم ردیف آن حضرت بود در غزوه و جنگ قرقرة الکدر، پس قسم به خدا که من پس می چرانیدم تا سیر می کردم و آب می دادم تا سیراب می کردم و شتر را موقع دوشیدن و منع کردم شترانى را که به چپ و راست می رفتند و از راه میانه و مستقیم نمی رفتند و من دفاع می کنم از مقام خودم و راه خود را می روم و منضم می کردم آن را که از مقصد منحرف می شد و ملحق می کردم و می رسانیدم مرکب هائى را که بد راه می رفتند و بسیار زجر می کردم و کمتر می زدم و عصا را می کشیدم و با دست دفع می کردم اگر اینها نبود هر آینه پوزش می طلبیدم و عذرخواهى می کردم.
گوید: پس این مطلب به گوش معاویه رسید، پس گفت به خدا قسم که او عالم به رعیتشان بود.
ابن ابى الحدید در شرح نهج ج 3 ص 28، از ابن قتیبه و طبرى نقل کرده است

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 300

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 300

أخرج الطبری فی تاریخه «1» (5/32) عن عمران بن سوادة، قال: صلّیت الصبح مع عمر فقرأ سبحان و سورة معها ثمّ انصرف و قمت معه، فقال: أ حاجة؟ قلت: حاجة. قال: فالحق. قال: فلحقت، فلمّا دخل أذن لی، فإذا هو على سریر لیس فوقه شی‏ء، فقلت: نصیحة. فقال: مرحباً بالناصح غدوّا و عشیّا. قلت: عابت أُمّتک [منک‏] «2» أربعاً. قال: فوضع رأس درّته فی ذقنه و وضع أسفلها على فخذه ثمّ قال: هات. قلت: ذکروا أنک حرّمت العمرة فی أشهر الحجِ و لم یفعل ذلک رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم و لا أبو بکر رضى الله عنه و هی حلال.
قال: هی حلال، لو أنّهم اعتمروا فی أشهر الحجّ رأوها مجزیة من حجِّهم فکانت قائبة قوب عامها فقرع حجّهم و هو بهاء من بهاء اللَّه و قد أصبت. قلت: و ذکروا أنّک حرّمت متعة النساء و قد کانت رخصة من اللَّه نستمتع بقبضة و نفارق عن ثلاث. قال: إنّ رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم أحلّها فی زمان ضرورة ثمّ رجع الناس إلى السعة ثمّ لم أعلم أحداً من المسلمین عمل بها و لا عاد إلیها، فالآن من شاء نکح بقبضة و فارق عن ثلاث بطلاق و قد أصبت. قال: قلت: و أعتقت الأمة إن وضعت ذا بطنها بغیر عتاقة سیّدها. قال: ألحقت حرمة بحرمة و ما أردت إلّا الخیر و أستغفر اللَّه. قلت: و تشکو منک نهر الرعیّة و عنف السیاق. قال: فشرع الدرّة ثمّ مسحها حتى أتى على آخرها، ثمّ قال: أنا زمّیل محمد- و کان زامله فی غزوة قرقرة الکدر- فو اللَّه إنّی لأرتع فأُشبع، و أسقی فأروی، و أنهز اللفوت «3» و أزجر العروض «4»

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏6، ص: 301

و أذب قدری، و أسوق خطوی، و أضمّ العنود «1» و ألحق القطوف «2» و أکثر الزجر، و أقل الضرب، و أشهر العصا، و أدفع بالید، لو لا ذلک لأعذرت «3». قال: فبلغ ذلک معاویة فقال: کان و اللَّه عالماً برعیّتهم.
و ذکره ابن أبی الحدید فی شرحه «4» (3/28) نقلًا عن ابن قتیبة و الطبری