اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲ اردیبهشت ۱۴۰۳

نظر ائمه اطهار(ع) درباره زید شهید

متن فارسی

او یکى از مخالفان سرسخت بیدادگرى و پیشروان علماى اهل البیت است فضائل بسیار از هر سو او را فرا گرفته: دانشى سرشار، ورعى پاک، شجاعتى آشکار، نیروى مردانگى بیمانندى در نبرد، و دیگر فضائلى که هر مرد کاردانى در برابرش احساس خضوع می‌کند و حالت مناعت طبعى که بمقابله با هر ستمى برخیزد اینها همه باضافه شرافت نبوى که از پیغمبر، و بزرگى علوى که از امیر المؤمنین، و سیرت فاطمى که از مادرش زهرا، و روح شجاعت حسینى که از جدش سید الشهداء به ارث برده بود.

شیعیان از روز نخست جز به پاکى و نیکى، او را یاد نمیکرده‌اند و از وظائف خود می‌دانند کلیه اعمال او را از جهاد درخشان، نهضت عالى، دعوت او براى رضا از آل محمّد را بخوبى یاد کنند. گواه این امر، احادیث پیغمبر (ص) و ائمه (ع) و بخصوص دانشمندان شیعه، و مدایح شعراى آنان، و عزادارى براى او، و اختصاص مؤلفان شیعه تألیفات خود را بنام او، و براى تدوین، اخبار اوست.

اما احادیث: یکى از آنها گفتار رسول خدا (ص) است که به حسین سبط فرمود: از پشت تو مردى بیرون می‌آید که او را زید گویند او و یارانش گام برگردن مردم می‌نهند تا بی‌حساب وارد بهشت گردند «1»
دیگر گفتار پیغمبر اکرم (ص) که فرمود: زید خروج می‌کند و در کوفه کشته می‌شود، و در کناسه او را به دار می‌آویزند، قبرش را نبش کرده او را بیرون می‌آورند. براى ورود روحش به ملأ اعلى، درهاى آسمان گشوده می‌شود و اهل آسمان و زمین (از عظمتش) اظهار بهجت و سرور می‌کنند «2».

و سخن امیر المؤمنین (ع) در حالی که جاى مخصوص دار او، ایستاده گریه کرد و اصحابش گریستند و گفتند یا امیر المؤمنین چه چیز شما را گریان می‌سازد؟
فرمود: مردى از فرزندانم در این مکان بدار آویخته می‌شود، کسی که به خود رضا دهد نگاه به اعضاى ممنوع بدنش کند، خداوند او را به رو در آتش می‌افکند «1».

و کلام امام باقر محمّد بن على (ع): پروردگارا، پشت مرا به زید محکم گردان.
و چون او را میدید به اشعارى که اغانی 20 ر 127 نقل کرده تمثل جسته می‌فرمود:

«بجان تو سوگند که فلانى سست اراده و زبون نیست.
و نه پرخاشگرى که اگر برادرش او را از کارى نهى کند کینه و دشمنى او را بدل گیرد.
ولى او خوش سرشت و نرم اخلاق است، مانند نوک نى که نرم و آرام بهر طرف میچرخد ولى ریشه و تنه‌اش محکم است.
اگر بر او فرمانروا گردى کاملا مطیع خواهد بود، و اگر کارى بدو محول کنى آگر با کفایت بانجام رساند.
فلانى فقر و بی‌نوائیش براى خود اوست و غنا و ثروتش براى دیگران».

روزى زید بر آن حضرت وارد شد وقتى امام او را دید این آیه را خواند:
یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا کونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّه‌«2».«اى کسانى که ایمان آوردید از پایدارندگان سرسخت عدالت باشید و براى خدا گواهى دهید»
آنگاه فرمود: توئى زید به خدا توئى اهل این آیه «3»

و سخن امام صادق (ع) که فرمود او با ایمان، عارف، دانشمند و صادق بوداو هر گاه پیروز میشد به پیمان خود وفا می‌کرد، او قطعا اگر قدرت بدست می‌آورد خوب میدانست آن را بدست که بسپارد «1»

و سخن دیگر آن حضرت که وقتى خبر قتل او را شنید فرمود:
«در راه خدا حساب می‌کنم، عمویم خوب عموئى بود عمویم راد مردى بود دنیا و آخرت ما بود و بخدا سوگند عمویم چون شهداى رکاب پیغمبر و على و حسین شهید در گذشت و بخدا قسم شهید از دنیا رفت» «2».
و بیان دیگر امام: همانا زید دانشمند و سخت راستگو بود، شما را به رهبرى خود دعوت نمی‌کرد او به «رضا از آل محمّد» فرا می‌خواند. و اگر پیروز شده بود به قولش وفادار می‌ماند، او بر یک قدرت متمرکزى شورید، تا آن را بشکند. «3»

و سخن دیگر امام:
«امّا الباکى على زید فمعه فى الجنّة أمّا الشّامت فشریک فى دمه»«کسى که بر او گریه کند در بهشت با اوست، و کسی‌که او را شماتت کند شریک در خون اوست»

و سخن رضا (ع): «او از علماى آل محمّد است براى خدا خشم گرفت، با دشمنانش جنگید و کشته شد «4»»
احادیث در این زمینه بسیار است به ملاحظه اختصار به همین اندازه اکتفا شد.

اما تصریحات دانشمندان بزرگ شیعه: «شیخ مفید» در «ارشاد»، «خزّاز قمى» در «کفایة الاثر»، «نسّابه عمرى» در «المجدى»، «ابن داود» در رجالش، «شهید اول» در «قواعدش»، شیخ «محمّد بن شیخ صاحب معالم» در «شرح استبصار»، «استرابادى» در «رجالش»، علامه «مجلسى» در «مرآة العقول» «میرزا عبد اللّه اصفهانى» در «ریاض الصالحین»، «شیخ عبد النبى کاظمى» در «تکملة الرجال»، «شیخ حر عاملى» در «خاتمة الوسائل»، سید «محمّد جدّ آیة اللّه بحر العلوم» در رساله خود، شیخ «ابى على» در «رجالش»، «شیخ نورى» در «خاتمه» مستدرک، شیخ ما، «مامقانى» در «تنقیح المقال»، و بسیارى از امثال این دانشمندان که همه در یک مطلب اتفاق دارند و آن پاک کردن دامن مقدس زید از هر عیب و نقص و اینکه دعوتش الهى و جهادش فی سبیل اللّه بود.

نظریه کلى شیعه را دانشمند بزرگ شیعیان، شیخ «بهاء الملة و الدین» «عاملى» در رساله، «اثبات وجود امام منتظر» چنین شرح می‌دهد: ما گروه شیعه امامیه درباره زید بن على سخنى جز خیر و خوبى ابراز نمی‌کنیم و روایاتى که از امامان ما درباره عظمت مقام زید رسیده، بسیار است، علامه کاظمى در تکمله گفته است: همه علماى اسلام بر جلالت قدر و فضیلت و ورع زید، اتفاق نظر دارند.

اما شعراى شیعه: کمیت در هاشمیات خود قصیده‌اى دارد که زید بن على و فرزندش حسین را رثا، و بنى هاشم را با این مطلع مدح گفته است:
الا هل عم فى رأیه متأمّل و هل مدبر بعد الاساءة مقبل‏آیا مرد گمراهى یافت میشود که در رأى خود اندیشه کند، و آیا کسى هست که بعد از اعراض و بدى به حق رو آورد.
و در خصوص زید چنین گفته:

«بر پیغمبر مصیبت فرزندش که دیروز از یوسف بن عمر ثقفى «1» حاکم شام وارد شد، سخت است.
او خبیثى در گروه خبیثان است و اگر بگوئى از گروه زانیان، نسبت ناروائى باو نداده‌اى.»

سدیف بن میمون هم در قصیده گوید:

«از خطاهاى بنى عبد شمس مگذرید و بنیاد آنها را از پیر و جوان بکنید.
شهادت حسین و زید بن على را بخاطر آورید و آن کشته ایکه در کنار مهراس بجا ماند» «1»».

و ابو محمّد عبدى کوفى که ترجمه‌اش در کتاب الغدیر ج 2 ص 326- 329 طبع دوم (متن عربى) گذشته چنین گوید:

بنى امیه پندارند که بنى هاشم بالاخره از آنان در میگذرند و خون زید و حسین (ع) پامال میشود.
ابدا بخداى محمّد قسم که خون آنها پا مال نشود تا آنجا که نرم و درشت آنانرا بر سر کوى و بازار بفروشند.
چنان خوار شوند مانند خوارى زن در برابر شوهر، آنهم با شمشیر آبدار و دین همه خون‏هاى ریخته شده باز یافته گردد.

سید حمیرى که ترجمه‌اش در ج 2 ص 231- 228 (متن عربى) گذشته طبق روایت طبرى در ج 8 ص 278 تاریخش گفته:

«من آن شب را بیدار ماندم، و عمدا نگذاشتم پلک چشمانم بهم بر آید.
من خود سخنى گفتم و پیوسته در تحیر و سرگردانى بسر بردم.
خداوند حوشب و حراش و مزید را لعن و نفرت فرستد.
و خدا یزید را لعنت کند که او ستمگرتر و کینه‌توزتر بود.
هزار هزار و هزار هزار بار لعن ابدى بر آنها.
اینان با خدا جنگیدند و محمّد را آزردند.
در خون مطهر زید از روى عناد شرکت جستند.
آنگاه پیکر او را بر بالاى شاخ درخت برهنه آویختند.
اى خراش بن حوشب تو فردا از تمام مردم شقی‌تر خواهى بود» «1»

فضل بن عبد الرحمن بن ربیعة بن حارث بن عبد المطلب در گذشته سال 129 در قصیده او را رثا گفته که اولش این است:

«اى چشم، مبادا خشک شوى. اشک فروریز که اینک وقت خشک شدن نیست.
آن هم در روزی که پسر پیامبر ابو حسین (زید) در زباله دانى کوفه بر روى دار رفته است».

ابو ثمیله صالح بن ذبیان که از زید روایت دارد، در قصیده او را مرثیه گفته که اولش این است:

«اى ابا الحسین! فقدان تو دردى در دل ما جاى داده است که هرکس آنچه بروز تو آمد بروزگارش بیاید غمگین و دردمند خواهد بود».

صاحب بن عباد وزیر هم در یک قطعه از چکامه خود او را رثا گفته و اول آن چنین است:

«تارهاى سپید مو بر سر من آشکار شده و وقت آن رسیده که بازى و بیهوده کارى را طلاق گفته نابود سازم.
تازه کدام سرگرمى و بازى بعد از غم و اندوهى که مرا از هر کارى باز میدارد و روزگار زید بن على شهید را بخاطر میآورد، البته برخى اندوهها باعث تعویق هر کارى است».

ابو الحسن بن حماد هم در ابیاتى که خواهد آمد چنین گفته:

«گواه مطلب سخن جعفر بن محمّد (ع) است، هنگامیکه او را در شهادت زید (ع) تعزیت گفتند، بحال گریه فرمود:
اگر عمویم پیروز میشد؟ به تعهدات خود دائر به واگذارى حق به صاحب آن وفا میکرد، ولى پیروز نگشت».

شیخ صالح کوّاز هم در ضمن اشعارى که امام سبط (ع) را رثا گفته میگوید:

«و زید که سرفرازى خلق و خوى پدران گرامیش بود و هیچگاه زیربار ستم نمیرفتند.
گویا در نظر دشمن، همان شبحى بر او افتاد که بر شبیه عیسى بن مریم افتاد تا او را بدار کشیدند».

شیخ یعقوب نجفى در گذشته سال 1329 ه هم گفته است.

«امام صادق بخاطر شهادت زید گریست، همان زیدى که میگفتند با یک تیر از پاى در آمد.
در این صورت حال پدرش على بن الحسین چه بود که فرزندش را هدف رگبار تیر قوم دید».

شیخ میرزا على اوردبادى در قصیده‌اى که در مدح و رثاى او سروده بیت اول آن چنین است.

«اعتلاء نفس او از قبول هر چیزى جز آقائى و کرامت امتناع کرد، و لذا نفس او در حال سرشکستگى و خوارى در گور نرفت».

این قصیده بیست و پنج بیت است.

سید مهدى اعرجى هم قصیده در رثاى او دارد و مطلع آن اینست:

اى برادران! مرا بسوى آن دیار (آرامگاه زید) برید، تا اگر باران بهارى از ریزش بر آن دریغ ورزیده من با اشک چشمم سیراب سازم.

این قصیده 19 بیت است.

سید على نقى نقوى لکهنوى با قصیده که اولش اینست او را رثا گفته:

خداوند نخواسته که بزرگان بنى هاشم بنحو دیگرى جان سپارند، مگر در سایه شمشیرها.

این قصیده 22 بیت است.

شیخ جعفر نقدى هم قصیده در 31 بیت در رثاى زید گفته که اولش این است:«اى سرزمینى که آثار و خرابه‌هایش با بلا و گرفتارى پوشیده است و عاشق زارش از دور بر او میگرید».

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 105

متن عربی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 105

زید الشهید و الشیعة الإمامیّة الاثنا عشریّة

هو أحد أُباة الضیم، و من مقدّمی علماء أهل البیت، قد اکتنفته الفضائل من شتّى جوانبه، علم متدفّق، و ورع موصوف، و بسالة معلومة، و شدّة فی البأس، و شَمم یخضعُ له کلُّ جامح، و إباء یکسح عنه أیَّ ضیم، کلُّ ذلک موصولٌ بشرف نبویّ، و مجد علویّ، و سؤدد فاطمیّ، و روح حسینیّ.

و الشیعة على بکرة أبیها لا تقول فیه إلّا بالقداسة، و ترى من واجبها تبریر کلّ عمل له من جهاد ناجع، و نهضة کریمة، و دعوة إلى الرضا من آل محمد، تشهد لذلک کلّه أحادیث أسندوها إلى النبیّ صلى الله علیه و آله و سلم و أئمّتهم علیهم السلام، و نصوص علمائهم، و مدائح شعرائهم و تأبینهم له، و إفراد مؤلّفیهم أخباره بالتدوین.

أمّا الأحادیث فمنها

قول رسول اللَّه صلى الله علیه و آله و سلم للحسین السبط: «یخرج من صلبک رجلٌ یقال له زید، یتخطّى هو و أصحابه رقاب الناس، یدخلون الجنّة بغیر حساب» «1».

و قوله صلى الله علیه و آله و سلم فیه: «إنّه یخرج و یُقتل بالکوفة، و یُصلب بالکناسة، یُخرج من

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 106

قبره نبشاً، و تُفتح لروحه أبواب السماء، و تبتهج به أهل السموات و الأرض» «2».

و قول أمیر المؤمنین علیه السلام و قد وقف على موضع صلبه بالکوفة، فبکى و بکى أصحابه، فقالوا له: ما الذی أبکاک؟ قال: «إنّ رجلًا من ولدی یُصلب فی هذا الموضع، من رضی أن ینظر إلى عورته کبّه اللَّه على وجهه فی النار» «3».

و قول الإمام الباقر محمد بن علیّ علیهما السلام: «اللهمّ اشدد أزری بزید».

و کان إذا نظر إلیه یتمثّل:

لعمرک ما إن أبو مالکٍ             بواهٍ و لا بضعیفٍ قواهُ‏

و لا بالألدّ له وازعٌ             یُعادی أخاهُ إذا ما نهاهُ‏

و لکنّه هیّنٌ لیّنٌ             کعالیةِ الرمحِ عَردٌ نَساهُ‏

إذا سُدْتَهُ سُدْتَ مطواعةً             و مهما وکلتَ إلیه کفاهُ‏

أبو مالک قاصرٌ فقرَهُ             على نفسِهِ و مشیعٌ غناهُ «4»

 

 

و دخل علیه زید فلمّا رآه تلا: (یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ‏) «5» ثمّ قال: «أنت و اللَّه یا زید من أهل ذلک» «6».

و قول الصادق علیه السلام: «إنّه کان مؤمناً، و کان عارفاً، و کان عالماً، و کان صدوقاً، أما إنّه لو ظفر لَوفى، أما إنّه لو ملک لعرف کیف یضعها» «7».

و قوله الآخر لمّا سمع قتله: «إنّا للَّه و إنّا إلیه راجعون، عند اللَّه أحتسب عمّی إنّه

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 107

کان نعم العمّ، إنّ عمّی کان رجلًا لدنیانا و آخرتنا، مضى و اللَّه عمّی شهیداً کشهداء استشهدوا مع رسول اللَّه و علیٍّ و الحسین، مضى و اللَّه شهیداً» «8».

و قوله الآخر: «إنّ زیداً کان عالماً، و کان صدوقاً، و لم یدْعُکم إلى نفسه و إنّما دعاکم إلى الرضا من آل محمد، و لو ظفر لَوفى بما دعاکم إلیه، و إنّما خرج إلى سلطان مجتمع لینقضه» «9».

و قوله الآخر فی حدیث: «أمّا الباکی على زید فمعه فی الجنّة، و أمّا الشامت فشریکٌ فی دمه».

و قول الرضا- سلام اللَّه علیه-: «إنّه کان من علماء آل محمد، غضب للَّه، فجاهد أعداءه حتى قُتل» «10».

و الأحادیث فی ذلک کثیرةٌ، و إنّما اقتصرنا على المذکور تحرّیاً للإیجاز.

و أمّا نصوص العلماء «11»، فدونک کلمة الشیخ المفید فی إرشاده، و الخزّاز القمّی فی کفایة الأثر، و النسّابة العمری فی المجدی، و ابن داود فی رجاله، و الشهید الأوّل فی قواعده، و الشیخ محمد ابن الشیخ صاحب المعالم فی شرح الاستبصار، و الأسترابادی فی رجاله، و ابن أبی جامع فی رجاله، و العلّامة المجلسی فی مرآة العقول، و میرزا عبد اللَّه الأصبهانی فی ریاض العلماء، و الشیخ عبد النبیّ الکاظمی فی تکملة الرجال،

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 108

و الشیخ الحرّ العاملی فی خاتمة الوسائل، و السیّد محمد جدّ آیة اللَّه بحر العلوم فی رسالته، و الشیخ أبی علیّ فی رجاله، و شیخنا النوری فی خاتمة المستدرک، و شیخنا المامقانی فی تنقیح المقال. إلى کثیرین من أمثالهم، فقد اتّفقوا جمیعاً على معنىً واحد هو تنزیه ساحة زید عن أیّ عابٍ و شیة، و إنّ دعوته کانت إلهیّة، و جهاده فی سبیل اللَّه.

و یعرب عن رأی الشیعة جمعاء قول شیخهم بهاء الملّة و الدین العاملی فی رسالة إثبات وجود الإمام المنتظر: إنّا معشر الإمامیّة لا نقول فی زید بن علیّ إلّا خیراً، و الروایات عن أئمّتنا فی هذا المعنى کثیرةٌ.

و قال العلّامة الکاظمیّ فی التکملة «1»: اتّفق علماء الإسلام على جلالة زید و ورعه و فضله.

و أمّا شعراء الشیعة فللکمیت من هاشمیّاته قصیدةٌ یرثی بها زید بن علیّ و ابنه الحسین، و یمدح بنی هاشم مطلعها:

ألا هل عمٍ فی رأیهِ متأمّلُ             و هل مدبرٌ بعد الإساءةِ مقبلُ‏

 

و له قوله فی زید:

یَعزّ على أحمدَ بالذی             أصاب ابنَهُ أمسِ من یوسفِ «2»

خبیثٌ من العصبةِ الأخبثینَ             و إن قلتُ زانین لم أقذفِ‏

 

و قال سدیف بن میمون فی قصیدة له:

لا تُقیلنَّ عبدَ شمسٍ عثارا             و اقطعوا کلَّ نخلةٍ و غِراسِ‏

و اذکروا مصرعَ الحسین و زیدٍ             و قتیلًا بجانب المهراسِ «3»

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 109

و قال أبو محمد العبدیّ الکوفیّ المترجم فی کتابنا (2/326- 329):

حَسِبتْ أمیّةُ أن سترضى هاشمٌ             عنها و یذهبُ زیدُها و حسینُها

کلّا و ربِّ محمدٍ و إلهِهِ             حتى تُباحَ سهولُها و حزونُها

و تَذِلَّ ذُلَّ حلیلةٍ لحلیلها             بالمشرفیّ و تُستردَّ دیونُها

 

و قال السیّد الحمیری المترجم (2/213- 289) کما فی تاریخ الطبری «1» (8/278):

بتُّ لیلی مُسَهّدا             ساهرَ الطرف مقصدا

و لقد قلتُ قولةً             و أطلت التبلّدا

لعنَ اللَّه حوشَباً             و خراشاً و مزیدا

و یزیداً فإنّه             کان أعتى و أعندا

ألف ألف و ألف أل            – فٍ من اللعن سرمدا

إنّهم حاربوا الإلهَ             و آذوا محمدا

شَرکوا فی دم المط            – هّرِ زیدٍ تعنّدا

ثمّ عالوه فوق جذ             عٍ صریعاً مجرّدا

یا خراش بن حوشبٍ «2»             أنت أشقى الورى غدا

 

و رثاه الفضل بن عبد الرحمن بن ربیعة بن الحارث بن عبد المطّلب المتوفّى (129) بقصیدة أوّلها:

ألا یا عین لا ترقی وَ جُودی             بدمعک لیس ذا حینَ الجمودِ

غداة ابنُ النبیّ أبو حسینٍ             صلیبٌ بالکُناسةِ فوق عودِ

 

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 110

و أبو ثمیلة صالح بن ذبیان الراوی عن زید بقصیدة مستهلّها:

أ أبا الحسین أَعار فقدُکَ لوعةً             من یَلقَ ما لاقیتَ منها یکمَدِ

 

و الوزیر الصاحب بن عبّاد «1»، بمقطوعةٍ أوّلها:

بدا من الشیبِ فی رأسی تفاریقُ             و حانَ للّهوِ تمحیقٌ و تطلیقُ‏

هذا فلا لهوَ من همٍّ یعوّقنی             بیومِ زیدٍ و بعضُ الهمّ تعویقُ‏

 

و قال أبو الحسن بن حمّاد فی أبیات له تأتی:

و دلیلُ ذلک قولُ جعفر عندما             عُزّی بزیدٍ قال کالمستعبرِ

لو کان عمّی ظافراً لَوفى بما             قد کان عاهدَ غیرَ أن لم یظفَرِ

 

و للشیخ صالح الکوّاز «2» فی قصیدة یرثی بها الإمام السبط قوله:

و زید و قد کان الإباءُ سجیّةً             لآبائِهِ الغرِّ الکرامِ الأطایبِ‏

کأنّ علیه أُلقی الشَّبحُ الذی             تشکّلَ فیهِ شِبهُ عیسى لصالبِ‏

 

و قال الشیخ یعقوب النجفی المتوفّى (1329):

یبکی الإمامُ لزیدٍ حین یذکُرهُ             و إنّ زیداً بسهمٍ واحدٍ ضُرِبا

فکیف حالُ علیّ بن الحسینِ و قد             رأى ابنَهُ لنبالِ القومِ قد نُصِبا

 

و للشیخ میرزا محمد علیّ الأوردبادی قصیدة فی مدحه و رثائه، أوّلها:

أبت علیاؤه إلّا الکرامه             فلم تُقبر له نفسٌ مضامه‏

 (25) بیتاً

و للسیّد مهدی الأعرجی قصیدةٌ فی رثائه، مطلعها:

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏3، ص: 111

خلیلیّ عوجا بی على ذلکَ الربعِ             لأسقیه إن شحّ الحیا هاطلَ الدمعِ‏

 (19) بیتاً

و رثاهُ السیّد علیّ النقی النقوی اللکهنوی بقصیدة استهلّها:

أبى اللَّهُ للأشرافِ من آل هاشمِ             سوى أن یموتوا فی ظلال الصوارمِ‏

 (22) بیتاً

و للشیخ جعفر النقدی قصیدةٌ فی رثائه، أوّلها:

یا منزلٌ بالبلى غُیّبن أرسمُهُ             یبکیه شجواً على بُعدٍ متیّمُهُ‏

 (31) بیتا