اولین دایرةالمعارف دیجیتال از کتاب شریف «الغدیر» علامه امینی(ره)
۲۹ فروردین ۱۴۰۳

نمونه‌هایی از ارتباط با فرشتگان

متن فارسی

غزالی می‌گوید: بعضی از عرفاء گفته‌اند: از برخی از «ابدال» درباره بعضی از «مقامات نفس» پرسیدم، او به طرف راست و چپش نگریست و گفت: خدا شما را رحمت کند چی می‌گوئید؟ آنگاه به سینه‌اش توجه کرد و گفت: شما چه می‌گوئید؟ آنگاه جواب سؤال را داد، از او پرسیدم به چه جهت به طرف راست و چپ توجه نمودید؟ پاسخ داد: جواب سؤالت را نمی‌دانستم از دو فرشته که در دو طرفم قرار داشتند پرسیدم آنان نیز بلد نبودند آنگاه از دلم پرسیدم آنطور که پاسخ دادم به من خبر داد، بنابراین او از دو فرشته داناتر بوده است. غزالی اضافه می‌کند: گویا همین معنی این حدیث است».

انسان جستجوگر در کتب تراجم افرادی را می‌یابد که فرشتگان با آنان سخن گفته‌اند از قبیل: عمران بن حصین خزاعی، متوفی در سال 52 هجری که درباره‌اش نوشته‌اند: فرشتگان حفاظت کننده را می‌دیده و با آنها سخن می‌گفته تا اینکه سوخت و داغ شد «1» و «2».

ابن کثیر در تاریخش جلد 8 صفحه 60 آورده است که: فرشتگان بر او سلام می‌کردند تا آنکه داغ شد در این وقت سلامشان قطع گردید، آنگاه پیش از چند لحظه قبل از مرگ دوباره پیشش آمدند و به او سلام می‌گفتند.

و در شذرات الذهب جلد 1 صفحه 58 آمده است: «سلامی که فرشتگان به او می‌گفتند می‌شنید تا آنکه با آتش سوخت دیگر به مدت یکسال سلامشان را نشنید پس خداوند به او لطف فرمود: دوباره این نعمت را بر او ارزانی داشت».

حافظ عراقی در «طرح التثریب» جلد 1 صفحه 90 و ابو الحجاج المزی در «تهذیب الکمال» چنانکه در تلخیص التهذیب آمده: جریان سلام گفتن فرشتگان را به او نقل کرده‌اند.

ابن سعد و ابن جوزی در «صفة الصفوة» جلد 1 صفحه 283 و ابن حجر در تهذیب التهذیب جلد 8 صفحه 128 گفته‌اند که: «فرشتگان با او مصافحه می‌کردند».

از جمله کسانی که فرشتگان با آنان سخن گفته‌اند، ابو المعانی صالح متوفی در سال 427 ه است.

ابن جوزی و ابن کثیر نقل کرده‌اند که: ابو المعالی در ماه رمضانی گرفتار بیچارگی شدیدی شد، تصمیم گرفت برود پیش یکی از بستگانش تا مقداری قرض بگیرد. او می‌گوید: همینکه داشتم می‌رفتم پرنده‌ای روی شانه‌ام نشست و گفت: ای ابو المعالی! من فلان فرشته‌ام، به آنجا مرو، او را پیش تو خواهیم آورد، او می‌گوید: فردا همان مرد پیشم آمد «1».

ابو سلیمان خطابی می‌گوید: رسول خدا فرموده است: «در امتهای پیشین مردمی بودند «محدث» و اگر در امتم کسی باشد او عمر است» و من می‌گویم: اگر در این عصر کسی باشد او ابو عثمان مغربی است «2».

و از این قبیل است سخن گفتن «حورا» با «ابی یحیی ناقد» خطیب بغدادی و ابن جوزی از «ابی یحیی زکریا ابن یحیی ناقد» متوفی در سال 285 ه نقل کرده‌اند که او گفته است: از خدا با چهار هزار ختم قرآن حوریه‌ای خریدم هنگامی که در ختم آخر بودم خطابی از حوریه‌ای شنیدم که می‌گفت: «تو به عهدت وفا کردی و اینک من همانم که مرا خریدی» «3».

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 72

متن عربی

قال الغزالی «3»: قال بعض العارفین: سألت بعض الأبدال عن مسألة من مشاهد النفس فالتفت إلى شماله و قال: ما تقول رحمک اللَّه؟ ثمّ إلى یمینه کذلک، ثمّ أطرق إلى صدره فقال: ما تقول؟ ثمّ أجاب. فسألته عن التفاته، فقال: لم یکن عندی علمٌ فسألت الملکین فکلٌّ قال: لا أدری، فسألت قلبی فحدَّثنی بما أجبت، فإذا هو أعلم منهما. قال الغزالی: و کأنّ هذا معنى هذا الحدیث. انتهى.

و یجد الباحث فی طیّ کتب التراجم جمعاً ممّن کلَّمتهم الملائکة، منهم: عمران بن الحصین الخزاعی المتوفّى سنة (52)، أخرج أبو عمر فی الاستیعاب «4» (2/4 55): إنّه کان یرى الحفظة و کانت تکلّمه حتى اکتوى. و ذکره ابن حجر فی الإصابة (3/26).

و قال ابن کثیر فی تاریخه «5» (8/60): قد کانت الملائکة تسلّم علیه فلمّا اکتوى

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 73

انقطع عنه سلامهم، ثمّ عادوا قبل موته بقلیل، فکانوا یسلّمون علیه رضى الله عنه.

و فی شذرات الذهب «1» (1/58): إنّه کان یسمع تسلیم الملائکة علیه؛ ثمّ اکتوى بالنار فلم یسمعهم عاماً، ثمّ أکرمه اللَّه بردّ ذلک.

و ذکر تسلیم الملائکة علیه: الحافظ العراقی فی طرح التثریب (1/90)، و أبو الحجّاج المزّی فی تهذیب الکمال کما فی تلخیصه «2» (ص 250)، و قال ابن سعد «3» و ابن الجوزی فی صفة الصفوة «4» (1/283): کانت الملائکة تصافحه. و ذکره ابن حجر فی تهذیب التهذیب «5» (8/126).

و منهم: أبو المعالی الصالح المتوفّى (427)، أخرج الحافظان ابنا الجوزی و کثیر: أنّ أبا المعالی أصابته فاقةٌ شدیدة فی شهر رمضان، فعزم على الذهاب إلى رجل من ذوی قرابته لیستقرض منه شیئاً، قال: فبینما أنا أریده فنزل طائرٌ فجلس على منکبی و قال: یا أبا المعالی أنا الملک الفلانی، لا تمضِ إلیه نحن نأتیک به. قال: فبکر إلیّ الرجل «6». صفة الصفوة (2/2 80)، المنتظم (9/136)، البدایة و النهایة (12/163).

و قال أبو سلیمان الخطّابی: قال النبیّ صلى الله علیه و آله و سلم: قد کان فی الأمم ناسٌ محدَّثون، فإن یکن فی أمّتی فعمر، و أنا أقول: فإن کان فی هذا العصر أحدٌ کان أبا عثمان المغربی. تاریخ بغداد (9/113).

و من هذا القبیل تکلّم الحوراء مع أبی یحیى الناقد، أخرج الخطیب البغدادی

الغدیر فى الکتاب و السنه و الادب، ج‏5، ص: 74

و ابن الجوزی عن أبی یحیى زکریا بن یحیى الناقد المتوفّى (285)- أحد أثبات المحدَّثین- قال: اشتریت من اللَّه حوراء بأربعة آلاف ختمة، فلمّا کان آخر ختمة، سمعت الخطاب من الحوراء و هی تقول: وفیتَ بعهدک فها أنا التی قد اشتریتنی «1».