logo-samandehi

کمک های عثمان در غزوه تبوک و پاسخ علامه

کمک های عثمان بن عفان در غزوه تبوک ؟!

ابن هشام روایت می کند که ” عثمان بن عفان در تدارک آن سپاه مبلغ هنگفتی کمک کرد که هیچکس کمک نکرده است . کسی که طرف اعتماد من می باشد برایم اینطور نقل کرده که عثمان بن عفان در غزوه تبوک برای تدارک سپاه تنگدستی یک هزار دینار کمک کرده است “…

طبری، قسمت اول گفته ابن هشام را گرفته و روایتش را نقل ناکرده رها ساخته است .

کلبی، چنانکه در ” اسباب النزول ” واحدی آمده، بطور ” مرسل ” چنین روایت کرده که ” عثمان یک هزار شتر باپالانش کمک کرد ” .

قتاده بطور ” مرسل ” می گوید : ” یک هزار شتر و هفتاد اسب کمک کرد. “

بلاذری با سندی ” ضعیف ” و بطور ” مرسل ” می گوید “: هفتاد هزار کمک کرد. “

طبرانی با سند ” ضعیف ” می گوید “: دویست شتر با پالان کمک کرده و دویست “اوقیه ” طلا. “

ابویعلی با سندی” ضعیف ” می گوید “: هفتصد ” اوقیه ” طلا آورد. “

ابن عدی با سندی بسیار سست و ” ضعیف ” می گوید “: دو هزار دینار آورد. “

ابو نعیم با دو سند باطل می گوید “: هزار دینار آورد “

احمد حنبل و ابو نعیم با سند عیبناک روایت می کنند که ” سیصد شتر با پالان کمک کرد. “

ابن عساکر بطور ” مرسل” می گوید : تدارکات یک سوم آن سپاه را تهیه کرد. “

ابن اثیر همانچه را طبری آورده گفته و افزوده که ” آورده اند که سیصد شتر و یک هزار دینار بوده است. “

عماد الدین عامری فقط یک حرف ادعائی و سر خود می زند و می گوید “: یک هزار دینار کمک کرده و نهصد و پنجاه شتر و پنجاه اسب داده. “

حلبی سخنی بدون دلیل ” می گوید : ده هزار دینار کمک کرد بجز شتر و اسبها که هفتصد شتر و یکصد اسب بود و توشه و متعلقات آن. “

روایت دیگری در ” سیره ” حلبی نوشته است که می گوید”: سیصد شتر با پالان و پنجاه اسب کمک کرد. “

و همانجا روایت دیگری آورده است که ” ده هزار دینار به خدمت رسولخدا (ص) آورده در برابرش ریخت ، ” و می افزاید: شاید این ده هزار دینار غیر از آن کمک هائی است که برای تدارک ده هزار انسان کرده است .

ملاحظه کنید هر یک از این راویان و مورخان مقدار و مبلغ کمک عثمان را با پیمانه و واحد بخشندگی و سخاوت خویش تعیین کرده اند و بر حسب گشاد دستی و بلند نظری خویش .

در جریان همان تدارک، عده دیگری شرکت داشته وکمک هائی کرده اند، اما معلوم نیست چرا فقط عثمان مورد الطاف پیامبر (ص) قرار گرفته و دعای خیرش به او اختصاص یافته است ؟ از جمله کسانی که به تدارک سپاه ” تنگدستی ” کمک کرده اند عباس بن عبد المطلب که گفته اند نود هزار کمک کرده است ، و پیامبر (ص) فرمود : عباس عموی پیامبرتان بخشنده ترین و گشاده دست ترین فرد قریش است و از همه شان دلسوزتر به حال قریش – یا پیوند دارتر بنا بر مدارک آن جماعت، نخستین کسی که دارائیش را برای کمک به تدارک سپاه اسلام آورده ابوبکر است . پیامبر (ص) از او می پرسد : چیزی برای خودت نگهداشته ای ؟ می گوید : خدا و پیامبرش را نگاه داشته ام بفرض که دارائی ابوبکر اندک بوده باشد، لکن می دانیم که همه هستیش را – در صورت صحت آن روایت – بذل و بخشش کرده است و این کمال بخشندگی است و گفته اند ” کمال الجود بذل الموجود” پس چرا با وجود این و با اینکه پیامبر (ص) خود را بیش از هر کسی ممنون ابوبکر می دانسته و بنا بر روایت احمد حنبل فرموده “: هیچکس بامال و جانش بیش از ابوبکر بن ابی قحافه بر من منت ننهاده است “، ابوبکر را مورد لطف و دعای خیر خویش قرار نداد ؟ بعلاوه بسیاری از مورخان شماره سپاه ” تنگدستی ” را سی هزار نفر و ده هزار اسب و دوازده هزار شتردانسته اند و به نظر ابو زرعه هفتاد هزار نفر و به روایتی  چهل هزار نفر بوده است، و کمک های مالی عثمان کفاف به تجهیز و تدارک چنان سپاهی را نمی داده است و چنین بر می آید که عده دیگری در تدارک آن کمک کرده باشند. پس چرا آنان را از دعای خیر محروم کرد و دعایش را از آن میان به عثمان اختصاص داده ؟

جواب این سوال را من می دانم . جوابش این است که عثمان پس از افتادن به خاک ذلت و بی کسی و پس از مرگش طرفدارانی پیدا کرد که برایش فضیلت و امتیاز و افتخار می تراشند و آن دیگران از طرفدارانی که در جعل دستی بدین درازی و تری داشته باشند محروم مانده اند .

الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 9، ص: 448

رفتن به بالا